Bé mấy tháng biết nói? Từ đầu tiên của con và cách giúp con nói

Bé mấy tháng biết nói từ đầu tiên? Mốc bập bẹ, nói từ đơn theo CDC, ASHA, AAP, cách giúp con nói những tiếng đầu đời và dấu hiệu nên đưa con đi khám.
Bé mấy tháng biết nói từ đầu tiên?
"Bé mấy tháng biết nói?" là câu bố mẹ Việt hỏi nhiều nhất, và cũng là chuyện cả nhà hay "tranh" nhất: con gọi "bà" trước hay gọi "mẹ" trước. Theo Hiệp hội Ngôn ngữ, Lời nói và Thính học Hoa Kỳ (ASHA), trong khoảng 10–12 tháng, bé nói được một hoặc hai từ như "mama", "dada", "hi", "bye". Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) ghi ở mốc 1 tuổi: bé gọi bố mẹ bằng "mama", "dada" hay một tên gọi riêng, và vẫy tay "bye-bye".
Với tiếng Việt, "từ đầu tiên" có thể là "bà", "bố", "mẹ", "măm", "ạ", hay một tiếng con tự đặt cho thứ con thích. Điều đáng tính là con dùng tiếng đó nhất quán cho cùng một người, một vật, chứ không cần phát âm chuẩn. CDC ghi ở mốc 15 tháng: bé cố nói một hai từ ngoài "mẹ", "bố", ví dụ "ba" để chỉ quả bóng.
Từ bập bẹ đến tiếng nói đầu tiên
Từ đầu tiên không tự nhiên xuất hiện, nó là kết quả của nhiều tháng luyện âm:
- 4–6 tháng: ASHA mô tả bé phát ra các nguyên âm kéo dài, đôi khi ghép phụ âm, thổi "phì phì" bằng môi.
- 7–9 tháng: bé bập bẹ chuỗi âm dài như "mamama", "bababa" (ASHA, CDC). Lúc này "ba ba" thường chưa phải gọi bố, mà là con đang chơi với âm thanh.
- 10–12 tháng: bé cố bắt chước âm bố mẹ nói, chỉ tay, vẫy tay, đưa đồ, và nói một hai từ (ASHA).
- Khoảng 18 tháng: CDC ghi bé cố nói ít nhất ba từ ngoài "mẹ", "bố".
- Từ 1 đến 2 tuổi: Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho biết trẻ học thêm khoảng một từ mới mỗi tuần.
AAP cũng lưu ý ở tuổi này, trẻ hay dùng một từ kèm cử chỉ để nói cả câu: chỉ vào quả bóng và nói "bóng" nghĩa là "lăn bóng cho con", hay nói "bế?" với giọng lên cao để xin bế. Bố mẹ sẽ dần quen "dịch" những lời nhắn này.
Vì sao từ đầu tiên quan trọng?
Từ đầu tiên đánh dấu lúc con hiểu rằng một âm thanh có thể thay cho một người hay một vật, và dùng nó để khiến người khác làm điều con muốn. Đó là bước chuyển từ "kêu" sang "nói". Trước đó, con đã hiểu rất nhiều; bố mẹ có thể đọc bài bé hiểu lời trước khi biết nói để thấy phần "nghe" luôn đi trước. Khi có từ để dùng, con bớt phải khóc để được hiểu, và mỗi lần nói được đáp lại, con có thêm động lực để nói tiếp.
Cách giúp con nói những từ đầu tiên
Đáp lại tiếng bập bẹ của con
NHS (Anh) khuyên bố mẹ lặp lại âm bé phát ra, vì điều này dạy bé lắng nghe và luân phiên. Gợi ý của Agoliva: con nói "ba ba ba", bố đáp "ba ba ba", rồi chờ. Con nói tiếp, bố lại đáp. Một "cuộc trò chuyện" không lời như vậy chính là bài tập nói đầu tiên.
Gọi tên ngắn gọn, lặp đi lặp lại
AAP gợi ý nói chậm, rõ, dùng từ đơn giản, câu ngắn, và dạy tên gọi đúng của đồ vật. Gợi ý của Agoliva: chọn vài từ con gặp nhiều lần mỗi ngày, như "nước", "bóng", "đèn", "bà", "mèo", và nói đi nói lại đúng lúc con đang nhìn hay chạm vào chúng. "Nước đây. Con uống nước. Nước mát."
Cho con lý do để nói
NHS khuyên cho trẻ 12–18 tháng lựa chọn, ví dụ "Con muốn ăn táo hay chuối?". Gợi ý của Agoliva: thay vì đưa ngay món con chỉ, hãy giơ hai thứ lên, gọi tên từng thứ, rồi chờ vài giây. Nếu con chỉ, hãy nói giúp con: "À, chuối!" và đưa cho con. Đừng ép con phải nói mới được đưa, áp lực dễ làm con im hơn.
