Chàm sữa (viêm da cơ địa) ở trẻ: dấu hiệu và cách chăm da tại nhà

Chàm sữa ở trẻ là viêm da cơ địa, không phải do sữa. Dấu hiệu, cách tắm và dưỡng ẩm theo AAP, NHS, quan niệm cần hiểu lại và khi nào cần đưa con đi khám.
Chàm sữa ở trẻ là gì? Có phải do sữa không?
"Chàm sữa" là cách ông bà ta gọi những mảng da đỏ, khô, ráp trên má của em bé đang bú. Trong y khoa, tình trạng này thường là viêm da cơ địa (atopic dermatitis, còn gọi là eczema cơ địa). Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho biết có tới khoảng 1 trong 4 trẻ em bị tình trạng da kéo dài này. Da của các bé bị chàm nhạy cảm hơn người khác.
Cái tên "chàm sữa" dễ khiến bố mẹ nghĩ sữa là thủ phạm. Thực ra AAP giải thích rằng chàm xảy ra do hàng rào bảo vệ của da bị yếu: nhiều trẻ thiếu một loại protein giúp lớp da ngoài cùng giữ nước và chặn vi khuẩn, chất kích ứng. Cả gen và môi trường đều góp phần, và chàm hay gặp trong gia đình có người bị chàm, hen hoặc viêm mũi dị ứng (AAP, NHS). AAP cũng nói rõ: nhiều trẻ bị chàm có dị ứng thức ăn, nhưng bản thân thức ăn không gây ra chàm.
Một điều nữa giúp bố mẹ yên tâm khi ông bà, hàng xóm lo "có lây không": chàm không lây (AAP, NHS).
Dấu hiệu nhận biết chàm sữa
- Vị trí: ở em bé, chàm thường bắt đầu ở da đầu và mặt: má, trán, quanh miệng. AAP lưu ý chàm thường không mọc ở vùng đóng tã. Khi con lớn hơn, chàm hay chuyển sang khuỷu tay, khoeo chân, cổ (AAP, NHS).
- Hình dạng: da khô, ráp, nứt, có vảy hoặc dày lên; ngứa. Trên da ngăm, mảng chàm có thể trông thâm hơn, xám hơn hoặc nhạt hơn vùng da xung quanh, không đỏ rõ như trên da trắng (NHS).
- Lúc nặng lúc nhẹ: chàm có những đợt bùng lên rồi dịu đi (AAP, NHS).
- Ngứa làm con khó ngủ: bé hay dụi má vào gối, vào vai bố mẹ, quấy đêm.
Tin vui: theo AAP, với một số trẻ, chàm bắt đầu đỡ dần vào khoảng 4 tuổi, dù có bé vẫn giữ làn da khô, nhạy cảm. NHS cũng cho biết triệu chứng thường nhẹ đi khi trẻ lớn. Hiện chưa có cách chữa khỏi hẳn, nhưng có thể kiểm soát tốt để con dễ chịu (NHS).
Chăm da cho con bị chàm tại nhà
Tắm ngắn, nước ấm, không xà phòng
AAP gợi ý tắm cho bé mỗi ngày hoặc cách ngày, 5–10 phút bằng nước ấm (không nóng). Không cần xà phòng; nếu dùng thì chọn loại sữa rửa dịu nhẹ, không mùi, chỉ cho vùng nếp gấp hay đổ mồ hôi. Không chà xát, không cho sữa tắm tạo bọt vào chậu. NHS khuyên rửa bằng chất làm mềm da (emollient) thay cho xà phòng.
Dưỡng ẩm là "thuốc" quan trọng nhất
- Thấm khô nhẹ, rồi thoa kem dưỡng khắp người ngay khi da còn ẩm (AAP).
- Loại càng đặc càng giữ ẩm tốt: mỡ (ointment) hoặc kem (cream) không mùi tốt hơn sữa dưỡng dạng lỏng (AAP). Quan trọng nhất là loại con chịu bôi.
