Cách tắm cho trẻ sơ sinh an toàn: tắm lau, tắm chậu và những lưu ý

Cách tắm cho trẻ sơ sinh đúng: bao lâu tắm một lần, tắm lau khi chưa rụng rốn, pha nước ấm, giữ an toàn trong chậu tắm, theo hướng dẫn của AAP và NHS.
Tắm cho trẻ sơ sinh: khi nào tắm và bao lâu tắm một lần?
Lần đầu tự tay tắm cho con, nhiều bố mẹ run tay: con nhỏ quá, trơn quá, sợ con lạnh, sợ nước vào tai. Biết trước vài nguyên tắc đơn giản sẽ giúp giờ tắm trở thành lúc gần gũi, thư giãn của cả hai.
- Lần tắm đầu tiên: Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho biết Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyên chờ 24 giờ sau sinh mới tắm lần đầu, hoặc ít nhất 6 giờ nếu không thể chờ cả ngày. Lý do: tắm quá sớm dễ làm bé bị lạnh, hạ đường huyết, và làm gián đoạn lúc da kề da, bú mẹ sớm. Lớp chất gây trắng trên da bé giúp giữ ẩm tự nhiên.
- Không cần tắm mỗi ngày: AAP cho biết trẻ sơ sinh ít đổ mồ hôi và ít bẩn, nên khoảng 3 lần một tuần trong năm đầu có thể là đủ; tắm nhiều hơn có thể làm khô da. Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) cũng nói không cần tắm hằng ngày, nhưng nếu bé thích thì tắm cũng không sao.
- Những ngày không tắm: NHS gợi ý chỉ lau mặt, cổ, tay và vùng mông, gọi là "lau đầu lau đuôi".
- Chọn lúc phù hợp: NHS khuyên tắm khi bé tỉnh táo, dễ chịu; tránh ngay sau bữa bú hoặc khi bé đói, mệt.
Gợi ý của Agoliva: ở Việt Nam mùa nóng, nhiều nhà muốn tắm cho con mỗi ngày cho mát. Điều đó không sai, miễn là tắm nhanh, nước ấm, dùng ít xà phòng và lau khô kỹ. Những ngày oi bức, lau người bằng khăn ấm cũng giúp con dễ chịu.
Tắm lau khi bé chưa rụng rốn
AAP khuyên chỉ tắm lau cho trẻ sơ sinh cho đến khi cuống rốn rụng, thường vào khoảng 1–2 tuần tuổi. MedlinePlus của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) cũng dặn không cho bé vào chậu nước cho đến khi cuống rốn rụng. Cách chăm rốn chi tiết có trong bài chăm sóc rốn trẻ sơ sinh.
- Chuẩn bị đủ đồ trước: chậu nước ấm, khăn mềm, khăn tắm khô, bông, tã và quần áo sạch (NHS, AAP). Phòng phải ấm.
- Đặt bé trên mặt phẳng êm: giường, bàn thay tã hoặc sàn có lót khăn. Nếu ở trên cao, luôn để một tay trên người bé để bé không lăn ngã (AAP).
- Ủ bé trong khăn tắm, chỉ mở phần đang lau để bé không lạnh (AAP).
- Lau mặt trước: NHS hướng dẫn dùng bông thấm nước ấm lau quanh mắt từ phía mũi ra ngoài, mỗi bên mắt một miếng bông mới. Lau quanh tai, nhưng không lau bên trong tai; NHS dặn không dùng tăm bông ngoáy tai bé.
- Lau phần còn lại, chú ý các nếp gấp: sau tai, cổ, nách, khuỷu tay; cuối cùng là vùng tã (AAP). Với bé gái, lau từ trước ra sau.
- Thấm khô nhẹ nhàng, nhất là các nếp da, rồi mặc đồ ngay (NHS).
Tắm chậu khi rốn đã lành
Khi rốn đã lành, có thể cho bé vào chậu. AAP khuyên vài lần đầu nên thật nhẹ nhàng và ngắn; nếu bé phản đối, quay lại tắm lau một hai tuần rồi thử lại.
- Nước ấm, không nóng: NHS khuyên cho nước lạnh vào trước rồi mới thêm nước nóng, khuấy đều để không còn chỗ nóng, thử bằng cổ tay hoặc khuỷu tay. AAP khuyên chỉ đổ khoảng 5 cm nước vào chậu.
- Không tắm dưới vòi nước đang chảy: AAP cho biết nhiệt độ nước có thể thay đổi đột ngột trong đường ống và gây bỏng. Bỏng nước nóng là nguyên nhân gây bỏng hàng đầu ở trẻ nhỏ.
- Đỡ bé chắc chắn: NHS hướng dẫn một tay đỡ đầu, vai và giữ cánh tay trên của bé, tay kia khoả nước nhẹ lên người. Giữ đầu bé luôn ở trên mặt nước. AAP gợi ý thường xuyên dội nước ấm lên người để bé không lạnh.
- Gội đầu: NHS cho biết có thể gội bằng nước thường. AAP gợi ý gội 2–3 lần một tuần bằng dầu gội nhẹ, che tay ngang trán để bọt chảy sang hai bên, không vào mắt.
