Trẻ bị cảm lạnh, sổ mũi: cách chăm tại nhà và khi nào đi khám

Trẻ bị cảm lạnh, sổ mũi, nghẹt mũi phải làm sao? Cách làm thông mũi, cho bú, cho uống theo AAP và NHS, thuốc nào không nên dùng và dấu hiệu cần đi khám.
Trẻ bị cảm lạnh, sổ mũi: chuyện rất thường gặp
Con vừa đi nhà trẻ vài tuần đã sụt sịt, đêm thở khò khè vì nghẹt mũi? Theo Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), cảm lạnh (nhiễm trùng đường hô hấp trên) là bệnh trẻ hay mắc nhất, và trong hai năm đầu đời, phần lớn trẻ bị khoảng 8–10 lần cảm. Trẻ đi nhà trẻ hoặc có anh chị đi học còn có thể bị nhiều hơn.
Tin tốt là phần lớn các đợt cảm tự khỏi và không dẫn tới bệnh nặng hơn (AAP). Cảm lạnh do virus gây ra, lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, và qua bàn tay chạm vào mũi rồi chạm vào đồ chơi, tay nắm cửa. Theo NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh), mầm bệnh có thể sống trên tay và bề mặt tới 24 giờ.
Dấu hiệu cảm lạnh ở bé
AAP và NHS mô tả các dấu hiệu thường gặp:
- Sổ mũi: lúc đầu nước mũi trong, sau đó đặc hơn và thường có màu (AAP). Nước mũi chuyển vàng hay xanh trong một đợt cảm không tự nó có nghĩa là con cần kháng sinh.
- Hắt hơi, nghẹt mũi, thở bằng miệng.
- Sốt nhẹ, hay gặp hơn về đêm. AAP nêu mức khoảng 38,3–38,9°C.
- Đau họng, có thể nuốt khó; ho.
- Bỏ ăn, quấy khóc lúc có lúc không, hạch cổ hơi sưng (AAP).
NHS lưu ý trẻ nhỏ có thể bị cảm lâu hơn người lớn, hay cáu, khó bú, khó ngủ, và có khi nôn sau những cơn ho. Với một đợt cảm thông thường, triệu chứng giảm dần sau khoảng 7–10 ngày (AAP); NHS nói thường đỡ trong 1–2 tuần.
Chăm con bị cảm lạnh tại nhà
Không có thuốc chữa khỏi cảm lạnh, và kháng sinh không có tác dụng với virus gây cảm (AAP, NHS). Việc của bố mẹ là giúp con dễ chịu trong lúc cơ thể tự chống bệnh. Muốn hiểu thêm vì sao, xem bài kháng sinh khi nào cần.
Làm thông mũi để con bú và ngủ dễ hơn
- Nhỏ nước muối sinh lý vào từng bên mũi để làm loãng nước mũi khô, rồi hút nhẹ bằng bóng hút mũi hoặc cho trẻ lớn tự xì mũi (AAP).
- Làm thông mũi trước cữ bú: bé nghẹt mũi thường bú chậm hoặc bỏ bú vì khó thở (AAP).
- AAP cho biết hút mũi bằng bóng hiệu quả nhất khi bé dưới 6 tháng; bé lớn hơn hay chống lại, nhưng nhỏ nước muối vẫn có ích.
Cách nhỏ mũi, hút mũi an toàn từng bước có trong bài vệ sinh mũi cho bé.
Cho bú, cho uống đủ
- Tiếp tục cho bú mẹ. Nếu bé khó bú trực tiếp, mẹ có thể vắt sữa cho bé uống bằng cốc hoặc bình (AAP).
- Bé lớn hơn: cho uống nước thường xuyên. Đủ nước giúp nước mũi loãng hơn, dễ ho và xì ra hơn (AAP).
- Bé biếng ăn vài ngày khi cảm là bình thường (NHS). Mời con ăn bữa nhỏ, món mềm như cháo, súp, không ép.
Không khí ẩm và giấc ngủ
- AAP gợi ý dùng máy tạo độ ẩm trong phòng con, đặt ngoài tầm với và vệ sinh máy thường xuyên theo hướng dẫn để tránh nấm mốc.
