Trẻ bị ho: phân biệt các kiểu ho, chăm tại nhà và khi nào đi khám

Trẻ bị ho phải làm sao? Phân biệt ho do cảm, ho ông ổng (croup), viêm tiểu phế quản, ho gà; cách chăm con tại nhà theo AAP, NHS và dấu hiệu phải đi viện ngay.
Trẻ bị ho: phần lớn do cảm lạnh, nhưng cần nhìn kỹ
Tiếng ho của con, nhất là ho về đêm, khiến bố mẹ mất ngủ theo. Theo NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh), phần lớn các cơn ho là do cảm lạnh hoặc cúm, và thường tự hết trong vòng 3–4 tuần. AAP (Hội Nhi khoa Hoa Kỳ) cho biết nếu con ho mà vẫn chơi, ngủ bình thường thì thường không cần thuốc.
Điều cần để ý nhất là kiểu ho và cách con thở, vì một số bệnh bắt đầu giống cảm lạnh nhưng có thể nặng ở trẻ nhỏ: viêm thanh quản cấp (croup), viêm tiểu phế quản, ho gà.
Phân biệt các kiểu ho thường gặp ở trẻ
Ho do cảm lạnh
Ho đi kèm sổ mũi, hắt hơi, có thể sốt nhẹ (NHS). Ho ban ngày thường đỡ dần trong khoảng 10 ngày; nếu kéo dài hơn, AAP khuyên đi khám. Cách chăm con bị cảm có trong bài cảm lạnh, sổ mũi.
Ho "ông ổng" kèm khàn tiếng: viêm thanh quản cấp (croup)
- Tiếng ho nghe như tiếng hải cẩu kêu, khàn tiếng, và có tiếng rít cao khi hít vào (NHS).
- Thường bắt đầu như cảm vài ngày rồi mới ho kiểu này, và hay nặng hơn về đêm (NHS).
- AAP cho biết croup hay gặp nhất ở trẻ từ 3 tháng đến 5 tuổi; đa số do virus và sốt nhẹ.
- NHS khuyên gọi bác sĩ khi nghĩ con bị croup, vì bác sĩ có thể cho thuốc giúp bệnh nhẹ đi; croup nhẹ thường đỡ trong khoảng 48 giờ.
Ho, thở nhanh, khò khè ở trẻ dưới 2 tuổi: viêm tiểu phế quản
- Bắt đầu như cảm: hắt hơi, sổ mũi, sốt nhẹ. Sau đó con ho, thở nhanh hơn, thở khò khè hoặc lọc xọc, bú kém, cáu kỉnh (NHS).
- Thường nặng nhất vào ngày 3–5, cơn ho có thể kéo dài khoảng 3 tuần (NHS).
- Hay do virus RSV. Theo AAP, gần như trẻ nào cũng nhiễm RSV ít nhất một lần trước 2 tuổi; với đa số trẻ khoẻ nó chỉ như cảm, nhưng trẻ nhỏ có thể bệnh nặng. NHS kể các nhóm dễ nặng: bé dưới 6 tháng, bé sinh non, bé có bệnh tim phổi hoặc suy giảm miễn dịch.
Cơn ho dài, rũ rượi: nghĩ tới ho gà
- Khởi đầu như cảm; khoảng một tuần sau xuất hiện những cơn ho kéo dài vài phút, nặng hơn về đêm, có thể có tiếng "rít" khi hít vào sau cơn ho (NHS).
- Bé dưới 3 tháng có thể không rít, nhưng sau cơn ho có thể khó thở, tím tái hoặc xám (NHS).
- Ho có thể kéo dài nhiều tuần, nhiều tháng. Bé dưới 6 tháng bị ho gà dễ gặp biến chứng như mất nước, khó thở, viêm phổi, co giật (NHS).
