Dạy con an toàn với chó mèo: phòng chó cắn, mèo cào và bệnh dại

Dạy con an toàn với chó mèo từ 1–3 tuổi: cách chào chó, lúc nào tránh xa, làm gì khi bé bị chó cắn, mèo cào để phòng bệnh dại, khi nào phải gọi 115.
Dạy con an toàn với chó mèo: vì sao nên bắt đầu sớm?
Trẻ 1–3 tuổi thấy chó mèo là reo lên, chạy lại ôm, túm đuôi, ghé mặt sát để "thơm". Ngõ xóm Việt thì nhà nào cũng có chó, có mèo, con thả rông, con buộc ở cổng. Dạy con an toàn với chó mèo từ sớm vì thế không phải là dạy con sợ con vật, mà là dạy con cách cư xử để cả bé lẫn con vật đều an toàn.
Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho biết trẻ em là nạn nhân thường gặp nhất của chó cắn và dễ bị thương nặng hơn người lớn, chủ yếu ở đầu, mặt, cổ. Phần lớn các vụ cắn xảy ra trong lúc sinh hoạt hằng ngày với con chó quen: chó nhà mình, chó nhà ông bà, chó hàng xóm. Raising Children Network (Úc) cũng nói các vụ chó cắn trẻ thường xảy ra trong hoặc quanh nhà. Vì vậy, phòng ngừa bắt đầu từ chính nhà mình.
Ở Việt Nam còn thêm một lý do quan trọng: bệnh dại. Theo WHO, bệnh dại vẫn là vấn đề sức khoẻ lớn, chủ yếu ở châu Á và châu Phi. Khoảng 99% ca dại ở người là do chó cắn hoặc cào. Khi đã phát bệnh, dại gần như tử vong 100%, nhưng lại phòng được nếu xử trí vết thương và tiêm phòng kịp thời.
Những điều bé 1–3 tuổi tập được
Bé nhỏ chưa tự nhớ quy tắc, nên bố mẹ nói đi nói lại, làm mẫu nhiều lần. Raising Children Network nhắc rằng trẻ học tốt nhất bằng cách bắt chước người lớn. Những điều có thể dạy dần:
- Hỏi chủ trước khi sờ: AAP dặn dạy trẻ luôn xin phép chủ trước khi vuốt ve bất kỳ con chó nào, kể cả chó quen.
- Cho chó ngửi trước: Raising Children Network gợi ý dừng lại cách chó khoảng ba bước lớn, chờ chủ đồng ý, đi lại chậm theo đường cong chứ không lao thẳng tới, rồi cho chó ngửi mu bàn tay bé đang nắm lại.
- Vuốt nhẹ trên lưng: vuốt từ cổ về phía đuôi. Tránh xoa đầu, tránh mặt và đuôi, tránh nhìn chằm chằm vào mắt chó (AAP, Raising Children Network).
- Không ôm cổ, không hôn chó: những việc này đưa mặt bé sát miệng chó.
- Đi chậm, nói khẽ: AAP khuyên dạy trẻ di chuyển chậm rãi, bình tĩnh quanh chó. Không chạy vụt qua chó, không la hét.
- Nhẹ tay với mọi con vật: không túm đuôi, kéo tai, trêu chọc, giật đồ chơi hay đồ ăn của con vật.
Lúc nào phải để chó mèo yên
AAP và Raising Children Network liệt kê những lúc trẻ không nên lại gần con vật, kể cả con vật nhà mình:
- Con vật đang ngủ, đang ăn hoặc đang gặm đồ.
- Chó mẹ đang nuôi con.
- Con vật đang ốm hoặc bị thương, vì đau thì dễ cáu.
- Chó đang bị xích, buộc: con chó không chạy đi được khi sợ nên dễ phản ứng.
- Con chó bé không quen, dù trông có vẻ hiền.
- Chó vừa giật mất đồ chơi hay đồ ăn của bé: dạy bé gọi người lớn, không tự giành lại.
AAP cũng khuyên không cho trẻ chơi trò mạnh với chó như giằng co kéo co hay vật nhau. Nhiều vụ cắn xảy ra khi đang đùa nghịch, vì trẻ không nhận ra con vật đã quá phấn khích (AAP).
Khi gặp chó lạ sủa, gầm gừ
- Đứng im, tay để xuôi, nắm tay lại, mắt nhìn xuống đất, không la hét (Raising Children Network).
- Không bỏ chạy. Lùi lại thật chậm đến khi chó mất hứng và bỏ đi (AAP).
- Nếu bị chó xô ngã: cuộn tròn người, hai tay che mặt và mắt (AAP).
Bé 1–2 tuổi chưa tự làm được những điều này, nên bố mẹ là người bế bé lên hoặc đứng chắn giữa bé và con chó. Bé lớn hơn có thể tập dần qua trò chơi.
Điều người lớn phải làm
- Không bao giờ để trẻ nhỏ một mình với chó, dù là chó nhà, chó quen hay chó được bảo là rất ngoan. Con chó nào cũng có thể cắn (AAP).
- Giám sát thật sự: đứng trong tầm tay, tỉnh táo, sẵn sàng can thiệp, không mải điện thoại (Raising Children Network).
- Tách riêng khi cần: có góc chơi riêng cho bé và chỗ nghỉ riêng cho chó. Tách chó khỏi bé lúc cả nhà ăn cơm hay khi bé chơi ồn ào (Raising Children Network).