- Cho con nghỉ ngơi nhiều hơn, vẫn giữ nguyên các quy tắc ngủ an toàn.
Sốt và thuốc
- AAP cho biết sốt giúp cơ thể chống nhiễm trùng; chỉ cần hạ sốt khi con mệt hoặc khó chịu. Xem bài con bị sốt để biết cách đo nhiệt độ và ngưỡng cần đi khám.
- Thuốc hạ sốt, giảm đau: chỉ dùng đúng loại, đúng liều theo chỉ định của bác sĩ hoặc dược sĩ, tính theo cân nặng. Với thuốc hạ sốt, AAP khuyên luôn hỏi bác sĩ trước khi cho trẻ dưới 2 tuổi dùng.
- Thuốc ho, cảm bán không cần đơn: AAP khuyên không dùng cho trẻ dưới 4 tuổi vì nguy cơ tác dụng phụ nguy hiểm; từ 4–6 tuổi chỉ dùng khi bác sĩ khuyên. NHS cũng cho biết thuốc thông mũi không dùng cho trẻ dưới 6 tuổi.
- Không dùng aspirin cho trẻ (AAP, NHS).
- Không cho trẻ dưới 12 tháng ăn mật ong (AAP, NHS).
Quan niệm dân gian: giữ gì, bỏ gì?
Khi con sổ mũi, ông bà hay khuyên ủ thật kín cho "ra mồ hôi" hoặc xông nồi lá. Đó là mong muốn chăm cháu chu đáo, nhưng nguồn y khoa khuyên khác:
- Xông hơi từ nồi nước nóng: NHS khuyên không cho trẻ hít hơi nước từ bát, nồi nước nóng vì nguy cơ bỏng. Muốn có hơi ấm, AAP gợi ý ngồi cùng con một lúc trong phòng tắm có vòi sen ấm.
- Ủ kín: khi con sốt, mặc thoáng một lớp là đủ, ủ nhiều lớp không giúp hạ sốt. Giữ ấm vừa phải, tránh gió lùa trực tiếp.
- Kháng sinh "cho nhanh khỏi": NHS nói bác sĩ không khuyên dùng kháng sinh cho cảm lạnh, vì nó không làm giảm triệu chứng hay giúp khỏi nhanh hơn. Đừng tự mua kháng sinh cho con.
Khi nào cần đưa con đi khám
Bé dưới 3 tháng
AAP khuyên gọi bác sĩ ngay khi bé dưới 3 tháng có dấu hiệu ốm đầu tiên. Ở bé nhỏ khó nhận ra khi nào bệnh nặng, và cảm có thể nhanh chóng chuyển thành viêm tiểu phế quản, viêm thanh quản (croup) hoặc viêm phổi. Bé dưới 3 tháng sốt từ 38°C trở lên cần đi khám ngay.
Bé trên 3 tháng: đi khám nếu
- Cánh mũi phập phồng theo nhịp thở, da giữa các xương sườn hoặc dưới xương ức bị hõm vào khi hít vào, hoặc con thở nhanh, thở khó (AAP).
- Sốt trên 38,9°C (AAP), hoặc sốt quá 3 ngày (NHS).
- Đau tai, quấy khóc kéo dài (AAP). Đây có thể là dấu hiệu viêm tai giữa.
- Nước mũi kéo dài quá 10–14 ngày, ho ban ngày quá 10 ngày (AAP); triệu chứng không đỡ sau 10 ngày hoặc nặng dần (NHS).
- Con ngủ li bì hơn hoặc cáu gắt bất thường (AAP).
- Bú, ăn ít hơn hẳn bình thường; tã khô 12 giờ trở lên hoặc có dấu hiệu mất nước (NHS).
- Con có bệnh nền tim, phổi, thận, suy giảm miễn dịch (NHS), hoặc bố mẹ thấy lo.
Gọi cấp cứu 115 hoặc đến viện ngay nếu
- Môi hoặc móng tay tím tái (AAP); da, lưỡi, môi xanh tái hoặc xám (NHS).
