🌱 Agoliva sắp ra mắt. Đăng ký sớm để nhận ưu đãi cho những gia đình đầu tiên.
🌱 Đăng ký sớm, miễn phí
Sức khoẻ & dinh dưỡng

Trẻ bị tiêu chảy: cách bù nước, dấu hiệu mất nước và khi nào đi viện

Agoliva · 13/11/2026 · 7 phút đọc · 0–6 tháng · 6–12 tháng · 1–2 tuổi · 2–3 tuổi

Trẻ bị tiêu chảy: cách bù nước, dấu hiệu mất nước và khi nào đi viện – Agoliva

Trẻ bị tiêu chảy phải làm sao? Cách bù nước bằng ORS, có nên kiêng sữa, kiêng ăn, dấu hiệu mất nước và lúc cần đưa con đi viện theo WHO, AAP và NHS.

Trẻ bị tiêu chảy: thế nào mới là tiêu chảy?

Khi con tiêu chảy, bố mẹ lo nhất là con "mất sức". Đúng vậy: theo WHO, mối nguy lớn nhất của tiêu chảy là mất nước, khi nước và muối khoáng mất qua phân, chất nôn, mồ hôi mà không được bù lại.

  • Định nghĩa của WHO: đi ngoài phân lỏng hoặc toàn nước từ 3 lần trở lên trong một ngày, hoặc nhiều hơn hẳn so với bình thường của chính con.
  • Đi ngoài nhiều lần nhưng phân thành khuôn thì không phải tiêu chảy. Bé bú mẹ đi phân sệt, lỏng như hồ cũng không phải tiêu chảy (WHO). Xem thêm bài màu phân của bé.
  • WHO phân 3 loại: tiêu chảy cấp phân nước (vài giờ đến vài ngày), tiêu chảy có máu (lỵ), và tiêu chảy kéo dài từ 14 ngày trở lên.

Phần lớn tiêu chảy ở trẻ do virus (AAP); ở trẻ dưới 5 tuổi hay gặp rotavirus, norovirus (WHO). Ngoài ra còn do vi khuẩn, ký sinh trùng, uống quá nhiều nước trái cây, dị ứng thức ăn hoặc tác dụng phụ của thuốc, nhất là kháng sinh (AAP). NHS cho biết tiêu chảy thường hết trong 5–7 ngày, nôn thường hết trong 1–2 ngày.

Dấu hiệu mất nước bố mẹ cần thuộc

AAP khuyên báo bác sĩ ngay khi thấy bất kỳ dấu hiệu mất nước nào.

Mất nước nhẹ đến vừa (AAP, NHS)

  • Chơi ít hơn bình thường.
  • Đi tiểu ít hơn: với em bé, ít hơn 6 tã ướt mỗi ngày (AAP).
  • Miệng, môi khô; khóc ít hoặc không có nước mắt.
  • Thóp lõm ở em bé; mắt trũng.
  • Ngủ nhiều hoặc cáu kỉnh hơn (NHS).

Mất nước nặng (AAP)

  • Rất quấy hoặc ngủ li bì; mắt trũng.
  • Tay chân mát lạnh, đổi màu; da nhăn.
  • Chỉ đi tiểu 1–2 lần mỗi ngày.

WHO còn mô tả một dấu hiệu nhân viên y tế hay kiểm tra: véo nhẹ da bụng, nếp da trở về rất chậm (từ 2 giây trở lên) là dấu hiệu mất nước nặng, cùng với li bì, mắt trũng, không uống được hoặc uống rất kém.

Cách bù nước cho trẻ bị tiêu chảy

Tiếp tục bú, đừng pha sữa loãng

  • Tiếp tục cho bú mẹ, cho bú thường xuyên hơn (NHS, AAP, WHO).
  • Bé bú sữa công thức: pha đúng tỉ lệ như bình thường, không pha loãng (NHS). Bé bú bình hoặc đã ăn dặm có thể uống thêm từng ngụm nước nhỏ giữa các cữ (NHS).
  • Tiêu chảy nhẹ, không nôn: AAP cho biết đa số trẻ không cần đổi chế độ ăn, vẫn uống sữa mẹ, sữa công thức như cũ và thường chưa cần dung dịch điện giải.