- Bôi ít nhất 2 lần mỗi ngày và tiếp tục cả khi da đã lành (NHS, AAP).
- Lấy kem bằng thìa sạch hoặc vòi bơm, không thò tay vào hũ; không dùng chung hũ kem với người khác (NHS).
Bớt ngứa, bớt gãi
- Cắt ngắn móng tay cho bé; có thể đeo bao tay cotton cho bé nhỏ, nhất là lúc ngủ (NHS, AAP).
- Cho con mặc đồ mềm, 100% cotton; giặt bằng bột giặt dịu, không mùi, không dùng nước xả vải (AAP).
- Giữ con mát: nóng làm chàm ngứa hơn (NHS). Mồ hôi cũng là yếu tố làm bùng chàm (AAP).
Tránh những thứ làm chàm bùng lên
Mỗi bé một khác, nhưng AAP và NHS kể ra: mạt bụi nhà, mùi hương (nước hoa, xịt phòng, nến thơm, nhang), khói thuốc lá, lông thú, phấn hoa, len và vải tổng hợp, xà phòng, bột giặt. Gợi ý của Agoliva: ở nhà Việt, khói nhang và khói thuốc của người lớn là hai thứ dễ bị bỏ qua. Bố mẹ có thể nhẹ nhàng nhờ ông bà thắp nhang ở phòng khác và hút thuốc xa con.
Những quan niệm quen thuộc, hiểu lại cho đúng
- "Mẹ phải kiêng sữa, kiêng tôm cá cho con hết chàm": NHS khuyên không tự thay đổi chế độ ăn, kể cả khi mẹ đang cho con bú, trừ khi bác sĩ yêu cầu. AAP cho biết hiếm khi một món ăn làm chàm nặng lên; nếu nghi ngờ, hãy hỏi bác sĩ trước khi kiêng khem. Kiêng sai có thể làm mẹ thiếu chất mà con vẫn không đỡ. Bài dị ứng thức ăn ở trẻ giúp bố mẹ phân biệt rõ hơn.
- "Bị chàm thì kiêng tắm": AAP lại khuyên tắm ngắn bằng nước ấm, đều đặn, rồi dưỡng ẩm ngay. Tắm đúng cách giúp da giữ nước tốt hơn.
- "Tắm lá, đắp lá cho nhanh khỏi": da bị chàm vốn dễ kích ứng. Gợi ý của Agoliva: nước sạch ấm là đủ; nếu gia đình muốn thử loại lá nào, hãy hỏi bác sĩ trước, và ngừng ngay nếu da đỏ hơn.
- "Đắp kem dày mãi sẽ bí da": với chàm, dưỡng ẩm dày, thường xuyên chính là nền tảng điều trị (AAP, NHS). Điều này khác với rôm sảy, khi kem đặc lại có thể làm bít lỗ mồ hôi; xem bài rôm sảy mùa nóng.
Khi nào cần đưa con đi khám
Đưa con đi khám bác sĩ khi
- Bố mẹ nghĩ con bị chàm nhưng chưa được bác sĩ xem, hoặc cách chăm đang làm không đỡ (NHS).
- Phát ban không đỡ dù đã chăm như thường lệ (AAP).
- Ngứa làm con mất ngủ nhiều đêm.
Đi khám ngay trong ngày nếu vùng chàm
- Nổi bọng nước, đóng vảy vàng như mật ong, chảy dịch, hoặc có mụn mủ (NHS, AAP).
- Đau, sưng, sờ thấy nóng (NHS).
- Đột ngột nặng lên hoặc lan rộng nhanh (NHS).
- Kèm sốt hoặc con trông mệt (NHS).
NHS cho biết đây có thể là dấu hiệu chàm bị nhiễm trùng, hoặc một biến chứng nặng hơn do virus (eczema herpeticum), cần bác sĩ điều trị. Thuốc kháng sinh hay kháng virus chỉ dùng khi bác sĩ kê; đừng tự mua.
