Hát ru, đồng dao cho bé: cách đơn giản giúp con phát triển ngôn ngữ

Hát ru, đồng dao cho bé giúp con làm quen nhịp điệu và âm thanh tiếng Việt. Vì sao lặp lại có ích, cách hát cùng con theo từng độ tuổi từ sơ sinh đến 3 tuổi.
Vì sao nên hát ru, đồng dao cho bé?
Tiếng "à ơi" của bà, câu "Kéo cưa lừa xẻ" mẹ vừa đọc vừa kéo tay con... những thứ tưởng như chỉ để dỗ con ngủ hay chơi cho vui ấy thật ra là bài học ngôn ngữ rất tự nhiên. Hát ru, đồng dao cho bé giúp con nghe giai điệu, nhịp điệu và âm thanh của tiếng Việt, từ trước khi con nói được từ đầu tiên.
Những điều các nguồn y tế nói về hát và vần điệu:
- NHS (Hệ thống Y tế Anh) khuyên hát cho bé để giúp con bắt nhịp với nhịp điệu của ngôn ngữ, và cho biết việc nghe hát từ sớm giúp bé học các âm.
- NHS cũng nhận xét em bé rất thích nghe đi nghe lại cùng một bài hát, bài vè, và trẻ cần được lặp lại nhiều lần để học từ.
- NHS gợi ý chọn bài có động tác, vì động tác giúp trẻ nhỏ nhớ lời.
- CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) đưa hát và chơi nhạc vào gợi ý hoạt động cho bé 6 tháng, và khuyên dạy trẻ gần 3 tuổi những bài hát, bài vè đơn giản để phát triển ngôn ngữ.
Vần điệu và việc đọc sau này
Dịch vụ âm ngữ trị liệu Just One Norfolk (NHS Anh) cho biết khả năng nhận biết âm thanh trong từ (phonological awareness) rất quan trọng cho cả phát âm lẫn việc học đọc, và chơi với những từ có vần giúp trẻ để ý đến âm và quy luật, từ đó hỗ trợ việc đọc. Họ gợi ý hát đồng dao hoặc tự chế những bài hát đơn giản. Với tiếng Việt, những tiếng láy, tiếng vần như "chi chi chành chành" hay "xẻ – khoẻ" trong "Kéo cưa lừa xẻ" là trò chơi âm thanh tự nhiên như thế.
Hát và vận động cùng con, không chỉ nghe
Một nghiên cứu của Đại học McMaster (Canada, đăng trên Developmental Science năm 2012) chia ngẫu nhiên các em bé từ 6 tháng tuổi vào hai kiểu lớp nhạc trong 6 tháng. Nhóm được tham gia chủ động (hát, vận động, gõ nhạc cụ, hát ru cùng bố mẹ) phát triển cử chỉ giao tiếp trước khi nói và hành vi xã hội tốt hơn nhóm chỉ nghe nhạc nền. Đây là nghiên cứu nhỏ, nhưng gợi ý rõ: cùng hát, cùng vỗ tay, cùng lắc lư có ích hơn để nhạc chạy một mình.
Kho đồng dao, hát ru, vè của người Việt vốn đã có đủ những điều này: câu ngắn, vần rõ, nhịp đều, lặp lại nhiều và thường đi kèm trò chơi tay chân.
Hát cho con theo từng độ tuổi
0–6 tháng: hát ru, nói ngân nga
- Hát ru khi cho bú, khi bế con đi quanh nhà. NHS gợi ý tranh thủ hát, nói chuyện trong lúc cho bú.
- Ghé mặt gần con khi hát để con nhìn thấy miệng bố mẹ.
- Khi con quấy, CDC gợi ý nói khẽ, đung đưa hoặc hát để giúp con dịu lại.
- Không cần hát hay. Con thích giọng của bố mẹ, ông bà hơn bất cứ bản thu âm nào.
6–12 tháng: đồng dao kèm trò chơi tay
- Những bài như "Chi chi chành chành", "Kéo cưa lừa xẻ", "Dung dăng dung dẻ" đi kèm động tác, rất hợp để con vừa nghe vừa chơi.
- Hát chậm, nhấn vào những tiếng lặp, dừng lại một nhịp trước động tác cuối để con háo hức chờ.
- Bé có thể chưa hát theo, nhưng sẽ cười, vỗ tay, đung đưa người. Đó là bé đang "tham gia".
1–3 tuổi: để con điền từ và tự hát
- Dừng lại trước tiếng cuối để con điền vào. NHS gợi ý cách này khi con đã thuộc bài.
- CDC gợi ý với bé 2 tuổi: hát những bài gọi tên bộ phận cơ thể, chạm vào một bộ phận rồi dừng lại xem con có nói được tên không. Bài "Cái mũi", hay tự chế lời "Đâu là tai? Tai đây này" đều được.
