Nói chuyện với con bằng giọng em bé có tốt không? Hiểu về parentese

Nói chuyện với con bằng giọng em bé, kéo dài, cao giọng có tốt không? Khác biệt giữa parentese và nói ngọng theo con, cách trò chuyện giúp bé học nói.
Nói chuyện với con bằng giọng em bé có tốt không?
Gần như ai bế em bé cũng tự nhiên đổi giọng: cao hơn, chậm hơn, kéo dài "Con ơiiii, con cười với mẹ đấy àaaa?", mắt mở to, miệng cười rộng. Rồi có người bảo "Nói thế con học ngọng đấy, phải nói như người lớn". Vậy nói chuyện với con bằng giọng em bé là tốt hay xấu?
Câu trả lời phụ thuộc vào việc bố mẹ đang "nói giọng em bé" kiểu nào. Các nhà nghiên cứu tách ra hai thứ rất khác nhau: parentese (giọng nói dành cho em bé) và "baby talk" theo nghĩa nói ngọng, nói từ vô nghĩa.
Parentese khác gì nói ngọng theo con?
Theo Viện Học tập và Khoa học Não bộ (I-LABS) của Đại học Washington (Mỹ), parentese là lời nói đúng ngữ pháp, dùng từ thật, nhưng kéo dài nguyên âm và lên xuống giọng rõ rệt. Nó khác với "baby talk", vốn thường là một mớ âm thanh ngộ nghĩnh và từ vô nghĩa. Các nhà nghiên cứu cho rằng giọng cao, nhịp chậm của parentese hoạt động như một "cái móc xã hội" cho não bé, mời bé đáp lại.
- Parentese: "Con cầm cái thìaaa. Thìa của con màu xanhhh." Từ thật, câu đúng, giọng ngân nga.
- Nói ngọng theo con: "Bé cầm cái chìa, chìa của bé nà..." Âm sai, từ méo, con không có mẫu đúng để học.
Nghiên cứu nói gì về parentese?
Trong một nghiên cứu của I-LABS công bố năm 2020, một nhóm gia đình có con 6 tháng tuổi được hướng dẫn cách dùng parentese và trò chuyện qua lại với con, nhóm còn lại không được hướng dẫn. Các buổi hướng dẫn diễn ra khi bé 6, 10 và 14 tháng; gia đình đeo máy ghi âm cả ngày vào các mốc 6, 10, 14 và 18 tháng. Kết quả:
- Bố mẹ được hướng dẫn dùng parentese nhiều hơn, và hiệu quả còn tăng sau khi hết hướng dẫn.
- Từ 14 đến 18 tháng, những gia đình này có nhiều lượt "trò chuyện qua lại" và trẻ phát âm nhiều hơn rõ rệt.
- Trẻ của nhóm được hướng dẫn nói ra từ thật với tốc độ gần gấp đôi. Theo khảo sát của bố mẹ, lúc 18 tháng các bé này biết khoảng 100 từ, so với khoảng 60 từ ở nhóm còn lại.
Đây là một nghiên cứu, ở một nhóm gia đình Mỹ, nên con số không phải là "lời hứa" cho mọi bé. Nhưng thông điệp khớp với nhiều nguồn khác: NHS (Anh) khuyên nói với bé bằng giọng ngân nga để giữ sự chú ý của bé, và hát cho bé nghe để bé bắt nhịp của ngôn ngữ.
Vì sao giọng em bé giúp con học nói?
Trẻ sơ sinh chưa biết phải chú ý vào âm thanh nào giữa tiếng quạt, tiếng xe, tiếng tivi. Giọng cao, chậm, kèm nét mặt phóng đại giúp bé tập trung vào khuôn mặt và lời nói của bố mẹ. Theo CDC, khoảng 2 tháng bé nhìn mặt bố mẹ và mỉm cười khi được nói chuyện; khoảng 4 tháng bé ê a đáp lại khi bố mẹ nói; khoảng 6 tháng bé thay phiên phát ra âm thanh với bố mẹ.
Điểm mấu chốt là trao đổi qua lại. Trung tâm Phát triển Trẻ em của Đại học Harvard gọi đó là "giao và đáp" (serve and return): bé ê a, cử chỉ, người lớn đáp lại bằng ánh mắt, lời nói. Theo Harvard, những trao đổi này góp phần định hình cấu trúc não, nền tảng cho giao tiếp và kỹ năng xã hội.
Cách trò chuyện "giọng em bé" đúng cách
0–6 tháng: mặt đối mặt, ngân nga, chờ con
Gợi ý của Agoliva: lúc thay tã, bế con sát mặt, khoảng một gang tay, nói chậm "Mẹ thay tã cho con nhéééé. Mát chưaaa?", rồi dừng lại chờ con "đáp". Con ê a, mẹ nói tiếp. NHS khuyên lặp lại âm bé phát ra để bé học lắng nghe và luân phiên.
