🌱 Agoliva sắp ra mắt. Đăng ký sớm để nhận ưu đãi cho những gia đình đầu tiên.
🌱 Đăng ký sớm, miễn phí
Nuôi dạy con

Ông bà chăm cháu khác cách bố mẹ: nói sao cho cả nhà thuận?

Agoliva · 12/11/2026 · 6 phút đọc · 0–6 tháng · 6–12 tháng · 1–2 tuổi · 2–3 tuổi

Ông bà chăm cháu khác cách bố mẹ: nói sao cho cả nhà thuận? – Agoliva

Ông bà chăm cháu khác cách bố mẹ dạy con là chuyện nhà nào cũng gặp. Cách nói khéo, chọn điều cần thống nhất và giữ hoà khí ba thế hệ trong một nhà.

Ông bà chăm cháu, bố mẹ dạy con: khác nhau là chuyện thường

Ở nhiều gia đình Việt, ông bà là người trông cháu cả ngày để bố mẹ đi làm. Đó là một may mắn lớn: con được chăm bằng tình thương của người thân, bố mẹ yên tâm, cả nhà tiết kiệm. Nhưng ông bà nuôi con theo kinh nghiệm của thế hệ mình, còn bố mẹ trẻ đọc hướng dẫn mới, nên bất đồng là khó tránh.

Không chỉ ở Việt Nam. Một cuộc thăm dò quốc gia của Bệnh viện Nhi C.S. Mott (Đại học Michigan, Mỹ, 2020) cho thấy trong các phụ huynh có con hay gặp ông bà, khoảng 4 trên 10 người từng bất đồng với ông bà về cách nuôi dạy, phần lớn là bất đồng nhỏ. Chuyện hay va chạm nhất là kỷ luật, bữa ăn và đồ ăn vặt, xem tivi, điện thoại. Nhiều phụ huynh thấy ông bà "chiều cháu quá". Nhận ra rằng nhà nào cũng gặp chuyện này giúp bố mẹ bớt căng thẳng và bớt tự trách.

Bắt đầu từ lòng biết ơn và sự lắng nghe

Trước khi góp ý, hãy để ông bà thấy mình biết ơn thật lòng. Ông bà thấy được trân trọng thì dễ cởi mở hơn. Khi ông bà góp ý cách mình chăm con, hãy lắng nghe đến hết thay vì vội phản bác. Lời khuyên ấy xuất phát từ tình thương, và đôi khi có điều mình chưa nghĩ tới. Lắng nghe bình tĩnh cũng giúp mình trả lời thấu đáo hơn là phản ứng phòng thủ.

Lắng nghe không có nghĩa là im lặng chịu đựng. Nhịn mãi để chiều lòng chỉ làm ấm ức tích lại. Bố mẹ vẫn nên nói rõ mong muốn và lý do của mình, bằng giọng nhẹ nhàng.

Chọn điều quan trọng để nói

Không cần mọi thứ phải giống nhau. Hãy ưu tiên những việc liên quan đến an toàn và sức khoẻ. AAP khuyên ông bà trông cháu nên cập nhật những thay đổi về y khoa so với thời mình nuôi con, ví dụ:

  • Ngủ an toàn: cho bé ngủ ngửa, chỗ ngủ phẳng, không gối, không chăn dày. Xem bài ngủ an toàn cho bé.
  • Thuốc: ông bà cất thuốc của mình lên cao, xa tầm mắt và tầm tay cháu; hỏi bố mẹ trước khi cho cháu uống bất kỳ thuốc gì.
  • Đi xe: AAP nhắc trẻ phải ngồi đúng ghế an toàn khi đi ô tô. Với xe máy, cả nhà nên thống nhất cách chở con an toàn.
  • Ăn uống: không cho bé dưới 1 tuổi ăn mật ong; cắt nhỏ đồ dễ gây hóc; hạn chế bánh kẹo, nước ngọt.
  • Màn hình: trẻ nhỏ không nên xem tivi, điện thoại để "ngồi yên ăn hết bát".
  • Khói thuốc: không hút thuốc trong nhà và gần cháu.

Những chuyện nhỏ như mặc áo gì, ru bài gì, kể chuyện nào thì có thể để ông bà làm theo cách của mình. Nếu chỉ thỉnh thoảng con mới ở với ông bà, bố mẹ có thể dễ dãi hơn một chút. Nếu ông bà trông con hằng ngày, thì những điều cốt lõi cần được nói thẳng thắn và thống nhất.

Vì sao chuyện bánh kẹo lại đáng nói? Một tổng quan 56 nghiên cứu ở 18 nước của Đại học Glasgow (2017) thấy ông bà, dù rất thương cháu, thường vô tình ảnh hưởng không tốt đến cân nặng và chế độ ăn của trẻ do hay "thưởng" đồ ăn, cho ăn quá nhiều. Các tác giả khuyên lời khuyên sức khoẻ nên đến với cả gia đình, không chỉ bố mẹ. Đây là lý do nên mời ông bà cùng tham gia, thay vì chỉ dặn dò.