- Đọc vè, câu đố vần điệu khi đi đường, khi tắm, khi dọn đồ chơi.
- Cho con chọn bài: "Hôm nay con muốn hát bài nào?". Con sẽ đòi đúng một bài cả chục lần, và điều đó tốt cho con.
Thêm vài gợi ý của Agoliva: những bài có động tác tay như "Chi chi chành chành" cũng là dịp để con tập cử động ngón tay; vỗ tay, dậm chân theo nhịp giúp con vận động. Trước khi con đi nhà trẻ, hãy hát ở nhà vài bài mầm non quen thuộc. Gặp lại bài quen ở lớp, con dễ thấy yên tâm hơn. Và không cần chọn nhạc cổ điển hay nhạc "phát triển trí não" nào đặc biệt: bài hát nào cả nhà thích và cùng hát được là đủ.
Hát cùng con, không chỉ bật nhạc
Bật nhạc thiếu nhi trên điện thoại cũng vui, nhưng theo Agoliva, điều giúp con học nói là người thật hát cùng con: nhìn nhau, chờ con đáp lại, vỗ tay theo con. NHS khuyên tắt tivi, radio khi trò chuyện với con vì tiếng ồn nền làm con khó nghe. CDC khuyên trẻ từ 2 tuổi xem màn hình không quá 1 giờ mỗi ngày, có người lớn đi cùng. Đọc thêm bài con và màn hình và cách trò chuyện khi bé bập bẹ.
Nếu nhà đang dạy con thêm tiếng Anh, các bài hát có động tác bằng tiếng Anh cũng có thể dùng theo cách tương tự. Xem bài nuôi con song ngữ.
Khi nào cần trao đổi với bác sĩ
Hát ru, đồng dao là để vui, không phải để "kiểm tra" con. Tuy vậy, khi hát với con, bố mẹ cũng dễ nhận ra một vài điều nên hỏi bác sĩ:
- Bé không giật mình hay không quay về phía tiếng động, tiếng hát.
- Khoảng 6 tháng bé chưa thay phiên "nói" với người lớn, chưa cười thành tiếng (các mốc CDC nêu cho tuổi này).
- Khoảng 2 tuổi bé chưa chỉ được vào ít nhất hai bộ phận cơ thể khi được hỏi, hoặc chưa ghép được hai từ.
- Bé mất đi kỹ năng đã từng có.
Câu hỏi thường gặp
Hát ru cho trẻ sơ sinh có tác dụng gì?
Theo NHS, hát giúp bé bắt nhịp với nhịp điệu của ngôn ngữ và làm quen với các âm. Hát ru cũng là cách quen thuộc để dỗ con dịu lại.
Con chỉ thích nghe đi nghe lại một bài, có nên đổi bài khác không?
Không cần vội đổi. NHS cho biết trẻ thích nghe lặp lại và cần lặp lại nhiều lần để học từ. Khi con đã thuộc, hãy để con điền tiếng cuối mỗi câu.
Bố mẹ hát dở, không thuộc lời đồng dao thì sao?
Con không chấm điểm giọng hát. Hãy hỏi ông bà, hoặc tự chế lời đơn giản về những việc trong ngày. Điều quan trọng là nhịp điệu, sự lặp lại và niềm vui khi hát cùng nhau.
Nguồn tham khảo
- NHS – Help your baby learn to talk
- NHS Best Start in Life – Baby's first sounds: 0 to 6 months
- CDC – Milestones by 6 Months, 2 Years, 3 Years
- Just One Norfolk (NHS) – Speech Sounds
- Gerry, Unrau & Trainor (ĐH McMaster) – Active music classes in infancy enhance musical, communicative and social development, Developmental Science 2012
Bài viết liên quan
Ngôn ngữTrẻ mấy tuổi hiểu và làm theo lời dặn? Mốc và trò chơi cho bé 1–3 tuổi
Trẻ mấy tuổi làm theo lời dặn một bước, hai bước? Mốc nghe hiểu theo CDC, AAP, ASHA, trò chơi tại nhà giúp con làm theo lời và khi nào nên hỏi bác sĩ.
Ngôn ngữBé mấy tháng biết tên mình? Khi nào con quay lại lúc được gọi tên
Bé mấy tháng biết tên mình và quay lại khi được gọi? Mốc theo CDC, ASHA, AAP, cách giúp con nhận ra tên, chuyện tên ở nhà và khi nào bé không đáp cần đi khám.
Ngôn ngữNói chuyện với con bằng giọng em bé có tốt không? Hiểu về parentese
Nói chuyện với con bằng giọng em bé, kéo dài, cao giọng có tốt không? Khác biệt giữa parentese và nói ngọng theo con, cách trò chuyện giúp bé học nói.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