Chăm con bị ho tại nhà
- Cho uống, cho bú đủ. Đủ nước giúp đờm, nước mũi loãng hơn, con ho ra dễ hơn (AAP). Với bé viêm tiểu phế quản, NHS gợi ý cho bú cữ nhỏ và thường xuyên hơn.
- Làm thông mũi bằng nước muối sinh lý và hút nhẹ trước cữ bú (AAP). Nước mũi chảy xuống họng là một lý do khiến con ho.
- Cho con ngồi thẳng khi thức: NHS khuyên điều này cho cả croup và viêm tiểu phế quản. Khi ngủ, vẫn đặt bé nằm ngửa theo quy tắc ngủ an toàn.
- Giữ con bình tĩnh nếu con ho croup giữa đêm. Theo AAP, khóc và hoảng sợ làm ho và khó thở nặng hơn. Bế con, nói chuyện nhẹ nhàng.
- Mật ong cho trẻ từ 1 tuổi trở lên: AAP cho biết có bằng chứng mật ong giúp dịu ho ở trẻ; NHS thì nói bằng chứng còn hạn chế. Tuyệt đối không cho bé dưới 12 tháng ăn mật ong vì nguy cơ ngộ độc botulinum ở trẻ nhũ nhi (AAP). Nếu cho uống trước khi ngủ, nhớ đánh răng cho con sau đó.
- Không hút thuốc gần con (NHS).
Về thuốc
- AAP khuyên không dùng thuốc ho, cảm bán không cần đơn cho trẻ dưới 4 tuổi vì nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng, nhiều hơn lợi ích. Từ 4–6 tuổi chỉ dùng khi bác sĩ khuyên.
- Không cho trẻ dưới 4 tuổi ngậm kẹo ho, viên ngậm vì nguy cơ hóc (AAP).
- Thuốc hạ sốt, giảm đau: chỉ dùng loại và liều theo chỉ định của bác sĩ hoặc dược sĩ. Không dùng aspirin cho trẻ (NHS).
- Kháng sinh: NHS cho biết thường không kê kháng sinh cho ho, chỉ dùng khi có nhiễm khuẩn hoặc nguy cơ biến chứng. Với ho gà, bác sĩ có thể kê kháng sinh để hạn chế lây. Đừng tự mua kháng sinh cho con; xem bài kháng sinh khi nào cần.
Khi nào cần đưa con đi khám
Đưa con đi khám sớm trong ngày nếu
- Bé dưới 3 tháng có sốt từ 38°C trở lên (AAP, NHS).
- Bố mẹ nghĩ con bị croup, hoặc con đã khám nhưng không đỡ, nặng hơn (NHS).
- Bé dưới 6 tháng có dấu hiệu nghi ho gà (NHS).
- Con có dấu hiệu viêm tiểu phế quản: thở nhanh, khò khè, bú kém (AAP); bú, ăn ít hơn hẳn bình thường (NHS).
- Dấu hiệu mất nước: tã khô 12 giờ trở lên (NHS), hoặc ít hơn 1 tã ướt mỗi 8 giờ (AAP).
- Sốt lên trên 40°C nhiều lần ở bất kỳ tuổi nào (AAP).
- Ho rất nặng, nặng dần lên; ho kéo dài trên 3 tuần (NHS); hoặc ho ban ngày quá 10 ngày (AAP).
- Con kéo tai, chảy dịch tai, ngủ kém, quấy khóc nhiều (AAP). Đây có thể là dấu hiệu viêm tai giữa đi kèm.
Gọi cấp cứu 115 hoặc đến viện ngay nếu con
- Thở rất khó: thở rên, bụng hóp sâu dưới sườn, thở nhanh nông (NHS); trẻ nói hoặc phát ra tiếng không nổi vì hụt hơi (AAP).
- Có tiếng rít khi đang nằm yên, không khóc (AAP).
- Môi, lưỡi, da xanh tím hoặc xám; với da sẫm màu, nhìn lòng bàn tay, bàn chân (NHS).
