Dạy con song ngữ Việt – Anh từ nhỏ: có làm trẻ chậm nói không?

Dạy con song ngữ Việt – Anh từ nhỏ có làm trẻ chậm nói không? AAP nói gì về trẻ trộn hai thứ tiếng, cách đếm từ và cách nuôi con song ngữ trong nhà Việt.
Dạy con song ngữ Việt – Anh từ nhỏ: điều bố mẹ hay băn khoăn
Ngày càng nhiều gia đình Việt muốn dạy con song ngữ Việt – Anh từ nhỏ: có nhà bố mẹ dùng tiếng Anh trong công việc, có nhà muốn con có lợi thế khi đi học. Nhưng đi kèm là nỗi lo quen thuộc, nhất là từ ông bà: "Học hai thứ tiếng một lúc thì con bị loạn, chậm nói." Bài này tổng hợp những gì Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) và Hệ thống Y tế Anh (NHS) nói về chuyện này.
Song ngữ có làm trẻ chậm nói không?
Theo trang dành cho phụ huynh của AAP, đây là một quan niệm sai. AAP cho biết các mốc phát triển ngôn ngữ giống nhau dù trẻ học một hay nhiều ngôn ngữ: phần lớn trẻ nói từ đầu tiên vào khoảng 12 tháng và ghép hai từ vào khoảng 24 tháng. AAP cũng khẳng định các vấn đề về lời nói hay ngôn ngữ không phải do học nhiều ngôn ngữ gây ra.
Ba điều AAP giải thích giúp bố mẹ bớt lo:
- Trẻ trộn hai thứ tiếng là bình thường. Bé nói "Mẹ ơi, con want sữa" không có nghĩa là bé bị rối. AAP cho biết trẻ thường tách bạch được các ngôn ngữ vào khoảng 3 tuổi.
- Đếm từ ở cả hai thứ tiếng. Tổng số từ của bé song ngữ nên tương đương bé học một ngôn ngữ. Ví dụ của AAP: một bé 2 tuổi biết 50 từ có thể là 25 từ tiếng này và 25 từ tiếng kia. Nếu chỉ đếm tiếng Việt, bố mẹ dễ tưởng con chậm nói.
- Song ngữ có lợi. AAP liệt kê các lợi ích như gắn kết gia đình và văn hoá, kỹ năng giao tiếp, đọc viết, toán, cùng khả năng giải quyết vấn đề, tập trung và tự kiểm soát.
Tuy vậy, trẻ song ngữ vẫn có thể bị chậm nói vì lý do khác. Khi đó, chậm nói không phải do song ngữ, và cần được đánh giá như mọi trẻ khác.
Cách nuôi con song ngữ trong gia đình Việt
Nói ngôn ngữ mà bố mẹ thoải mái nhất
Đây là lời khuyên chung của cả AAP và NHS. NHS viết rằng điều quan trọng là nói chuyện với con bằng bất kỳ ngôn ngữ nào bố mẹ cảm thấy thoải mái. Nếu tiếng Anh của bố mẹ còn gượng, con sẽ nhận được ít lời hơn, câu đơn giản hơn và ít cảm xúc hơn. Một người mẹ kể chuyện sinh động bằng tiếng Việt có ích cho con hơn những câu tiếng Anh rời rạc.
Chọn một cách phân chia và giữ đều đặn
Nhiều gia đình áp dụng cách "mỗi người một ngôn ngữ": ví dụ mẹ nói tiếng Anh, bố và ông bà nói tiếng Việt, và mỗi người giữ đều ngôn ngữ của mình với con. Có nhà chọn "ở nhà một tiếng, ra ngoài một tiếng": ở nhà nói tiếng Việt, tiếng Anh dành cho lớp học, nhà trẻ song ngữ. Có nhà chia theo thời điểm, như giờ đọc sách buổi tối bằng tiếng Anh. Các nguồn chúng tôi tham khảo không bắt buộc một mô hình cố định nào. Điều quan trọng là con được nghe đủ nhiều mỗi ngôn ngữ từ người thật, trong những lúc vui vẻ.
Khi bố mẹ không nói giỏi tiếng Anh
Con vẫn có thể học tiếng thứ hai, nhưng cần được tiếp xúc đều đặn hằng ngày. AAP gợi ý đọc sách bằng ngôn ngữ đó và tìm các chương trình chính thức như trường, lớp song ngữ. Những cách gia đình Việt hay dùng (gợi ý của Agoliva): đọc sách tranh song ngữ cùng con, cho con đi nhóm chơi hoặc lớp có giáo viên nói tiếng Anh, nhờ người trông trẻ hoặc chọn nhà trẻ dùng tiếng Anh. Trong lúc đó, bố mẹ cứ trò chuyện thật nhiều bằng tiếng Việt.