6–12 tháng: từ thật, câu ngắn, gọi tên mọi thứ
NHS khuyên gọi tên và chỉ vào những thứ cả hai cùng nhìn thấy. Gợi ý của Agoliva: vẫn giữ giọng vui, nhấn vào từ chính: "Con mèo! Mèo đang ngủ."
Từ 1 tuổi: giọng tự nhiên dần, nhưng vẫn chậm và rõ
Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho biết bố mẹ có thể tự nhiên bớt giọng cao em bé khi con lớn, và gợi ý nói chậm, rõ, dùng từ đơn giản, câu ngắn. AAP cũng khuyên dạy tên đúng của đồ vật, như "ngón chân" thay vì một tên gọi nựng.
Từ "trẻ con" của người Việt thì sao?
Ông bà mình hay dùng "măm măm", "ị", "nhong nhong". Gợi ý của Agoliva: thỉnh thoảng dùng không sao, những tiếng lặp này dễ nói với bé. Nhưng hãy đi kèm từ thật: "Măm măm nào, con ăn cơm nhé". Dần dần bé sẽ dùng từ thật.
Lưu ý an toàn khi chơi gần mặt bé
- Gợi ý của Agoliva: không thổi mạnh, không la to sát tai bé, không rung lắc bé khi đùa.
- Khi bế bé sơ sinh để trò chuyện, luôn đỡ đầu và cổ bé.
- Nếu mẹ thấy mệt mỏi, buồn bã kéo dài, khó trò chuyện với con, đó không phải lỗi của mẹ. Hãy tìm hỗ trợ; đọc thêm bài trầm cảm sau sinh.
Khi nào nên hỏi bác sĩ
- Khoảng 2 tháng, bé không phản ứng với tiếng động lớn, không nhìn mặt bố mẹ (CDC).
- Khoảng 4 tháng, bé không ê a đáp lại khi được nói chuyện, không quay về phía giọng nói (CDC).
- Khoảng 6 tháng, bé không thay phiên phát ra âm thanh với bố mẹ, không cười thành tiếng (CDC).
- Bé không đáp lại nụ cười, có vẻ không để ý đến sự có mặt của bố mẹ hay một số âm thanh. AAP liệt kê đây là dấu hiệu nên báo bác sĩ.
Xem thêm mốc chung ở bài bé 4 tháng tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Nói giọng em bé có làm con nói ngọng không?
Giọng ngân nga, chậm, kéo dài nhưng dùng từ thật thì không. Nghiên cứu của I-LABS cho thấy kiểu nói này còn gắn với việc trẻ nói nhiều từ hơn. Điều nên tránh là nói ngọng, nói sai từ theo con.
Đến mấy tuổi thì thôi nói giọng em bé?
Không có mốc cố định. AAP cho biết bố mẹ thường tự nhiên chuyển dần khi con lớn. Điều quan trọng hơn giọng là bố mẹ nói chậm, rõ, câu ngắn và chờ con đáp.
Bé mới vài tuần tuổi đã cần nói chuyện chưa?
Cần. ASHA ghi nhận từ 0–3 tháng bé đã im lặng hoặc mỉm cười khi được nói chuyện và ê a qua lại với người lớn. Mỗi lần trò chuyện là một lần bé học.
Nguồn tham khảo
- University of Washington News (I-LABS) – Not just baby talk: Parentese helps parents, babies make 'conversation' and boosts language development
- Harvard Center on the Developing Child – Serve and Return
- NHS – Helping your child's speech
- AAP, HealthyChildren.org – Language Development: 1 Year Olds, Language Delays in Toddlers
- CDC – Important Milestones: By Two Months, By Four Months, By Six Months
- ASHA – Communication Milestones: Birth to 1 Year
Bài viết liên quan
Ngôn ngữTrẻ mấy tuổi hiểu và làm theo lời dặn? Mốc và trò chơi cho bé 1–3 tuổi
Trẻ mấy tuổi làm theo lời dặn một bước, hai bước? Mốc nghe hiểu theo CDC, AAP, ASHA, trò chơi tại nhà giúp con làm theo lời và khi nào nên hỏi bác sĩ.
Ngôn ngữBé mấy tháng biết tên mình? Khi nào con quay lại lúc được gọi tên
Bé mấy tháng biết tên mình và quay lại khi được gọi? Mốc theo CDC, ASHA, AAP, cách giúp con nhận ra tên, chuyện tên ở nhà và khi nào bé không đáp cần đi khám.
Ngôn ngữTrẻ nói ngọng có sao không? Phát âm của trẻ 1–3 tuổi và cách giúp con
Trẻ nói ngọng, nói chưa rõ lúc 1–3 tuổi có sao không? Mức nói rõ theo tuổi của CDC, ASHA, AAP, cách sửa ngọng nhẹ nhàng cho con và khi nào nên đi khám.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