Khi con nói sai, chỉ cần nói lại đúng
Con nói "Ca!" khi thấy con cá, bố mẹ đáp "Đúng rồi, con cá!". NHS khuyên không phê bình hay mắng khi con nói sai từ. AAP cũng khuyên không chế giễu, không giục, cho con nói hết rồi mới nói lại từ đúng.
Hát, đọc sách, chơi ú òa
NHS cho biết trò ú òa dạy bé luân phiên, chú ý và lắng nghe; bài hát có động tác giúp con nhớ từ. Bố mẹ có thể dùng chính những bài đồng dao ông bà vẫn hát, dừng lại ở tiếng cuối để con "điền" vào.
Lưu ý an toàn
- Khi chơi gọi tên với đồ thật, tránh đồ nhỏ con có thể bỏ vào miệng như nắp chai nhỏ, hạt, viên bi.
- Gợi ý của Agoliva: tắt tivi, nhạc nền khi trò chuyện. AAP cũng khuyên tắt màn hình đang bật làm nền, vì con cần nghe rõ giọng người thật.
- Gợi ý của Agoliva: nếu con hay bị đau tai, kéo tai, chảy dịch tai, hãy cho con đi khám, đừng tự nhỏ thuốc theo mách bảo.
Khi nào nên hỏi bác sĩ
Hãy trao đổi với bác sĩ nhi nếu:
- AAP lưu ý: con chưa nói được từ đơn như "bố", "mẹ" lúc 12–15 tháng, không quay về phía âm thanh, hay không đáp khi được gọi, nhất là từ phòng khác. Đây có thể là dấu hiệu cần kiểm tra thính lực.
- Khoảng 9 tháng, con hầu như không bập bẹ chuỗi âm như "mamama", "bababa".
- Khoảng 18 tháng, con chưa nói được vài từ ngoài "mẹ", "bố" (mốc CDC).
- Con đã nói được vài từ rồi bỗng thôi nói. AAP khuyên báo bác sĩ khi trẻ mất kỹ năng đã có.
CDC khuyên đừng "chờ xem", và AAP cho biết nếu bác sĩ bảo không sao mà bố mẹ vẫn lo, có thể xin ý kiến thứ hai. Xem thêm bài trẻ chậm nói và mốc chung ở bài bé 12 tháng tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Bé 1 tuổi chưa biết nói có sao không?
Thời điểm nói từ đầu tiên khác nhau giữa các bé. Bố mẹ hãy xem con có hiểu lời, có bập bẹ, chỉ tay, vẫy tay không. Nếu đến 12–15 tháng con vẫn chưa nói được từ đơn nào, AAP khuyên hỏi bác sĩ, kể cả để kiểm tra tai.
Bé trai có biết nói muộn hơn bé gái không?
AAP ghi nhận bé trai thường bắt đầu nói muộn hơn bé gái một chút và khoảng cách này thường mất đi khi vào tuổi đi học. Dù vậy, bố mẹ vẫn dùng chung các mốc trên để theo dõi.
Con gọi "ba ba" lúc 7 tháng có phải đã biết gọi bố?
Thường chưa. Ở tuổi này, bé bập bẹ chuỗi âm lặp lại để luyện miệng. Khi con nhìn đúng bố và gọi "ba" một cách nhất quán, đó mới là từ có nghĩa. Dù sao, hãy cứ vui vẻ đáp lại con.
Nguồn tham khảo
- CDC – Important Milestones: By Nine Months, By One Year, By 15 Months, By 18 Months
- ASHA – Communication Milestones: Birth to 1 Year
- AAP, HealthyChildren.org – Language Development: 1 Year Olds, Language Delays in Toddlers, Language Development: 2 Year Olds
- AAP, HealthyChildren.org – Purpose of Newborn Hearing Screening
- NHS – Helping your child's speech
Bài viết liên quan
Ngôn ngữTrẻ mấy tuổi hiểu và làm theo lời dặn? Mốc và trò chơi cho bé 1–3 tuổi
Trẻ mấy tuổi làm theo lời dặn một bước, hai bước? Mốc nghe hiểu theo CDC, AAP, ASHA, trò chơi tại nhà giúp con làm theo lời và khi nào nên hỏi bác sĩ.
Ngôn ngữBé mấy tháng biết tên mình? Khi nào con quay lại lúc được gọi tên
Bé mấy tháng biết tên mình và quay lại khi được gọi? Mốc theo CDC, ASHA, AAP, cách giúp con nhận ra tên, chuyện tên ở nhà và khi nào bé không đáp cần đi khám.
Ngôn ngữNói chuyện với con bằng giọng em bé có tốt không? Hiểu về parentese
Nói chuyện với con bằng giọng em bé, kéo dài, cao giọng có tốt không? Khác biệt giữa parentese và nói ngọng theo con, cách trò chuyện giúp bé học nói.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
