Trương lực cơ thấp, cao ở trẻ: bé mềm nhũn hay cứng người có sao?

Trương lực cơ thấp, cao ở trẻ là gì? Dấu hiệu bố mẹ có thể để ý theo tháng tuổi, vì sao chỉ bác sĩ mới kết luận được, và khi nào cần đưa bé đi khám.
Trương lực cơ thấp, cao ở trẻ là gì?
Khi bế con lên, bố mẹ cảm nhận được một độ "săn" nhất định ở tay chân bé: không quá mềm như sợi bún, cũng không cứng như que. Độ săn ấy gọi là trương lực cơ, tức mức căng sẵn có của cơ ngay cả khi bé đang nghỉ. Trương lực cơ thấp và trương lực cơ cao ở trẻ là hai cụm từ bác sĩ dùng khi độ săn này lệch khỏi mức thường gặp.
- Trương lực cơ thấp (hypotonia): theo MedlinePlus của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), bé có thể trông mềm nhũn, bế lên thấy như "búp bê vải", khuỷu tay và đầu gối duỗi lỏng khi nằm, đầu khó giữ vững và dễ ngả sang bên, ra trước hoặc ra sau. Khi người lớn đỡ dưới nách nhấc bé lên, bé có xu hướng tuột khỏi tay.
- Trương lực cơ cao (tăng trương lực, co cứng): Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) mô tả đây là tình trạng cơ căng quá mức ngay cả lúc nghỉ, làm tay hay co sát vào người hoặc chân cứng, khó gập.
AAP cũng lưu ý trương lực cơ thấp không giống với yếu cơ. Đây là một đặc điểm cần được bác sĩ đánh giá, không phải một kết luận về sức khoẻ hay trí thông minh của con.
Những điều bố mẹ có thể để ý theo tháng tuổi
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) liệt kê một số dấu hiệu vận động nên trao đổi với bác sĩ. Bố mẹ đọc để biết mà quan sát, không phải để tự "chấm điểm" con:
Bé dưới 6 tháng
- Đặt bé nằm ngửa rồi kéo nhẹ lên, đầu bé ngả hẳn ra sau, không theo kịp thân.
- Bế thấy bé cứng đờ, hoặc ngược lại mềm nhũn.
- Khi được ôm trong vòng tay, bé hay ưỡn lưng và cổ ra sau, như thể luôn đẩy người khỏi bố mẹ.
- Khi nhấc lên, hai chân bé duỗi cứng và bắt chéo nhau như cái kéo.
Bé trên 6 tháng
- Chưa lẫy được theo chiều nào.
- Chưa chụm được hai tay vào nhau, khó đưa tay lên miệng.
- Chỉ với đồ bằng một tay, tay kia luôn nắm chặt.
Bé trên 10 tháng
- Bò lệch một bên: đẩy bằng một tay một chân, kéo lê tay chân bên kia.
- Chỉ lết mông hoặc nhảy bằng đầu gối mà không bò bằng tứ chi.
Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) nêu thêm các mốc như chưa ngồi được lúc 8 tháng hay chưa đi được lúc 18 tháng là những điều nên hỏi bác sĩ. Bố mẹ có thể đối chiếu các mốc vận động trong bài lẫy và ngồi.
Một dấu hiệu chưa phải là chẩn đoán
Điều quan trọng nhất của bài này: chỉ bác sĩ và chuyên gia mới chẩn đoán được. CDC nói rõ một số trẻ hoàn toàn khoẻ mạnh vẫn có vài dấu hiệu kể trên. Mỗi bé có một nhịp phát triển riêng.
Ngược lại, khi trương lực cơ thật sự lệch, nguyên nhân có thể nằm ở bất kỳ đâu trên đường điều khiển vận động: não, tuỷ sống, dây thần kinh hoặc chính cơ (MedlinePlus). Đó có thể là một tình trạng di truyền, một vấn đề tuyến giáp bẩm sinh, nhiễm trùng, hoặc ảnh hưởng quanh lúc sinh. Vì danh sách rất rộng, bố mẹ không nên đọc mạng rồi tự gán tên bệnh cho con. Hãy mang những gì mình quan sát được đến bác sĩ.
Bé được khám và hỗ trợ như thế nào?
Theo MedlinePlus, bác sĩ sẽ khám tổng quát, khám kỹ thần kinh và chức năng cơ. Thường cần thêm bác sĩ chuyên khoa thần kinh, đôi khi là bác sĩ di truyền. Xét nghiệm nào được làm tuỳ vào nguyên nhân bác sĩ nghi ngờ. Ở Việt Nam, bố mẹ có thể bắt đầu từ bác sĩ nhi đang theo dõi con, rồi được giới thiệu tới khoa thần kinh nhi hoặc khoa phục hồi chức năng của bệnh viện nhi khi cần.
Điều đáng mừng là có nhiều cách giúp bé, dù nguyên nhân là gì. AAP mô tả:
- Can thiệp sớm: một nhóm chuyên môn hướng dẫn gia đình cách giúp bé học kỹ năng mới ngay trong sinh hoạt hằng ngày. Xem thêm bài can thiệp sớm.
- Vật lý trị liệu: bài tập kéo giãn, tăng sức mạnh, giúp bé học lẫy, ngồi, đi.
- Hoạt động trị liệu: giúp bé làm những việc thường ngày như cầm nắm, ăn uống.
- Âm ngữ trị liệu: hỗ trợ ăn nhai, nuốt, nói và giao tiếp.
- Dụng cụ hỗ trợ như nẹp, ghế ngồi đặc biệt; thuốc hoặc can thiệp y khoa khác chỉ theo chỉ định của bác sĩ.
