Trẻ hay ăn vạ, khủng hoảng tuổi lên 2: bố mẹ nên làm gì?

Trẻ ăn vạ ở tuổi lên 2 là bình thường. Vì sao con bùng nổ, cách phòng trước, xử lý lúc đang ăn vạ và dấu hiệu nên hỏi bác sĩ khi con ăn vạ quá nhiều.
Trẻ ăn vạ ở tuổi lên 2: một phần bình thường của việc lớn lên
Đang vui vẻ, con bỗng lăn ra sàn gào khóc chỉ vì mẹ bóc hộ cái bánh. Nhiều bố mẹ gọi đây là "khủng hoảng tuổi lên 2". Theo AAP, ăn vạ là một phần bình thường của sự phát triển, xảy ra nhiều nhất trong khoảng 1 đến 3 tuổi và thường dịu dần sau 3 tuổi. MedlinePlus ghi nhận ăn vạ thường bắt đầu từ khoảng 12 tháng, có bé ngày nào cũng có; sau 3 tuổi vẫn có thể xảy ra nhưng thưa hơn, và hiếm khi kéo dài quá 5 tuổi.
Ăn vạ không có nghĩa là con hư, cũng không có nghĩa là bố mẹ dạy sai. Con đang học cách đối diện với những cảm xúc quá lớn so với khả năng của mình.
Vì sao con bùng nổ?
- Chưa đủ lời để nói: con biết mình muốn gì nhưng chưa nói ra được, nên bức bối. Một khảo sát của Đại học Northwestern (2019) thấy trẻ nói muộn có tỉ lệ ăn vạ dữ dội gần gấp đôi bạn cùng tuổi. Xem thêm bài trẻ chậm nói.
- Muốn tự quyết: con bắt đầu muốn tự làm, hay nói "không". Đây là bước con học tự lập, chỉ là con chưa biết cách.
- Nhu cầu chưa được đáp ứng: muốn món đồ, muốn chơi tiếp, muốn được ôm.
- Đói, mệt, ốm: những lúc này cơn ăn vạ dễ đến và mạnh hơn.
- Tính khí riêng: AAP nhắc rằng tính cách của mỗi bé cũng thể hiện qua cách con ăn vạ. Có bé nhạy cảm, phản ứng mạnh hơn anh chị mình. Đọc thêm về tính khí của trẻ.
Phòng trước cơn ăn vạ
- Giữ nếp ăn ngủ đều. AAP khuyên mang theo đồ ăn nhẹ khi ra ngoài và ưu tiên giấc ngủ ngày của con. MedlinePlus gợi ý có những lúc nghỉ yên tĩnh trong ngày, như nằm đọc truyện 15–20 phút.
- Khen cụ thể khi con làm tốt: "Con tự cất dép rồi, giỏi quá!" Con được chú ý khi ngoan sẽ ít phải "đòi" chú ý bằng cách la hét.
- Cho con chọn trong giới hạn: "Con mặc áo xanh hay áo vàng?", "Con muốn đọc truyện con mèo hay con gà?" Chỉ đưa ra những lựa chọn có thật, đừng hỏi "Con có muốn đi tắm không?" nếu đằng nào cũng phải tắm.
- Báo trước khi chuyển việc: "Chơi thêm 2 lượt nữa rồi mình đi tắm nhé." Nếu có thay đổi bất ngờ (về quê, có khách), hãy nói trước với con.
- Chọn trận để "đấu": những chuyện nhỏ có thể linh hoạt; còn chuyện an toàn thì giữ chắc. Cất bớt đồ dễ vỡ, đồ nguy hiểm khỏi tầm tay để bớt số lần phải nói "không".
- Nhất quán: AAP cho biết giữ cách xử lý giống nhau ngày qua ngày sẽ giúp cơn ăn vạ thưa dần. Cả nhà, kể cả ông bà, nên thống nhất một cách làm. Xem bài khi ông bà và bố mẹ dạy con khác nhau.
Khi con đang ăn vạ
- An toàn trước hết. Đưa con ra khỏi chỗ nguy hiểm, dẹp đồ có thể ném. Nếu đang ở ngoài, bế con vào chỗ yên tĩnh. Khi con lao ra đường hay ở gần xe máy đang chạy, hãy giữ chặt con ngay.
- Bố mẹ giữ bình tĩnh. Hít một hơi thật sâu. La hét đáp trả chỉ làm cơn bùng to hơn. Bố mẹ bình tĩnh là tấm gương để con học cách tự dịu lại.
