Các loại trị liệu cho trẻ: vật lý, hoạt động và âm ngữ trị liệu

Vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và âm ngữ trị liệu cho trẻ khác nhau thế nào, giúp con điều gì, khi nào cần? Giải thích theo AAP, CDC, ASHA cho bố mẹ Việt.
Các loại trị liệu cho trẻ: vì sao bố mẹ nên hiểu?
"Bác sĩ bảo con nên đi tập vật lý trị liệu", "cô giáo gợi ý cho con học âm ngữ trị liệu", "chỗ kia có lớp hoạt động trị liệu"… Ba cái tên nghe na ná nhau khiến nhiều bố mẹ bối rối, không biết con cần gì, nên bắt đầu từ đâu. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), đây chính là ba loại trị liệu thường gặp nhất trong can thiệp sớm cho trẻ có chậm phát triển hoặc khuyết tật.
Điều đầu tiên bố mẹ nên biết: đi trị liệu không có nghĩa con "có bệnh nặng". Nhiều trẻ chỉ cần hỗ trợ một thời gian ở một mặt, ví dụ chậm đi hoặc chậm nói. Còn việc con có tình trạng cụ thể nào hay không thì chỉ bác sĩ và chuyên gia, sau khi đánh giá, mới kết luận được.
Ba loại trị liệu thường gặp
Vật lý trị liệu: vận động thô
Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho biết trẻ chậm các kỹ năng vận động thô như lật, ngồi, đi có thể được giới thiệu tới chuyên viên vật lý trị liệu. Chuyên viên giúp con tăng sức mạnh cơ, giữ thăng bằng, phối hợp tay chân để chuyển tư thế, bò, đứng, đi, leo, chạy. Với trẻ có hội chứng Down, Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) cho biết chuyên viên vật lý trị liệu có thể giúp con tập đi khi con có trương lực cơ thấp (cơ mềm).
Hoạt động trị liệu: những "việc" hằng ngày của trẻ
"Hoạt động" ở đây là những việc trẻ làm mỗi ngày. Theo AAP, hoạt động trị liệu đánh giá kỹ năng vận động tinh và cách trẻ xử lý cảm giác, rồi xây dựng cách giúp trẻ làm các việc hằng ngày, với mục tiêu để trẻ tự lập hơn và sống chất lượng hơn. AAP nêu ví dụ:
- Tự phục vụ: mặc quần áo, cầm thìa, đánh răng.
- Kỹ năng chơi: ghép hình, dùng kéo.
- Kỹ năng cơ bản ở lớp: ngồi yên được một lúc.
Hoạt động trị liệu cũng thường hỗ trợ trẻ nhạy cảm với âm thanh, chất liệu, mùi vị. Xem thêm bài rối loạn xử lý cảm giác.
Âm ngữ trị liệu: nói, hiểu, giao tiếp và ăn uống
Theo Hiệp hội Nghe – Nói – Ngôn ngữ Hoa Kỳ (ASHA), chuyên viên âm ngữ trị liệu giúp mọi người giao tiếp hiệu quả và ăn, nuốt an toàn. Các mảng gồm:
- Lời nói: phát âm âm, từ chưa rõ; giọng nói; nói lắp.
- Ngôn ngữ: khó hiểu hoặc khó diễn đạt bằng lời nói, ký hiệu.
- Giao tiếp xã hội: khó dùng lời và cử chỉ phù hợp khi giao tiếp với người khác.
- Ăn và nuốt: khó khăn khi ăn, uống, nuốt thức ăn.
Nhiều bố mẹ ngạc nhiên vì "âm ngữ" mà lại lo cả chuyện ăn nhai. Thật ra miệng, lưỡi, hàm dùng cho cả nói và ăn, nên đây là mảng việc của chuyên viên âm ngữ. Nếu con chậm nói, đây thường là trị liệu bác sĩ gợi ý đầu tiên.
Một buổi trị liệu thường diễn ra thế nào?
Với trẻ nhỏ, trị liệu thường trông giống như chơi: lăn bóng, leo bậc mút, xâu hạt, thổi bong bóng, xem tranh, hát. Gợi ý của Agoliva: đừng ngạc nhiên nếu cả buổi con "chỉ chơi" — mỗi trò đều có mục tiêu chuyên viên đã đặt ra cho con. AAP cho biết các bài hoạt động trị liệu có thể được tập trong buổi với chuyên viên, rồi luyện tập tiếp ở nhà và ở trường. Vì vậy bố mẹ nên:
- Ngồi dự buổi trị liệu khi được mời, hỏi chuyên viên "ở nhà con nên tập gì, tập lúc nào".
- Lồng bài tập vào sinh hoạt: tập cầm thìa trong bữa ăn, gọi tên đồ vật khi tắm, leo bậc thềm khi ra công viên.
- Ghi lại tiến bộ nhỏ của con mỗi tuần để trao đổi với chuyên viên.