- Tiêm phòng dại cho chó mèo nhà mình: WHO cho biết tiêm phòng cho chó là cách hiệu quả nhất để phòng dại cho người.
- Tránh xa con vật hoang, xác con vật: AAP dặn dạy trẻ không chạm vào động vật hoang hay xác con vật chết.
Nếu nhà đang nuôi hoặc định nuôi thú cưng, xem thêm bài nuôi thú cưng khi nhà có trẻ nhỏ.
Khi bé bị chó cắn, mèo cào: làm gì ngay?
- Cầm máu: ấn chặt bằng gạc hoặc khăn sạch đến khi máu ngừng chảy (AAP).
- Rửa vết thương ngay bằng nước và xà phòng ít nhất 15 phút (WHO). Rửa nhẹ nhàng nhưng kỹ, sau đó lau khô, băng lại.
- Đưa bé đi khám ngay nếu vết cắn, vết cào làm rách da, dù trông nhỏ (AAP). Bác sĩ sẽ đánh giá có cần tiêm phòng dại, huyết thanh kháng dại, tiêm uốn ván hay dùng kháng sinh hay không. Với con vật có thể bị dại, WHO xếp cả vết cào nhỏ, trầy xước không chảy máu vào nhóm cần tiêm vắc xin dại. Mèo cũng có thể mắc và truyền bệnh dại.
- Ghi lại thông tin con vật: của nhà ai, đã tiêm phòng dại chưa, có từng cắn người chưa (AAP). Bác sĩ có thể đề nghị theo dõi con vật 10 ngày, nhưng việc theo dõi là để bác sĩ quyết định, không phải lý do để chờ ở nhà.
Ông bà đôi khi quen đắp lá, đắp thuốc nam hay chờ "xem con chó có sao không" rồi mới đi tiêm. Những cách này không thay được việc rửa vết thương và đi khám sớm theo khuyến cáo của WHO. Theo WHO, bệnh dại phòng được nếu xử trí kịp thời, trước khi virus tới hệ thần kinh. Bố mẹ có thể tìm hiểu thêm về tiêm chủng cho trẻ.
Khi nào cần đưa con đi khám, khi nào đi cấp cứu
Đi khám trong ngày khi:
- Bất kỳ vết cắn, vết cào nào làm rách da, hoặc nước dãi con vật dính vào vết xước, mắt, miệng bé (WHO).
- Vết thương sưng, đỏ, đau tăng dần, chảy mủ, hoặc bé sốt trong những ngày sau (AAP).
Gọi 115 hoặc đến cấp cứu ngay khi:
- Bé bị cắn nặng, vết thương sâu, rộng, hoặc nhiều vết cắn (AAP).
- Máu chảy không cầm được dù đã ấn chặt.
- Bị cắn ở mặt, đầu, cổ, hoặc bé lơ mơ, khó thở.
Bé tầm 24 tháng tuổi rất tò mò và hay lao về phía con vật, nên đây là lúc bố mẹ cần để mắt nhiều nhất.
Câu hỏi thường gặp
Bé bị mèo cào xước nhẹ có cần tiêm phòng dại không?
Có thể cần. Với con vật có thể bị dại, WHO xếp vết cào nhỏ, trầy xước dù không chảy máu vào nhóm cần tiêm vắc xin dại. Hãy rửa vết thương bằng xà phòng và nước ít nhất 15 phút rồi đưa bé đi khám để bác sĩ quyết định.
Chó nhà đã tiêm phòng cắn bé thì có cần đi khám không?
Có. AAP khuyên liên hệ bác sĩ mỗi khi vết cắn làm rách da. Ngoài bệnh dại, vết cắn còn có thể nhiễm trùng hoặc cần tiêm uốn ván.
Bé mấy tuổi thì biết tự giữ an toàn với chó?
Trẻ 1–3 tuổi chưa thể tự giữ an toàn, nên luôn cần người lớn ở cạnh. Bố mẹ cứ dạy dần quy tắc từ bây giờ, để khi lớn hơn con đã quen.
Nguồn tham khảo
- Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org – Dog Bite Prevention Tips
- Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org – Prevent Bite Wounds
- Raising Children Network (Úc) – Dogs and children: preventing dog bites
- WHO – Rabies: Fact sheet
- Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org – Rabies Infection: How to Protect Your Child
Bài viết liên quan
Nuôi dạy conMẹ đi làm lại sau sinh: chuẩn bị cho con, giữ sữa và giữ mình
Mẹ đi làm lại sau sinh: chuẩn bị cho con ở với bà hay đi nhà trẻ, tập bú bình, vắt và trữ sữa ở công ty, quyền nghỉ 60 phút mỗi ngày và cách giữ tinh thần.
Nuôi dạy conNuôi chó mèo khi nhà có trẻ nhỏ: lợi ích, rủi ro và cách an toàn
Nhà có trẻ nhỏ có nên nuôi chó mèo? Lợi ích, rủi ro, con vật nào không hợp với trẻ dưới 5 tuổi, cách đón em bé về nhà có thú cưng và giữ vệ sinh an toàn.
Nuôi dạy conĐưa con 1–3 tuổi đi nhà hàng, ăn cỗ: mẹo để con ngồi yên, an toàn
Đưa con đi nhà hàng, ăn cỗ, ăn lẩu mà bé không chịu ngồi yên? Mẹo chọn quán, chọn giờ, chuẩn bị đồ chơi và giữ an toàn với nồi lẩu, đồ nóng cho bé 1–3 tuổi.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