CDC khuyên không cần chờ có chẩn đoán mới tìm hỗ trợ: khi bố mẹ hoặc bác sĩ có băn khoăn về sự phát triển của con, có thể đề nghị được kết nối với chương trình can thiệp sớm.
Bố mẹ có thể làm gì ở nhà?
- Bế đỡ cẩn thận. MedlinePlus nhắc người chăm cần đặc biệt cẩn thận khi nhấc và bế trẻ trương lực cơ thấp để tránh gây chấn thương. Luôn đỡ đầu, cổ và mông bé, không xốc nách nhấc bổng.
- Chơi nằm sấp có người trông khi bé thức, như mọi em bé khác. Bài tập nằm sấp có cách làm từng bước. Nếu bé đã có chuyên viên trị liệu, hãy hỏi họ tư thế nào hợp với con.
- Biến bài tập thành trò chơi. Gợi ý của Agoliva: khi chuyên viên giao bài tập, gắn nó vào nếp nhà mình, như lúc thay tã, sau giờ tắm, hay lúc bà hát ru. Vài phút đều đặn mỗi ngày dễ duy trì hơn một buổi dài.
- Thận trọng với cách chữa truyền miệng. Ông bà thương cháu có thể gợi ý cho bé uống thêm canxi, thuốc bổ, đi bấm huyệt hay nắn chỉnh tay chân. Gợi ý của Agoliva: hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng bất cứ thứ gì, vì các nguồn y khoa nhấn mạnh cần tìm đúng nguyên nhân rồi mới điều trị.
Khi nào cần đưa con đi khám
Hẹn khám bác sĩ nhi sớm nếu
- Bố mẹ thấy bé thường xuyên mềm nhũn hoặc cứng người, hay có các dấu hiệu CDC liệt kê ở trên.
- Bé chậm so với các mốc: chưa ngồi lúc 8 tháng, chưa đi lúc 18 tháng (NHS).
- Bé gặp khó khăn khi bú, ăn, nuốt, hay chảy nước dãi nhiều (NHS).
- Bé chỉ dùng một tay, hay bò lệch một bên, dùng một bên người nhiều hơn hẳn bên kia (CDC).
Hãy mang theo sổ theo dõi sức khoẻ của bé và các video đã quay. Bé cũng nên được khám định kỳ đầy đủ, xem bài bé 6 tháng tuổi để biết mốc thường gặp.
Gọi cấp cứu 115 hoặc đến viện ngay nếu bé
Theo NHS, với trẻ dưới 5 tuổi:
- Đột nhiên mềm nhũn, khó đánh thức hoặc không đánh thức được.
- Đang co giật.
- Thở rất nhanh, khó thở, thở rên, hõm bụng khi thở; da, môi hoặc lưỡi tái xanh, xám.
- Khóc yếu, khóc thét the thé hoặc khóc liên tục; em bé không chịu bú.
- Không đi tiểu trong 12 giờ qua.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ trương lực cơ thấp có chữa được không?
Điều này tuỳ hoàn toàn vào nguyên nhân, và chỉ bác sĩ mới trả lời được cho từng bé. MedlinePlus cho biết nhiều bé cần được chăm sóc, hỗ trợ lâu dài, và vật lý trị liệu có thể giúp bé phát triển tốt hơn. Bắt đầu hỗ trợ sớm luôn có lợi.
Bé hay ưỡn người khi bế có phải trương lực cơ cao?
Chưa chắc. Nhiều bé ưỡn người khi đói, khi bị đầy hơi hay khi muốn nhìn ra xung quanh. CDC chỉ coi đây là điều đáng hỏi khi bé thường xuyên ưỡn cong, như luôn đẩy người khỏi vòng tay bố mẹ. Nếu băn khoăn, hãy quay video cho bác sĩ xem.
Trương lực cơ thấp có ảnh hưởng trí thông minh không?
Không thể suy ra như vậy. AAP nhấn mạnh khả năng kiểm soát vận động khác với trí tuệ; một em bé gặp khó khăn về vận động vẫn có thể rất sáng dạ. Điều con cần nhất là được đánh giá đúng và được hỗ trợ phù hợp.
Nguồn tham khảo
- CDC – About Cerebral Palsy
- AAP, HealthyChildren.org – Cerebral Palsy in Children
- MedlinePlus (NIH) – Hypotonia
- NHS – Cerebral palsy: Symptoms
- NHS – When to get urgent medical help for babies and children under 5
Bài viết liên quan
Sức khoẻ & dinh dưỡngCác loại trị liệu cho trẻ: vật lý, hoạt động và âm ngữ trị liệu
Vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và âm ngữ trị liệu cho trẻ khác nhau thế nào, giúp con điều gì, khi nào cần? Giải thích theo AAP, CDC, ASHA cho bố mẹ Việt.
Sức khoẻ & dinh dưỡngTrẻ bị bẹp đầu, méo đầu và vẹo cổ: cách phòng và khi nào cần khám
Trẻ sơ sinh bị bẹp đầu, méo đầu, vẹo cổ có sao không? Cách phòng bằng nằm sấp, đổi tư thế, vì sao không dùng gối chống bẹp đầu và khi nào cần cho bé đi khám.
Sức khoẻ & dinh dưỡngKhe hở môi, vòm miệng ở trẻ: cho bé bú và hành trình điều trị
Khe hở môi, vòm miệng (sứt môi, hở hàm ếch) ở trẻ: vì sao xảy ra, cách cho bé bú, các mốc phẫu thuật, thính lực, lời nói và khi nào cần đưa bé đi khám ngay.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