Dung dịch bù nước điện giải (ORS)

  • WHO khuyên điều trị tiêu chảy bằng dung dịch bù nước điện giải (ORS), thứ được hấp thu ở ruột non và thay thế nước, muối mất qua phân. AAP cho biết ORS rất hữu ích khi tiêu chảy vừa đến nặng, hoặc khi con vừa tiêu chảy vừa nôn.
  • Pha gói ORS đúng lượng nước ghi trên bao bì, bằng nước sạch. AAP khuyên không tự pha dung dịch điện giải tại nhà, chỉ dùng sản phẩm bán sẵn; bác sĩ hoặc dược sĩ sẽ chỉ cho bố mẹ loại phù hợp.
  • Cho con uống từng ít một, nhiều lần bằng thìa, cốc nhỏ hoặc xi lanh, nhất là khi con buồn nôn. Lượng cụ thể nên hỏi bác sĩ theo cân nặng của con.
  • Nước ngọt có ga, nước trái cây, nước thể thao, canh, sữa đun sôi có lượng đường, muối không phù hợp và có thể làm con nặng hơn (AAP). NHS cũng khuyên không uống nước trái cây và nước có ga khi tiêu chảy.

Kẽm

WHO cho biết bổ sung kẽm giúp rút ngắn thời gian tiêu chảy khoảng 25% và giảm lượng phân. Chỉ cho con dùng kẽm theo chỉ định của bác sĩ, đúng loại và đúng thời gian bác sĩ dặn.

Ăn uống và thuốc khi con tiêu chảy

  • Không nhịn ăn để chữa tiêu chảy (AAP). Nếu con nôn, có thể tạm giảm đồ ăn đặc và cho uống từng ít; khi đỡ, cho con ăn lại bình thường theo tuổi, lý tưởng là trong vòng 24 giờ (AAP).
  • AAP cho biết chế độ ăn kiêng chỉ gồm vài món nhạt (kiểu chuối, cơm, bánh mì nướng) không còn được khuyên, vì thiếu chất để ruột hồi phục. WHO cũng khuyên tiếp tục cho trẻ ăn đồ giàu dinh dưỡng, kể cả sữa mẹ, trong lúc bị tiêu chảy.
  • NHS gợi ý tránh đồ nhiều dầu mỡ, cay.
  • Thuốc cầm tiêu chảy: AAP khuyên không dùng loại bán không cần đơn cho trẻ dưới 2 tuổi; NHS nói không dùng cho trẻ dưới 12 tuổi. Luôn hỏi bác sĩ trước khi cho con dùng bất kỳ thuốc tiêu chảy nào.
  • Kháng sinh: AAP khuyên tránh dùng thuốc, nhất là kháng sinh, khi không cần. Chỉ dùng khi bác sĩ kê.
  • Men vi sinh: AAP cho biết có thể có ích nhưng cần thêm nghiên cứu. Hỏi bác sĩ nếu muốn dùng.
  • Không dùng aspirin cho trẻ (NHS).
Nhiều gia đình cho con kiêng sữa, chỉ ăn cháo trắng với muối, pha sữa loãng cho "dễ tiêu", hoặc dùng các bài thuốc truyền miệng. Các nguồn y khoa khuyên khác: tiếp tục bú mẹ (WHO, NHS), không pha loãng sữa công thức (NHS), không nhịn ăn và cho con ăn lại bình thường sớm (AAP), và không dùng các bài thuốc tự chế vì có loại không hiệu quả, có loại làm bệnh nặng thêm (AAP).