- Con thở rất khó: thở rên (có tiếng "hự" mỗi nhịp thở), bụng hóp sâu dưới sườn (NHS).
- Con có những lúc ngừng thở (NHS).
- Con mềm oặt, không tỉnh hoặc không giữ được tỉnh táo (NHS).
NHS nêu các dấu hiệu này cho viêm tiểu phế quản, bệnh thường bắt đầu giống hệt cảm lạnh ở trẻ dưới 2 tuổi, và nhắc bố mẹ hãy tin vào cảm nhận của mình khi thấy con ốm nặng.
Phòng cảm lạnh cho cả nhà
- Rửa tay bằng xà phòng thường xuyên cho cả người lớn và trẻ; dung dịch rửa tay có cồn cũng giúp (AAP, NHS).
- Giữ bé dưới 3 tháng tránh xa người đang cảm (AAP). Khi có khách đến thăm em bé, khéo léo nhắc người đang ốm hẹn dịp khác.
- Dạy con ho, hắt hơi vào khuỷu tay; dùng khăn giấy rồi bỏ ngay (AAP).
- Không dùng chung cốc, khăn, đồ chơi với người đang cảm (NHS). Gợi ý của Agoliva: em bé hay cho đồ chơi vào miệng, nhất là khi bắt đầu bò và khám phá (xem bài bé 8 tháng tuổi), nên trong mùa con hay ốm hãy lau đồ chơi chung thường xuyên hơn.
- Không hút thuốc gần trẻ (NHS).
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sổ mũi nước xanh có phải uống kháng sinh không?
Không nhất thiết. AAP mô tả nước mũi trong lúc đầu rồi đặc lại, có màu là diễn biến thường gặp của cảm lạnh do virus, và kháng sinh không có tác dụng với virus. Hãy đưa con đi khám nếu nước mũi kéo dài quá 10–14 ngày, con sốt cao, đau tai hoặc thở khó; bác sĩ sẽ quyết định có cần thuốc hay không.
Trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi phải làm sao?
Nhỏ nước muối sinh lý từng bên mũi rồi hút nhẹ bằng bóng hút, nhất là trước cữ bú (AAP). Nếu bé dưới 3 tháng có dấu hiệu ốm như sốt, bỏ bú, thở nhanh, hãy gọi bác sĩ ngay.
Bé bị cảm có được tắm không?
Các hướng dẫn của AAP và NHS không yêu cầu kiêng tắm khi con bị cảm. Bố mẹ có thể tắm nhanh cho con bằng nước ấm, trong phòng kín gió, lau khô và mặc đồ ngay. Hơi ấm trong phòng tắm còn giúp con dễ thở hơn.
Nguồn tham khảo
- AAP, HealthyChildren.org – Children & Colds (Upper Respiratory Infections)
- AAP, HealthyChildren.org – How to Care for Your Child's Cold
- AAP, HealthyChildren.org – Coughs and Colds: Medicines or Home Remedies?
- NHS – Common cold
- NHS – Bronchiolitis
Bài viết liên quan
Sức khoẻ & dinh dưỡngCác loại trị liệu cho trẻ: vật lý, hoạt động và âm ngữ trị liệu
Vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và âm ngữ trị liệu cho trẻ khác nhau thế nào, giúp con điều gì, khi nào cần? Giải thích theo AAP, CDC, ASHA cho bố mẹ Việt.
Sức khoẻ & dinh dưỡngTrẻ bị bẹp đầu, méo đầu và vẹo cổ: cách phòng và khi nào cần khám
Trẻ sơ sinh bị bẹp đầu, méo đầu, vẹo cổ có sao không? Cách phòng bằng nằm sấp, đổi tư thế, vì sao không dùng gối chống bẹp đầu và khi nào cần cho bé đi khám.
Sức khoẻ & dinh dưỡngKhe hở môi, vòm miệng ở trẻ: cho bé bú và hành trình điều trị
Khe hở môi, vòm miệng (sứt môi, hở hàm ếch) ở trẻ: vì sao xảy ra, cách cho bé bú, các mốc phẫu thuật, thính lực, lời nói và khi nào cần đưa bé đi khám ngay.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
