Tập nằm sấp cho trẻ sơ sinh: bắt đầu khi nào, mỗi ngày bao lâu?

Tập nằm sấp cho trẻ sơ sinh nên bắt đầu khi nào, mỗi ngày bao lâu? Hướng dẫn theo AAP, WHO, mẹo cho bé ghét nằm sấp và khi nào nên đưa con đi khám.
Tập nằm sấp cho trẻ sơ sinh là gì, vì sao cần?
Tập nằm sấp (tiếng Anh gọi là tummy time) là những lúc bé đang thức, tỉnh táo và có người lớn trông được đặt nằm úp bụng để chơi. Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) tóm gọn bằng một câu dễ nhớ: ngủ thì nằm ngửa, chơi thì nằm sấp.
Vì sao phải "tập"? Từ khi các tổ chức y tế khuyên cho bé ngủ ngửa để giảm nguy cơ đột tử, trẻ sơ sinh nằm ngửa rất nhiều: khi ngủ, khi ngồi ghế rung, khi nằm trên xe đẩy hay ghế ô tô. Bệnh viện Nhi Great Ormond Street (Anh) ghi nhận tình trạng bẹp đầu do tư thế đã trở nên phổ biến hơn hẳn vì lý do này. Dù vậy, các bác sĩ vẫn khuyên ngủ ngửa vì lợi ích phòng đột tử lớn hơn nhiều so với nguy cơ bẹp đầu. Cách bù lại chính là cho bé nằm sấp khi thức.
Theo chương trình Safe to Sleep của Viện Sức khoẻ Trẻ em Hoa Kỳ (NICHD), nằm sấp giúp:
- Cơ cổ, vai và tay khoẻ dần, làm nền cho việc ngồi, bò và sau này là đi.
- Bé luyện khả năng điều khiển cơ thể (kỹ năng vận động).
- Hạn chế chỗ bẹp ở sau đầu.
NICHD cũng nói rõ: nằm sấp không trực tiếp làm giảm nguy cơ đột tử. Nó là chuyện phát triển vận động, còn an toàn khi ngủ là chuyện riêng (xem bài ngủ an toàn cho trẻ dưới 1 tuổi).
Bắt đầu khi nào, mỗi ngày bao lâu?
- Bắt đầu: AAP khuyên bắt đầu ngay từ ngày bé về nhà. NICHD cho biết đa số bé có thể tập sau sinh một, hai ngày.
- Lúc đầu: 2–3 lần mỗi ngày, mỗi lần khoảng 3–5 phút (AAP, NICHD). Với bé mới sinh, vài chục giây cũng đã là một khởi đầu.
- Tăng dần: AAP đặt mục tiêu khoảng 15–30 phút mỗi ngày khi bé 7 tuần; NICHD nói 15–30 phút tổng cộng mỗi ngày vào khoảng 2 tháng tuổi.
- Về sau: hướng dẫn năm 2019 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyên trẻ dưới 1 tuổi chưa tự di chuyển được nên có ít nhất 30 phút nằm sấp mỗi ngày, chia ra nhiều lần trong ngày lúc bé thức. WHO cũng khuyên không để bé bị "giữ một chỗ" (xe đẩy, ghế, địu) quá 1 giờ mỗi lần.
Các con số hơi khác nhau giữa AAP và WHO, nhưng cùng một tinh thần: bắt đầu ngắn, làm nhiều lần, tăng dần theo sức của bé. Thời điểm dễ nhớ mà AAP và NICHD gợi ý là ngay sau khi thay tã hoặc sau khi bé ngủ dậy.
Cách cho bé nằm sấp dễ chịu hơn
Rất nhiều bé khóc khi mới tập nằm sấp. Đó là chuyện thường gặp, không phải lỗi của bố mẹ. Bé đang phải nâng một cái đầu khá nặng so với cơ thể. Một vài cách giúp con:
- Nằm sấp trên ngực bố mẹ. Bố hoặc mẹ nằm ngửa (hoặc ngả lưng), đặt bé úp lên ngực. Bé sẽ ngóc đầu lên để nhìn mặt bố mẹ. AAP coi đây cũng là tập nằm sấp.
- Đặt khăn cuộn mỏng dưới nách, ngang ngực khi bé nằm trên sàn để đỡ nhẹ, như NICHD gợi ý.
- Xuống ngang tầm mắt con. Mẹ nằm đối diện, nói chuyện, hát, mỉm cười. Bé tò mò với khuôn mặt người hơn mọi món đồ chơi.
- Đặt đồ chơi ngay trước mặt hoặc hơi xa tầm với (AAP): một chiếc lục lạc, cuốn sách vải, chiếc gương nhựa an toàn. Khi bé lớn hơn, xếp đồ chơi thành vòng tròn quanh bé để bé xoay người, trườn tới.
- Anh chị lớn chơi cùng dưới sự trông nom của người lớn (AAP). Bé rất thích nhìn trẻ con khác.
- Chọn lúc bé dễ chịu: đã ngủ đủ, tã sạch, không đói nhưng cũng không vừa bú no căng (gợi ý của Agoliva, để bé đỡ trớ).
- Chỗ nằm: trải một tấm thảm hay khăn trên một khoảng sàn sạch, phẳng. Ở nhà Việt, chiếu trải trên sàn gạch mát cũng rất hợp, miễn là quanh đó không có đồ vật nhỏ.