Đừng bỏ tiếng Việt
Tiếng Việt là ngôn ngữ con dùng với ông bà, họ hàng, là sợi dây nối con với gia đình. AAP khuyên tiếp tục dùng ngôn ngữ gốc của gia đình cả khi con đã đi học, và cho rằng làm vậy không khiến con bị rối hay tụt lại.
Không dùng video thay người
Nhiều nhà bật video tiếng Anh cả ngày cho con "ngấm". Nhưng trẻ nhỏ học ngôn ngữ chủ yếu qua giao tiếp qua lại: con nói, người lớn đáp. Trung tâm Phát triển Trẻ em Harvard cho rằng chính những tương tác đáp lại này xây dựng nền tảng ngôn ngữ trong não. Một thí nghiệm của nhóm GS Patricia Kuhl (Đại học Washington, đăng trên PNAS năm 2003) cho thấy rõ điều này: trẻ Mỹ 9 tháng tuổi được người thật nói tiếng Quan Thoại (đọc sách, chơi cùng) khoảng 5 giờ thì phân biệt được âm tiếng Quan Thoại; còn nhóm xem cùng nội dung đó qua video hoặc chỉ nghe băng thì không học được gì. CDC khuyên trẻ 2 tuổi xem màn hình không quá 1 giờ mỗi ngày, có người lớn cùng xem, vì trẻ học bằng nói chuyện, chơi và tương tác. Bài hát, sách nói tiếng Anh vẫn có ích khi bố mẹ cùng nghe, cùng hát với con. Xem thêm bài con và màn hình.
Khi nào cần đưa con đi khám
Đừng đổ hết mọi chậm trễ cho song ngữ. Hãy trao đổi với bác sĩ nhi nếu:
- Khoảng 12 tháng bé chưa bập bẹ, chưa vẫy tay hay chỉ tay.
- Khoảng 2 tuổi bé chưa ghép được hai từ (tính ở cả hai ngôn ngữ), hoặc tổng số từ rất ít.
- Bé không đáp lại khi gọi tên, hoặc mất kỹ năng đã có.
- Bé chậm ở cả hai ngôn ngữ, chứ không chỉ "yếu" một thứ tiếng mà con ít được nghe.
Khi đi khám, hãy nói rõ với bác sĩ là con đang học hai thứ tiếng và kể những từ con biết ở cả hai. AAP cho biết trẻ có rối loạn ngôn ngữ vẫn có thể học nhiều hơn một ngôn ngữ.
Câu hỏi thường gặp
Dạy con tiếng Anh từ mấy tháng tuổi?
Bé có thể nghe hai ngôn ngữ ngay từ khi sinh ra. Điều quan trọng không phải tuổi bắt đầu mà là con được nghe đều đặn, từ người thật, bằng giọng tự nhiên. AAP cũng lưu ý học thêm ngôn ngữ ở tuổi nào cũng được.
Con 2 tuổi nói lẫn tiếng Việt và tiếng Anh, có sao không?
Theo AAP, trộn từ hay ngữ pháp của hai thứ tiếng trong một câu là bình thường, không phải dấu hiệu con bị rối. Trẻ thường tách được hai ngôn ngữ vào khoảng 3 tuổi.
Bố mẹ nói tiếng Anh không chuẩn có nên nói với con không?
AAP và NHS khuyên dùng ngôn ngữ bố mẹ thoải mái nhất. Nếu chưa tự tin, hãy giữ tiếng Việt làm chính và cho con tiếp xúc tiếng Anh qua sách, bài hát cùng bố mẹ, hoặc lớp học, nhóm chơi.
Nguồn tham khảo
- AAP, HealthyChildren.org – Young Children Learning Multiple Languages: Parent FAQs
- NHS – Help your baby learn to talk
- CDC – Milestones by 2 Years
- Harvard Center on the Developing Child – Serve and Return
- University of Washington – Social interaction plays key role in how infants learn language (Kuhl et al., PNAS 2003)
Bài viết liên quan
Ngôn ngữTrẻ mấy tuổi hiểu và làm theo lời dặn? Mốc và trò chơi cho bé 1–3 tuổi
Trẻ mấy tuổi làm theo lời dặn một bước, hai bước? Mốc nghe hiểu theo CDC, AAP, ASHA, trò chơi tại nhà giúp con làm theo lời và khi nào nên hỏi bác sĩ.
Ngôn ngữBé mấy tháng biết tên mình? Khi nào con quay lại lúc được gọi tên
Bé mấy tháng biết tên mình và quay lại khi được gọi? Mốc theo CDC, ASHA, AAP, cách giúp con nhận ra tên, chuyện tên ở nhà và khi nào bé không đáp cần đi khám.
Ngôn ngữNói chuyện với con bằng giọng em bé có tốt không? Hiểu về parentese
Nói chuyện với con bằng giọng em bé, kéo dài, cao giọng có tốt không? Khác biệt giữa parentese và nói ngọng theo con, cách trò chuyện giúp bé học nói.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