- Gọi tên cảm xúc ngắn gọn: "Con đang tức vì phải dừng chơi." Không giảng giải dài lúc này, vì con chưa nghe được.
- Giữ giới hạn, không nhượng bộ giữa cơn: "Mẹ hiểu. Nhưng giờ mình đi tắm." Nếu cho con thứ con đòi để con nín, con sẽ học rằng ăn vạ thì được việc.
- Chuyển hướng với cơn nhỏ: AAP gợi ý đổi chỗ, đưa món đồ chơi khác hoặc hát một bài.
- Ở gần và chờ cơn qua. Với cơn ăn vạ không nguy hiểm, AAP coi việc lờ đi hành vi la hét là cách mặc định, nhưng bố mẹ vẫn ở gần. Có thể đề nghị ôm con; con từ chối cũng không sao, con biết bố mẹ ở đó.
Sau cơn ăn vạ
Khi con đã dịu, hãy quay lại với con thật nhẹ nhàng: ôm con, khen con đã bình tĩnh lại. Lúc này mới là lúc nói chuyện ngắn về cảm xúc và cách khác để nói ra ("Lần sau con tức thì nói 'con tức', hoặc dậm chân thế này"). Gọi tên cảm xúc đều đặn mỗi ngày là bước đầu để con tự điều chỉnh. Bố mẹ cũng được phép mệt: AAP khuyên đổi tay với người lớn khác khi mình sắp mất bình tĩnh.
Khi nào cần hỏi bác sĩ
Theo AAP (qua MedlinePlus), nên đưa con đi khám hoặc hỏi bác sĩ nhi, chuyên gia tâm lý trẻ em nếu:
- Cơn ăn vạ nặng dần lên, hoặc vẫn rất thường xuyên sau 5 tuổi.
- Con làm đau mình, làm đau người khác hoặc đập phá đồ đạc khi ăn vạ.
- Con nín thở khi ăn vạ, nhất là nếu con bị ngất.
- Kèm theo ác mộng, đã bỏ bỉm rồi lại tè dầm, hay đau đầu, đau bụng, lo âu, không chịu ăn hoặc ngủ, bám người bất thường.
- Con chậm nói rõ rệt, hoặc ít giao tiếp bằng mắt, cử chỉ.
- Bố mẹ thấy mình không kiểm soát được cơn giận, hay lo mình sẽ đánh con.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ 2 tuổi ăn vạ ngày nào cũng có, có bình thường không?
Có thể bình thường. MedlinePlus ghi nhận ở tuổi này có bé ăn vạ ít nhất một lần mỗi ngày. Điều cần để ý là cơn có dữ dội, có làm đau người không và có giảm dần theo tuổi không.
Con ăn vạ có nên mặc kệ không?
Với la hét, khóc lóc mà không nguy hiểm, bố mẹ có thể không phản ứng với hành vi nhưng vẫn ở gần con. Riêng đánh, cắn, ném đồ thì phải dừng ngay.
Đến bao giờ con hết khủng hoảng tuổi lên 2?
Theo AAP, ăn vạ thường giảm sau 3 tuổi, khi con nói được nhiều hơn và biết chờ đợi hơn. Hiếm trẻ còn ăn vạ thường xuyên sau 5 tuổi.
Nguồn tham khảo
- AAP HealthyChildren.org – Top Tips for Surviving Tantrums
- MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ) – Temper tantrums
- Northwestern University – Toddler speech delays and temper tantrums
Bài viết liên quan
Cảm xúc – xã hộiRèn tính kiên cường cho trẻ: giúp con biết vượt khó từ 1–3 tuổi
Tính kiên cường giúp trẻ vượt khó, hồi phục sau thất vọng. Theo Harvard, nền móng là một người lớn gắn bó. Cách rèn cho con 1–3 tuổi trong đời sống hằng ngày.
Cảm xúc – xã hộiCách giúp trẻ tự tin, biết tự trọng từ 1–3 tuổi cho bố mẹ Việt
Làm sao giúp trẻ tự tin, có lòng tự trọng lành mạnh từ 1–3 tuổi? Hiểu đúng sự tự tin, lời nói và việc nhỏ mỗi ngày giúp con tin vào bản thân.
Cảm xúc – xã hộiAnh chị em tranh giành, đánh nhau: bố mẹ nên làm gì cho đúng?
Anh chị em tranh giành đồ chơi, đánh nhau là chuyện thường. Vì sao trẻ hay giành nhau, khi nào nên can, cách giúp các con hoà thuận, khi nào cần hỏi chuyên gia.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