Gọi cấp cứu 115 hoặc đến viện ngay nếu con có phát ban và
- Phát ban trông như vết bầm nhỏ, chấm xuất huyết dưới da, không mờ đi khi ấn cốc thuỷ tinh lên.
- Khó thở, thở rít, thở rất nhanh, rút lõm dưới sườn.
- Da, môi, lưỡi tái, tím, xám hoặc loang lổ.
- Sưng môi, miệng, lưỡi hoặc họng đột ngột.
- Li bì, lừ đừ, không phản ứng như bình thường; cổ cứng.
Các dấu hiệu cấp cứu này theo hướng dẫn của NHS về phát ban ở trẻ. Bé dưới 3 tháng có nhiệt độ từ 38°C trở lên cũng cần được khám gấp (NHS); xem bài trẻ bị sốt.
Câu hỏi thường gặp
Chàm sữa bao lâu thì khỏi?
Không có mốc cố định. AAP cho biết một số trẻ bắt đầu đỡ khoảng 4 tuổi; NHS nói triệu chứng thường nhẹ dần khi trẻ lớn. Trong lúc chờ, dưỡng ẩm đều đặn mỗi ngày giúp giảm số đợt bùng.
Trẻ bị chàm sữa có nên đổi sang sữa công thức khác hay cai sữa mẹ?
Không nên tự đổi. NHS khuyên không thay đổi chế độ ăn, kể cả khi mẹ đang cho con bú, trừ khi bác sĩ yêu cầu. Nếu nghi con dị ứng một loại thức ăn (nổi mề đay, nôn, sưng môi sau khi ăn), hãy đưa con đi khám.
Vết thâm sau chàm có mất không?
AAP cho biết da đổi màu sau đợt chàm là thường gặp và sẽ tự trở lại bình thường theo thời gian. Tiếp tục dưỡng ẩm hằng ngày để hạn chế đợt mới.
Bé bị chàm có cần kiêng cho tiếp xúc với anh chị em không?
Không cần. Chàm không lây (AAP, NHS). Chỉ lưu ý da bé bị chàm dễ nhiễm trùng hơn, nên giữ tay người bế sạch sẽ và để ý các dấu hiệu nhiễm trùng ở trên. Khi đi khám định kỳ, ví dụ ở mốc bé 4 tháng tuổi, bố mẹ có thể nhờ bác sĩ xem lại cách chăm da cho con.
Nguồn tham khảo
- NHS – Atopic eczema
- AAP, HealthyChildren.org – Eczema in Babies and Children: Symptoms and Causes
- AAP, HealthyChildren.org – How to Treat and Control Eczema Rashes in Children
- NHS – Rashes in babies and children
Bài viết liên quan
Sức khoẻ & dinh dưỡngCác loại trị liệu cho trẻ: vật lý, hoạt động và âm ngữ trị liệu
Vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và âm ngữ trị liệu cho trẻ khác nhau thế nào, giúp con điều gì, khi nào cần? Giải thích theo AAP, CDC, ASHA cho bố mẹ Việt.
Sức khoẻ & dinh dưỡngTrẻ bị bẹp đầu, méo đầu và vẹo cổ: cách phòng và khi nào cần khám
Trẻ sơ sinh bị bẹp đầu, méo đầu, vẹo cổ có sao không? Cách phòng bằng nằm sấp, đổi tư thế, vì sao không dùng gối chống bẹp đầu và khi nào cần cho bé đi khám.
Sức khoẻ & dinh dưỡngKhe hở môi, vòm miệng ở trẻ: cho bé bú và hành trình điều trị
Khe hở môi, vòm miệng (sứt môi, hở hàm ếch) ở trẻ: vì sao xảy ra, cách cho bé bú, các mốc phẫu thuật, thính lực, lời nói và khi nào cần đưa bé đi khám ngay.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