Khi nào cần đưa con đi khám

Gọi bác sĩ hoặc đưa con đi khám trong ngày nếu

  • Bé dưới 12 tháng và bố mẹ lo lắng (NHS).
  • Con bỏ bú, bỏ ăn uống trong lúc ốm (NHS, AAP).
  • Có dấu hiệu mất nước, như ít tã ướt (NHS, AAP).
  • Con nôn liên tục, không giữ được nước (NHS); nôn kéo dài quá 12–24 giờ (AAP).
  • Phân có máu hoặc chảy máu hậu môn (NHS, AAP, WHO).
  • Sốt kéo dài quá 24–48 giờ (AAP).
  • Bụng chướng to, đau bụng dữ dội; phát ban hoặc vàng da, vàng mắt (AAP).
  • Tiêu chảy quá 7 ngày hoặc nôn quá 2 ngày (NHS); tiêu chảy kéo dài từ 14 ngày (WHO).
  • Đi ngoài phân nước mỗi 1–2 giờ hoặc nhiều hơn (AAP).

Gọi cấp cứu 115 hoặc đến viện ngay nếu con

  • Ngủ li bì hơn bình thường, khó đánh thức, lơ mơ, lú lẫn (NHS).
  • Da, môi, lưỡi tím tái, xám, tái nhợt hoặc nổi bông; da lạnh (NHS).
  • Thở khó, thở nhanh và nông (NHS). Kèm mất nước, đây có thể là dấu hiệu sốc.
  • Nôn ra máu hoặc chất nôn như bã cà phê; nôn ra dịch xanh hoặc vàng xanh (NHS).
  • Đau bụng dữ dội đột ngột; cứng cổ, sợ ánh sáng (NHS).
  • Có thể đã nuốt phải chất độc (NHS).

Phòng tiêu chảy cho con

  • Rửa tay bằng xà phòng cho cả nhà, nhất là sau khi thay tã, đi vệ sinh và trước khi chuẩn bị đồ ăn (WHO, AAP).
  • Nước uống sạch, đồ ăn sạch; bảo quản đồ ăn đúng cách (WHO). Không cho con uống sữa chưa tiệt trùng (AAP).
  • Bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu (WHO, AAP). Khi bắt đầu ăn dặm quanh 6 tháng (xem bài bé 6 tháng tuổi), giữ dụng cụ và đồ ăn dặm sạch sẽ.
  • Tiêm vắc xin rotavirus theo lịch (WHO, AAP); xem bài tiêm chủng cho trẻ.
  • Hạn chế nước trái cây, đồ uống ngọt (AAP).
  • Khi con bệnh: cho con ở nhà đến khi đã hết tiêu chảy, hết nôn ít nhất 2 ngày; giặt riêng quần áo dính bẩn bằng nước nóng; không dùng chung khăn, thìa (NHS).

Câu hỏi thường gặp

Trẻ bị tiêu chảy có nên kiêng sữa không?

Bé bú mẹ thì tiếp tục bú, bú nhiều hơn (WHO, NHS). Bé bú sữa công thức thì pha đúng tỉ lệ, không pha loãng (NHS). AAP cho biết một số trẻ tạm thời không dung nạp sữa bò khi tiêu chảy; nếu con chướng bụng, đầy hơi sau khi uống sữa, hãy hỏi bác sĩ có cần đổi tạm không.

Cho trẻ uống ORS thế nào?

Pha đúng lượng nước ghi trên gói, không tự pha thêm đường hay muối, cho con uống từng thìa hoặc từng ngụm nhỏ, nhiều lần. Nếu con nôn lại hết hoặc không chịu uống, đưa con đi khám (AAP, NHS).

Có nên cho trẻ uống thuốc cầm tiêu chảy?

Không tự cho. AAP khuyên không dùng thuốc cầm tiêu chảy bán không cần đơn cho trẻ dưới 2 tuổi, và NHS khuyên không dùng cho trẻ dưới 12 tuổi. Việc quan trọng nhất là bù đủ nước.

Bài viết là kiến thức phổ thông, không thay thế lời khuyên của bác sĩ dành riêng cho mẹ và bé. Khi lo lắng, hãy hỏi bác sĩ.

Nguồn tham khảo

  • WHO – Diarrhoeal disease, fact sheet
  • AAP, HealthyChildren.org – Diarrhea in Children: What Parents Need to Know
  • AAP, HealthyChildren.org – Signs of Dehydration in Infants & Children
  • NHS – Diarrhoea and vomiting
  • NHS – Dehydration