- Hướng dẫn ông bà, người giúp việc cùng làm giống nhau.
Chọn nơi trị liệu và những điều nên thận trọng
Ở Việt Nam, bố mẹ có thể bắt đầu bằng việc hỏi bác sĩ nhi để được giới thiệu tới khoa phục hồi chức năng, khoa phát triển hoặc khoa tâm lý của bệnh viện nhi. Khi chọn nơi trị liệu, Gợi ý của Agoliva là hỏi rõ:
- Con có được đánh giá trước khi bắt đầu không, ai đánh giá?
- Chuyên viên được đào tạo chuyên ngành gì?
- Mục tiêu cụ thể cho con là gì, bao lâu đánh giá lại một lần?
- Bố mẹ được hướng dẫn tập tiếp ở nhà như thế nào?
AAP khuyên bố mẹ trao đổi với bác sĩ nhi trước khi cho con dùng thêm bất kỳ liệu pháp nào. AAP lưu ý một số liệu pháp chưa được chứng minh khoa học là giúp cải thiện giao tiếp hay hành vi, có thể tốn kém, có tác dụng phụ, và không nên thay thế các điều trị đã được khuyến nghị. Thực phẩm chức năng dù ghi "tự nhiên" cũng có thể gây tác dụng phụ. Hãy cẩn trọng với những lời hứa "chữa khỏi" hay "tiến bộ thần kỳ".
Khi nào cần đưa con đi khám
Hãy hỏi bác sĩ nhi để được đánh giá và tư vấn trị liệu nếu bố mẹ thấy (theo AAP):
- Con chật vật khi lật, ngồi hay đi; khó giữ đầu cổ vững.
- Cơ của con có vẻ quá cứng hoặc quá mềm.
- Con khó giữ thăng bằng, dáng đi bất thường khi đi hoặc chạy.
- Con chậm nói, khó hiểu lời, hoặc hay sặc, ho, khó nuốt khi ăn uống.
- Con mất kỹ năng đã có, hoặc bố mẹ thấy "có điều gì đó chưa ổn". Xem thêm bài bé 12 tháng tuổi để đối chiếu mốc chung.
Đi cấp cứu ngay (gọi 115)
Đưa con đi cấp cứu ngay nếu con bị nghẹn, sặc thức ăn mà không thở, không ho, không khóc được; khó thở, tím tái; lên cơn co giật; hoặc li bì, khó đánh thức.
Câu hỏi thường gặp
Con chậm đi thì đi tập vật lý trị liệu hay hoạt động trị liệu?
Chậm các kỹ năng vận động thô như lật, ngồi, đi thường là việc của vật lý trị liệu (AAP). Nhưng hãy để bác sĩ và chuyên viên đánh giá, vì đôi khi con cần cả hai.
Bao lâu thì thấy con tiến bộ?
Không có con số chung, vì mỗi trẻ và mỗi mục tiêu khác nhau. Hãy hỏi chuyên viên mục tiêu cụ thể và lịch đánh giá lại.
Bố mẹ có tự tập cho con ở nhà được không?
Được, và rất nên, nhưng theo hướng dẫn của chuyên viên đã đánh giá con. AAP cho biết luyện tập ở nhà và ở trường là một phần quan trọng của trị liệu.
Nguồn tham khảo
- CDC – What Is Early Intervention?
- AAP, HealthyChildren.org – Is Your Baby's Physical Development on Track?
- AAP, HealthyChildren.org – Occupational Therapy
- ASHA / Communication Health Support Association – Who Are Speech-Language Pathologists, and What Do They Do?
- AAP, HealthyChildren.org – Complementary and Integrative Therapies for Autism
- NHS – Down's syndrome: medical support
Bài viết liên quan
Sức khoẻ & dinh dưỡngTrẻ bị bẹp đầu, méo đầu và vẹo cổ: cách phòng và khi nào cần khám
Trẻ sơ sinh bị bẹp đầu, méo đầu, vẹo cổ có sao không? Cách phòng bằng nằm sấp, đổi tư thế, vì sao không dùng gối chống bẹp đầu và khi nào cần cho bé đi khám.
Sức khoẻ & dinh dưỡngKhe hở môi, vòm miệng ở trẻ: cho bé bú và hành trình điều trị
Khe hở môi, vòm miệng (sứt môi, hở hàm ếch) ở trẻ: vì sao xảy ra, cách cho bé bú, các mốc phẫu thuật, thính lực, lời nói và khi nào cần đưa bé đi khám ngay.
Sức khoẻ & dinh dưỡngBàn chân khoèo bẩm sinh ở trẻ: phương pháp Ponseti và hành trình chữa
Bàn chân khoèo bẩm sinh là gì, có chữa được không? Hiểu phương pháp Ponseti: bó bột, cắt gân gót, đeo nẹp, và những điều bố mẹ cần biết để đồng hành cùng con.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