Bé quấy thì bế lên dỗ, lát sau thử lại. Nhiều lần ngắn trong ngày tốt hơn cố một lần dài khiến cả mẹ lẫn con mệt.
Giúp đầu bé tròn đều và cổ xoay cả hai bên
Ngoài nằm sấp, AAP và NICHD gợi ý thêm vài thói quen nhỏ trong sinh hoạt:
- Đổi hướng đặt bé trong cũi (lúc đầu ở phía này, lúc đầu ở phía kia), bé vẫn nằm ngửa, để bé quen quay đầu về cả hai bên.
- Bú mẹ thì đổi bên; bú bình thì đổi tay bế khi cho bú.
- Giảm thời gian bé nằm lâu trong ghế ô tô, ghế rung, xe đẩy khi không cần thiết.
- Bế bé thẳng người khi bé thức để bé tự giữ đầu.
- Đổi chỗ treo đồ chơi để bé quay sang phía ít quay hơn (GOSH).
Không dùng gối chống bẹp đầu hay gối chặn trong chỗ ngủ của bé. AAP khuyên chỗ ngủ phải trống, không có đồ mềm.
Nằm sấp và các mốc vận động. Theo bảng mốc của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), khoảng 2 tháng bé đã ngóc được đầu khi nằm sấp. Sức cổ, vai, tay có được nhờ nằm sấp là bước chuẩn bị cho lẫy, ngồi và bò. Bố mẹ có thể đọc tiếp bài bé mấy tháng biết lẫy, biết ngồi.
Lưu ý an toàn
- Luôn có người lớn tỉnh táo ở cạnh khi bé nằm sấp. Không để bé nằm sấp một mình, kể cả vài phút.
- Nếu bé ngủ thiếp đi khi đang nằm sấp, lật con nằm ngửa và đặt vào chỗ ngủ an toàn.
- Không cho bé nằm sấp trên nệm quá mềm, sofa hay giữa đống gối chăn.
- Bé đã trườn được thì dọn sạch đồ nhỏ quanh chỗ chơi.
Khi nào cần đưa con đi khám
Hãy trao đổi với bác sĩ nhi nếu:
- Khoảng 2 tháng, bé chưa ngóc được đầu khi nằm sấp, hoặc ít cử động tay chân (CDC).
- Bé luôn quay đầu về một phía, khó quay sang phía kia, hoặc đầu bẹp rõ một bên dù đã tập nằm sấp đều đặn. GOSH cho biết vật lý trị liệu có thể giúp, và phát hiện sớm thì khả năng cải thiện tốt hơn.
- Bé dường như chỉ dùng một bên người, hoặc đã làm được việc gì rồi lại mất.
CDC khuyên bố mẹ đừng chờ đợi: thấy lo thì cứ hỏi bác sĩ và đề nghị được sàng lọc phát triển.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sơ sinh mấy ngày tuổi thì cho nằm sấp được?
Theo AAP, có thể bắt đầu ngay từ ngày bé về nhà, mỗi lần 3–5 phút, 2–3 lần mỗi ngày, luôn có người lớn trông. Nằm sấp trên ngực bố mẹ là cách nhẹ nhàng nhất cho những tuần đầu.
Bé khóc mỗi khi nằm sấp thì có nên bỏ?
Không nên bỏ hẳn. Hãy rút ngắn thời gian, thử tư thế nằm trên ngực bố mẹ hoặc kê khăn cuộn dưới ngực, rồi tăng dần. AAP cho biết đa số bé dần dần sẽ thích nằm sấp.
Cho bé ngủ sấp có giúp đầu tròn hơn không?
Không. Ngủ thì luôn đặt bé nằm ngửa để giảm nguy cơ đột tử. Đầu tròn đều nhờ cho bé nằm sấp lúc thức, bế bé nhiều và đổi tư thế, không phải nhờ ngủ sấp.
Nguồn tham khảo
- AAP, HealthyChildren.org – Back to Sleep, Tummy to Play
- NICHD Safe to Sleep – Tummy Time for a Healthy Baby
- WHO – To grow up healthy, children need to sit less and play more (2019)
- CDC – Important Milestones: Your Baby By Two Months
- Great Ormond Street Hospital (NHS) – Positional plagiocephaly
Bài viết liên quan
Vận độngTrò chơi xâu hạt, luồn dây cho bé 2–3 tuổi: lợi ích và cách chơi
Bé mấy tuổi biết xâu hạt? Theo CDC, khoảng 3 tuổi trẻ xâu được hạt to, nui ống. Lợi ích của trò xâu hạt, luồn dây và cách chơi an toàn với đồ trong nhà.
Vận độngMấy tuổi cho bé tập dùng kéo? Cách dạy trẻ cắt giấy an toàn tại nhà
Mấy tuổi cho bé tập dùng kéo? Trẻ bắt đầu học dùng kéo từ khoảng 2 tuổi. Các bước tập cắt, chọn kéo an toàn và trò chơi với giấy, ống hút, đất nặn.
Vận độngBé mấy tháng biết cầm bút vẽ nguệch ngoạc? Giai đoạn và cách giúp con
Bé mấy tháng biết cầm bút vẽ nguệch ngoạc? Các giai đoạn vẽ từ 15 tháng đến 3 tuổi, cách cầm bút thay đổi ra sao và trò vẽ an toàn bố mẹ làm tại nhà.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