Nói thế nào cho dễ nghe? (gợi ý của Agoliva)

  • Nói riêng với ông bà, không nói trước mặt cháu hay trước mặt khách.
  • Để con ruột nói với bố mẹ mình: chồng nói với bố mẹ chồng, vợ nói với bố mẹ đẻ. Lời từ con đẻ thường dễ được đón nhận hơn lời con dâu, con rể.
  • Mở đầu bằng trân trọng: "Nhờ có bà mà con yên tâm đi làm", rồi mới nói điều mình mong.
  • Dựa vào người thứ ba: "Bác sĩ dặn con thế này ạ", mời ông bà cùng đi khám định kỳ với cháu, hoặc cùng đọc một bài hướng dẫn. Khi hai bên không thống nhất được về ăn uống, bỏ bỉm, vận động, hãy để bác sĩ nhi của bé làm "trọng tài".
  • Hỏi ý ông bà trước: "Ngày xưa bà làm thế nào khi bố cháu ăn vạ ạ?" Ông bà thấy kinh nghiệm của mình được coi trọng.
  • Chuẩn bị sẵn một câu đáp nhẹ cho những lời khuyên chưa cần: "Con cảm ơn bà, để con tìm hiểu thêm ạ."

Cùng lập "kế hoạch chăm cháu"

Thay vì góp ý lẻ tẻ mỗi ngày, cả nhà có thể ngồi lại một lần, cùng thống nhất vài điều chính: giờ ngủ, giờ ăn, màn hình, đồ ăn vặt, cách xử lý khi cháu ăn vạ. Viết ra giấy, dán lên tủ lạnh, và xem lại khi cháu lớn thêm. Khảo sát Mott cũng gợi ý bố mẹ nên nói rõ mong muốn của mình (dù không phải lúc nào ông bà cũng làm theo), nhờ ông bà đối xử công bằng giữa các cháu, và hỏi ý nhau trước khi đăng ảnh cháu lên mạng xã hội.

Sự nhất quán giúp trẻ thấy an toàn và hiểu giới hạn rõ hơn. Bài con ăn vạ có gợi ý cách xử lý mà cả nhà có thể cùng làm theo. Nếu có điều gì thực sự nguy hiểm cho con mà nhiều lần trao đổi vẫn không thay đổi, an toàn của con phải được đặt lên trước, kể cả khi bố mẹ phải sắp xếp lại việc trông con.

Giữ những điều hay của nếp cũ

AAP nhìn nhận ông bà là sợi dây nối các thế hệ, và việc ông bà kể chuyện, đọc sách, chia sẻ thế giới của mình với cháu là rất quý. Hát ru, đồng dao, kể chuyện ngày xưa, cho cháu phụ nhặt rau, tưới cây: những điều ông bà làm rất tự nhiên lại chính là những hoạt động tốt cho ngôn ngữ và cảm xúc của trẻ.

Nếu ông bà ở xa, gọi video thường xuyên là cách giữ gắn bó. Theo ASHA, gọi video với người thân là ngoại lệ được chấp nhận ngay cả với trẻ dưới 18 tháng, lứa tuổi chưa nên xem màn hình.

Câu hỏi thường gặp

Ông bà chiều cháu quá thì phải làm sao?

Phân biệt chuyện nhỏ và chuyện lớn. Thỉnh thoảng được chiều một chút không sao. Nếu ông bà trông cháu hằng ngày, hãy cùng thống nhất vài nguyên tắc chính như đồ ngọt, màn hình, giờ ngủ, và để con ruột của ông bà là người nói chuyện.

Mẹ chồng hay góp ý cách chăm con, nên trả lời thế nào?

Lắng nghe, cảm ơn, rồi nói nhẹ nhàng lý do mình làm khác. Với những điều liên quan đến an toàn, có thể dựa vào lời dặn của bác sĩ. Nhờ chồng nói chuyện với mẹ khi cần đặt ranh giới rõ hơn.

Ông bà cho cháu xem điện thoại khi ăn có sao không?

Nên hạn chế. Bữa ăn là lúc tốt để ông bà trò chuyện với cháu, và cháu tập tự ăn theo cảm giác đói no của mình. Gợi ý của Agoliva: cùng ông bà thay điện thoại bằng trò chuyện, kể tên món ăn, cho cháu tự cầm thìa. Xem thêm bài con và màn hình.

Bài viết là kiến thức phổ thông, không thay thế lời khuyên của bác sĩ dành riêng cho mẹ và bé. Khi lo lắng, hãy hỏi bác sĩ.

Nguồn tham khảo

  • C.S. Mott Children's Hospital (Đại học Michigan) – When parents and grandparents disagree
  • AAP HealthyChildren.org – Tips for Grandparents Who Provide Child Care
  • Đại học Glasgow – Grandparent behaviour appears to have a negative impact on children's long-term cancer risks
  • ASHA – Late Language Emergence