Trẻ sinh non: cách tính tuổi hiệu chỉnh và theo dõi mốc phát triển

Trẻ sinh non tính tuổi hiệu chỉnh thế nào, dùng đến khi nào? Cách theo dõi mốc phát triển, lịch tiêm theo tuổi thật và dấu hiệu cần đưa bé đi khám theo AAP.
Trẻ sinh non và tuổi hiệu chỉnh là gì?
Con chào đời sớm hơn dự kiến, bố mẹ vừa mừng vừa lo. Rồi khi đưa con về nhà, câu hỏi quen thuộc lại đến: "Con 4 tháng rồi sao chưa lẫy?", "Bé nhà hàng xóm cùng tháng đã ngồi được rồi". Với bé sinh non, để so sánh cho công bằng, bố mẹ cần biết tới tuổi hiệu chỉnh.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) định nghĩa trẻ sinh non là trẻ sinh ra còn sống trước khi đủ 37 tuần thai. WHO chia thành ba nhóm: cực non (dưới 28 tuần), rất non (28 đến dưới 32 tuần) và non trung bình đến muộn (32 đến 37 tuần). WHO ước tính năm 2020 có khoảng 13,4 triệu trẻ sinh non trên thế giới. Nghĩa là bố mẹ không hề đơn độc.
Tuổi hiệu chỉnh (còn gọi là tuổi điều chỉnh) là tuổi của bé tính như thể bé được sinh đúng ngày dự sinh. Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho biết trong những năm đầu, nhìn theo tuổi hiệu chỉnh cho bức tranh đúng hơn về thời điểm bé đạt các mốc phát triển.
Cách tính tuổi hiệu chỉnh
AAP hướng dẫn hai bước:
- Tính số tuần sinh sớm: lấy 40 trừ đi số tuần thai lúc sinh. Ví dụ bé sinh lúc 32 tuần thì sớm 40 − 32 = 8 tuần.
- Lấy tuổi thật (tính từ ngày sinh) trừ đi số tuần sinh sớm. Bé đó đã được 16 tuần tuổi (khoảng 4 tháng) thì tuổi hiệu chỉnh là 16 − 8 = 8 tuần, tức khoảng 2 tháng.
Theo AAP, bé này lúc 4 tháng tuổi thật được kỳ vọng có kỹ năng phát triển của một bé đủ tháng 2 tháng tuổi. Vậy khi đọc các bài theo tháng tuổi, ví dụ bé 2 tháng tuổi, bố mẹ hãy đối chiếu theo tuổi hiệu chỉnh của con.
Dùng tuổi hiệu chỉnh đến khi nào, cho việc gì?
Mốc phát triển: đến khoảng 2 tuổi
AAP khuyên dùng tuổi hiệu chỉnh khi theo dõi phát triển cho đến 2 tuổi. Theo AAP, đến 2 tuổi phần lớn trẻ sinh non đã bắt kịp khoảng mốc thông thường. Nếu đến lúc đó con chưa bắt kịp, con có thể cần thêm hỗ trợ lâu hơn, và đó không phải lỗi của ai.
Tiêm chủng: theo tuổi thật
Đây là điểm bố mẹ hay nhầm. Hướng dẫn của Cơ quan An ninh Y tế Anh (UKHSA) nêu rõ trẻ sinh non nên được tiêm theo lịch khuyến nghị tính từ ngày sinh, dù bé sinh non bao nhiêu tuần, không đợi theo tuổi hiệu chỉnh. Một số mũi có thể được tiêm ngay khi bé còn nằm viện. Bố mẹ hãy trao đổi với bác sĩ về lịch cụ thể của con. Xem thêm bài tiêm chủng cho trẻ.
Cân nặng, ăn uống
Bác sĩ sẽ theo dõi tăng trưởng của bé sinh non theo cách riêng, có khi dùng biểu đồ dành cho trẻ sinh non. Bố mẹ hãy hỏi bác sĩ con đang được theo dõi theo biểu đồ nào, và đừng tự so cân nặng với bé đủ tháng cùng ngày sinh.
Những điều bé sinh non có thể cần được theo dõi thêm
Không phải bé sinh non nào cũng gặp khó khăn, nhất là bé sinh gần đủ tháng. Tuy vậy, AAP và WHO lưu ý một số điều bố mẹ nên biết để phối hợp với bác sĩ:
- Mắt: AAP cho biết bé sinh non có thể có bệnh võng mạc ở trẻ sinh non; phần lớn tự cải thiện nhưng bé cần được bác sĩ mắt nhi khám theo lịch.
- Hô hấp và nhiễm trùng: hệ miễn dịch của bé chưa trưởng thành nên bé dễ nhiễm trùng hơn (AAP). Rửa tay trước khi bế bé, hạn chế đông người thăm trong những tháng đầu.
- Phát triển: theo AAP, chậm phát triển gặp nhiều hơn ở trẻ sinh non; bé sinh rất non cũng có nguy cơ cao hơn với một số tình trạng về vận động. WHO cho biết một số trẻ sinh non sống chung lâu dài với khó khăn về học tập, thị lực hoặc thính lực. Vì vậy theo dõi sát và hỗ trợ sớm rất quan trọng.