- Có những lúc ngừng thở (NHS).
- Li bì, khó đánh thức, mềm oặt, không phản ứng như bình thường (NHS).
- Chảy nhiều nước dãi, khó nuốt, chỉ muốn ngồi chứ không chịu nằm (NHS, AAP).
- Quấy khóc dữ dội, thở khó và không dỗ được (NHS).
- Co giật (NHS).
Phòng ho cho con
- Tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch. NHS nhấn mạnh tiêm vắc xin ho gà quan trọng cho trẻ và cho mẹ khi mang thai. Xem bài tiêm chủng cho trẻ để biết các mũi theo lịch ở Việt Nam.
- Rửa tay cho cả nhà và cho bé; lau đồ chơi, bề mặt thường xuyên; không dùng chung cốc, thìa (NHS).
- Giữ trẻ sơ sinh tránh xa người đang cảm, cúm, nhất là bé sinh non hoặc có bệnh nền (NHS). Những tuần đầu đời, xem thêm bài bé 1 tháng tuổi.
- Không để con hít khói thuốc: NHS cho biết trẻ hít khói thuốc có nguy cơ viêm tiểu phế quản nặng hơn.
- Gợi ý của Agoliva: có các biện pháp phòng RSV mới cho mẹ bầu và em bé (AAP, NHS). Bố mẹ hãy hỏi bác sĩ xem biện pháp nào hiện có ở Việt Nam và có phù hợp với con không.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ ho bao lâu thì phải đi khám?
AAP khuyên đi khám nếu ho ban ngày kéo dài quá 10 ngày khi bị cảm; NHS nêu mốc ho trên 3 tuần. Bất kể ho bao lâu, nếu con thở nhanh, thở rít, tím tái hay li bì thì đi viện ngay. Bé dưới 3 tháng ho kèm sốt cũng cần đi khám ngay.
Bé dưới 1 tuổi bị ho có dùng chanh mật ong được không?
Không. AAP và NHS đều khuyên không cho trẻ dưới 12 tháng ăn mật ong. Với bé nhỏ, hãy cho bú nhiều hơn và làm thông mũi bằng nước muối sinh lý.
Con ho ông ổng giữa đêm, thở rít thì làm gì?
Bế con ngồi thẳng, giữ con bình tĩnh và gọi bác sĩ. Nếu con có tiếng rít khi đang nằm yên, thở rất khó, tím tái hay chảy nhiều nước dãi, gọi cấp cứu 115 ngay (AAP, NHS).
Nguồn tham khảo
- NHS – Cough
- NHS – Croup
- NHS – Whooping cough
- NHS – Bronchiolitis
- AAP, HealthyChildren.org – Croup in Young Children
- AAP, HealthyChildren.org – Coughs and Colds: Medicines or Home Remedies?
Bài viết liên quan
Sức khoẻ & dinh dưỡngCác loại trị liệu cho trẻ: vật lý, hoạt động và âm ngữ trị liệu
Vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và âm ngữ trị liệu cho trẻ khác nhau thế nào, giúp con điều gì, khi nào cần? Giải thích theo AAP, CDC, ASHA cho bố mẹ Việt.
Sức khoẻ & dinh dưỡngTrẻ bị bẹp đầu, méo đầu và vẹo cổ: cách phòng và khi nào cần khám
Trẻ sơ sinh bị bẹp đầu, méo đầu, vẹo cổ có sao không? Cách phòng bằng nằm sấp, đổi tư thế, vì sao không dùng gối chống bẹp đầu và khi nào cần cho bé đi khám.
Sức khoẻ & dinh dưỡngKhe hở môi, vòm miệng ở trẻ: cho bé bú và hành trình điều trị
Khe hở môi, vòm miệng (sứt môi, hở hàm ếch) ở trẻ: vì sao xảy ra, cách cho bé bú, các mốc phẫu thuật, thính lực, lời nói và khi nào cần đưa bé đi khám ngay.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