- Dùng ít xà phòng: NHS cho biết có thể chỉ dùng nước, hoặc thêm sữa tắm dành cho em bé. AAP khuyên nếu cần thì dùng loại nhẹ, không phụ gia, và tráng sạch ngay.
- Lau khô và giữ ấm: quấn khăn ngay khi nhấc bé ra, thấm khô các nếp gấp (NHS, AAP). Đây cũng là lúc tốt để massage cho bé; nếu dùng dầu hay kem, chọn loại phù hợp với em bé (NHS).
AAP cho biết vảy trắng trên da đầu bé (cứt trâu) là tình trạng vô hại, có thể chải nhẹ khi gội hoặc cứ để yên, bé sẽ tự hết.
An toàn khi tắm cho bé
- Không bao giờ để bé một mình trong chậu tắm, dù chỉ một giây (NHS, AAP). Quên đồ hay có điện thoại, bế bé theo.
- Không nhờ anh chị lớn trông em trong lúc tắm; trẻ ở mọi tuổi khi tắm đều phải có người lớn trông (NHS).
- Không dùng ghế tắm để "rảnh tay": NHS cho biết ghế tắm có thể bị bật ra và bé có thể chết đuối rất nhanh trong vài cm nước, không một tiếng động. AAP cũng khuyên tránh ghế tắm vì dễ lật.
- Đổ nước ngay sau khi tắm xong (NHS). Xem thêm bài phòng đuối nước.
Khi nào cần đưa con đi khám
Đưa con đi khám khi
- Cuống rốn có dịch vàng mùi hôi, vùng da quanh rốn đỏ, sưng, hoặc bé đau khi chạm vào (MedlinePlus).
- Gợi ý của Agoliva: da bé khô bong nhiều hoặc mẩn đỏ không đỡ dù đã tắm ít lại. Xem thêm bài chàm sữa, viêm da cơ địa.
- Gợi ý của Agoliva: bé bị bỏng nước nóng, dù trông nhẹ, để được hướng dẫn chăm vết bỏng.
Gọi cấp cứu 115 hoặc đến viện ngay nếu bé
- Sau khi sặc nước hay bất cứ lúc nào: phải gắng sức mới thở được, gần như không khóc hay phát ra tiếng được (AAP).
- Môi hoặc mặt tím tái (AAP).
- Sốt từ 38°C trở lên, li bì, mềm oặt, hoặc bỏ bú (MedlinePlus; với trẻ sơ sinh, đây là dấu hiệu nhiễm trùng nặng cần liên hệ cơ sở y tế ngay).
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sơ sinh bao lâu tắm một lần là đủ?
Theo AAP, khoảng 3 lần một tuần trong năm đầu có thể là đủ, miễn là vùng tã được vệ sinh sạch mỗi lần thay. NHS cho biết không cần tắm hằng ngày, những ngày khác chỉ cần lau mặt, cổ, tay và mông. Tắm quá nhiều có thể làm khô da bé.
Chưa rụng rốn có tắm cho bé được không?
Được, nhưng nên tắm lau chứ không ngâm bé vào chậu. AAP và MedlinePlus khuyên chỉ tắm lau cho đến khi cuống rốn rụng và rốn lành, thường sau khoảng 1–2 tuần.
Nước tắm cho trẻ sơ sinh bao nhiêu độ là vừa?
NHS và AAP khuyên nước ấm, không nóng, thử bằng cổ tay hoặc khuỷu tay trước khi cho bé vào. Khuấy đều để không còn chỗ nóng. Gợi ý của Agoliva: nếu có nhiệt kế đo nước, có thể dùng thêm để yên tâm, nhưng vẫn luôn thử lại bằng tay. Bé mới về nhà? Xem thêm bài bé 1 tháng tuổi.
Nguồn tham khảo
- AAP, HealthyChildren.org – Bathing Your Baby
- NHS – Washing and bathing your baby
- MedlinePlus (NIH) – Umbilical cord care in newborns
- AAP, HealthyChildren.org – My baby has a stuffy nose. How can I help them sleep safely?
Bài viết liên quan
Sức khoẻ & dinh dưỡngCác loại trị liệu cho trẻ: vật lý, hoạt động và âm ngữ trị liệu
Vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và âm ngữ trị liệu cho trẻ khác nhau thế nào, giúp con điều gì, khi nào cần? Giải thích theo AAP, CDC, ASHA cho bố mẹ Việt.
Sức khoẻ & dinh dưỡngTrẻ bị bẹp đầu, méo đầu và vẹo cổ: cách phòng và khi nào cần khám
Trẻ sơ sinh bị bẹp đầu, méo đầu, vẹo cổ có sao không? Cách phòng bằng nằm sấp, đổi tư thế, vì sao không dùng gối chống bẹp đầu và khi nào cần cho bé đi khám.
Sức khoẻ & dinh dưỡngKhe hở môi, vòm miệng ở trẻ: cho bé bú và hành trình điều trị
Khe hở môi, vòm miệng (sứt môi, hở hàm ếch) ở trẻ: vì sao xảy ra, cách cho bé bú, các mốc phẫu thuật, thính lực, lời nói và khi nào cần đưa bé đi khám ngay.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