AAP khuyên bố mẹ hỏi bác sĩ về can thiệp sớm, có khi bắt đầu ngay khi bé còn ở đơn vị hồi sức sơ sinh. AAP cũng cho biết với bé có nguy cơ về vận động, vật lý trị liệu sớm có thể giúp cải thiện kết quả.
Bố mẹ giúp con lớn lên mỗi ngày
- Da kề da. WHO xếp chăm sóc kiểu "mẹ kangaroo" (bế bé áp da sát ngực mẹ) và cho bú mẹ sớm vào nhóm biện pháp đơn giản giúp giảm tử vong ở trẻ sinh non. WHO cũng khuyến nghị mẹ và bé ở cạnh nhau từ lúc sinh, trừ khi bé ốm nặng. Bố cũng có thể bế da kề da.
- Tôn trọng nhịp của bé. Gợi ý của Agoliva: bé sinh non thường dễ mệt hơn khi có quá nhiều âm thanh, ánh sáng; hãy chơi những lúc bé tỉnh táo, nhìn mặt bố mẹ, và cho bé nghỉ khi bé quay đi, ngáp, cau mày.
- Nằm sấp chơi theo chỉ dẫn. Khi bác sĩ cho phép, cho bé tập nằm sấp từng chút khi thức, luôn có người lớn bên cạnh.
- Nhờ người thân đúng việc. Ông bà có thể nấu ăn, giặt giũ để mẹ có thời gian nghỉ và ở bên con. Nhắc nhẹ mọi người rửa tay và không hôn lên mặt bé.
Khi nào cần đưa con đi khám
Hẹn bác sĩ nhi sớm nếu:
- Theo tuổi hiệu chỉnh, con vẫn chậm nhiều mốc, hoặc con mất kỹ năng đã có.
- Con bú kém, bỏ bú, chậm tăng cân.
- Vòng đầu của con có vẻ to nhanh bất thường (AAP lưu ý đây có thể là dấu hiệu cần khám).
- Cơ của con có vẻ quá cứng hoặc quá mềm, hoặc con chỉ cử động một bên người.
- Con chưa được khám mắt, khám thính lực theo hẹn.
Đi cấp cứu ngay (gọi 115)
AAP lưu ý dấu hiệu nhiễm trùng ở bé sinh non có thể giống các biểu hiện thường ngày, nên đừng chần chừ. Theo NHS, đưa con đi cấp cứu ngay nếu con: thở rất nhanh, khó thở hoặc có lúc ngừng thở; da, môi tím tái, xám hoặc nổi vân; người lạnh, ẩm; sốt từ 38°C trở lên khi dưới 3 tháng tuổi hoặc thân nhiệt dưới 36°C; li bì, khó đánh thức; khóc yếu hoặc khóc thét the thé; co giật; không đi tiểu trong 12 giờ.
Câu hỏi thường gặp
Bé sinh non bao giờ thì đuổi kịp bé đủ tháng?
Theo AAP, đến khoảng 2 tuổi phần lớn trẻ sinh non đã bắt kịp khoảng mốc thông thường. Mỗi bé một nhịp; bé nào cần thêm thời gian thì bác sĩ sẽ hướng dẫn hỗ trợ.
Bé sinh non có tiêm phòng muộn hơn không?
Không. Hướng dẫn của UKHSA là tiêm theo lịch tính từ ngày sinh, dù bé sinh non bao nhiêu. Hãy theo chỉ định của bác sĩ đang theo dõi bé.
Bé sinh 36 tuần có cần tính tuổi hiệu chỉnh không?
Theo cách tính của AAP, bé sinh 36 tuần sớm 4 tuần, nên khi đối chiếu mốc trong những tháng đầu, bố mẹ có thể lùi khoảng 1 tháng. Hãy hỏi bác sĩ nhi nếu không chắc.
Nguồn tham khảo
- AAP, HealthyChildren.org – Corrected Age For Preemies
- AAP, HealthyChildren.org – Your Preemie's Growth & Developmental Milestones
- AAP, HealthyChildren.org – Health Issues in Premature Babies
- WHO – Preterm birth fact sheet
- UK Health Security Agency (GOV.UK) – A quick guide to childhood vaccinations for the parents of premature babies
- NHS – When to get urgent medical help for babies and children under 5
Bài viết liên quan
Sức khoẻ & dinh dưỡngCác loại trị liệu cho trẻ: vật lý, hoạt động và âm ngữ trị liệu
Vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và âm ngữ trị liệu cho trẻ khác nhau thế nào, giúp con điều gì, khi nào cần? Giải thích theo AAP, CDC, ASHA cho bố mẹ Việt.
Sức khoẻ & dinh dưỡngTrẻ bị bẹp đầu, méo đầu và vẹo cổ: cách phòng và khi nào cần khám
Trẻ sơ sinh bị bẹp đầu, méo đầu, vẹo cổ có sao không? Cách phòng bằng nằm sấp, đổi tư thế, vì sao không dùng gối chống bẹp đầu và khi nào cần cho bé đi khám.
Sức khoẻ & dinh dưỡngKhe hở môi, vòm miệng ở trẻ: cho bé bú và hành trình điều trị
Khe hở môi, vòm miệng (sứt môi, hở hàm ếch) ở trẻ: vì sao xảy ra, cách cho bé bú, các mốc phẫu thuật, thính lực, lời nói và khi nào cần đưa bé đi khám ngay.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
