Trẻ bị dị ứng thức ăn: dấu hiệu, cách ăn dặm và khi nào cần cấp cứu

Trẻ bị dị ứng thức ăn có dấu hiệu gì? Thực phẩm hay gây dị ứng, cách cho bé ăn dặm trứng, tôm, đậu phộng theo NHS, AAP và khi nào cần gọi cấp cứu 115.
Trẻ bị dị ứng thức ăn là gì?
Con vừa ăn thìa trứng đầu tiên thì quanh miệng nổi mẩn đỏ, bố mẹ lo ngay: "Có phải con bị dị ứng thức ăn không?". Theo Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), dị ứng thức ăn xảy ra khi hệ miễn dịch của cơ thể phản ứng quá mức với một loại protein vốn vô hại trong thực phẩm. Phản ứng có thể từ nhẹ đến nặng, thậm chí đe doạ tính mạng. AAP cho biết dị ứng thức ăn hay gặp nhất ở trẻ nhỏ, và gặp nhiều hơn ở những bé đã có bệnh dị ứng khác hoặc có người thân bị dị ứng.
Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) lưu ý cần phân biệt dị ứng với không dung nạp thức ăn. Không dung nạp gây đầy bụng, đau bụng, thường vài giờ sau khi ăn, và không phải phản ứng của hệ miễn dịch. Việc kết luận nên để bác sĩ làm.
Dấu hiệu dị ứng thức ăn ở trẻ
NHS cho biết phản ứng dị ứng thường xuất hiện nhanh, trong vài phút sau khi bé thử món mới, nhưng cũng có thể mất đến 2 giờ. Với một số loại như dị ứng đạm sữa bò, triệu chứng có thể xuất hiện muộn tới 3 ngày. Những dấu hiệu NHS liệt kê:
- Sưng môi hoặc sưng mặt.
- Mắt đỏ, ngứa, chảy nước mắt.
- Phát ban đỏ, ngứa, hoặc nổi mề đay.
- Chàm (viêm da cơ địa) nặng lên.
- Thở khò khè, ho.
- Buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón.
- Hắt hơi, chảy mũi hoặc nghẹt mũi.
AAP bổ sung rằng em bé còn có thể biểu hiện theo kiểu riêng: dụi mắt, thè lưỡi liên tục, khóc nhiều bất thường, ưỡn lưng, hoặc người mềm nhũn đi. AAP cũng nhắc tới loại dị ứng "chậm", có thể xuất hiện sau vài ngày, đôi khi bị nhầm với viêm dạ dày ruột.
Hầu hết phản ứng dị ứng là nhẹ (NHS). Nhưng đôi khi xảy ra sốc phản vệ, một phản ứng rất nặng, đến nhanh, gây khó thở, sưng họng hoặc lưỡi. Đây là tình trạng cấp cứu.
Thực phẩm hay gây dị ứng và cách cho bé ăn dặm
Theo NHS và AAP, những nhóm thực phẩm hay gây dị ứng nhất gồm: sữa bò, trứng, đậu phộng (lạc), các loại hạt cây (óc chó, hạnh nhân, hạt điều…), đậu nành, lúa mì và thực phẩm có gluten, cá, hải sản có vỏ như tôm, cua, và vừng (mè). AAP cho biết đậu phộng, các loại hạt, sữa và vừng là nguyên nhân hay gặp của những phản ứng nặng.
Điều nhiều gia đình Việt bất ngờ: các khuyến nghị hiện nay không khuyên kiêng những món này cho đến khi con lớn.
- Giới thiệu từ khoảng 6 tháng, khi bé bắt đầu ăn dặm, như mọi thực phẩm khác (NHS). Xem thêm bài bắt đầu ăn dặm.
- Mỗi lần chỉ thêm một món dễ gây dị ứng, để nếu có phản ứng thì biết do món nào (NHS, AAP). Bắt đầu với lượng nhỏ (AAP).
- Đã ăn được thì cho ăn đều: NHS khuyên khi bé đã ăn thử và không phản ứng, hãy giữ món đó trong thực đơn thường ngày để giảm nguy cơ dị ứng.
- Trì hoãn có thể làm tăng nguy cơ: NHS cho biết bằng chứng cho thấy để sau 6–12 tháng mới cho ăn đậu phộng và trứng gà có thể làm tăng nguy cơ dị ứng với các món này. AAP cũng nói việc trì hoãn có thể làm tăng nguy cơ.
- Chế biến an toàn: NHS khuyên đậu phộng, các loại hạt và vừng phải được nghiền mịn hoặc dùng dạng bơ hạt, không cho bé ăn cả hạt. Trứng nên nấu chín; tôm, cua, sò không cho ăn sống hoặc tái.
- Bé có nguy cơ cao thì hỏi bác sĩ trước: nếu con đã bị chàm, đã được chẩn đoán dị ứng thức ăn, hoặc gia đình có người bị dị ứng thức ăn, chàm, hen, viêm mũi dị ứng, NHS và AAP khuyên trao đổi với bác sĩ trước khi cho ăn các món này. Xem thêm bài chàm sữa, viêm da cơ địa.
Gợi ý của Agoliva: cho bé thử món mới vào buổi sáng, ở nhà, khi bé khoẻ, để cả ngày bố mẹ có thể quan sát. Ghi vào điện thoại: ngày, món, lượng ăn và bé có biểu hiện gì.
Khi nào cần đưa con đi khám
Đưa con đi khám (không cần cấp cứu) khi
- Bố mẹ nghi ngờ con bị dị ứng một loại thức ăn, dù phản ứng nhẹ như nổi vài nốt mẩn quanh miệng (NHS).
- Con hay bị nôn, tiêu chảy, đau bụng hoặc chàm nặng lên sau khi ăn một số món (NHS, AAP).
Gọi cấp cứu 115 ngay nếu con
- Sưng môi, miệng, họng hoặc lưỡi đột ngột.
- Thở rất nhanh, khó thở, thở khò khè nhiều, như bị nghẹn hoặc thở hắt.
- Có vẻ khó nuốt, khàn tiếng.
- Da, lưỡi hoặc môi tái xanh, xám hoặc nhợt nhạt.
- Đột ngột lơ mơ, ngủ li bì, hoặc ngất không gọi dậy được.
- Người mềm oặt, không phản ứng như bình thường (đầu ngả sang bên, khó ngẩng đầu hay nhìn vào mặt bố mẹ).
Danh sách trên theo NHS. Đây có thể là dấu hiệu sốc phản vệ, cần điều trị ở bệnh viện ngay. NHS khuyên không tự lái xe đưa người đang bị phản ứng nặng đi viện mà gọi xe cấp cứu. Nếu bác sĩ đã kê thuốc cấp cứu cho con, hãy dùng đúng theo hướng dẫn của bác sĩ rồi vẫn gọi 115, kể cả khi con có vẻ đỡ hơn (NHS, AAP).
Khi con đã được chẩn đoán dị ứng thức ăn
- Chẩn đoán cần bác sĩ: AAP cho biết xét nghiệm da hoặc máu có thể giúp, nhưng không phải lúc nào cũng chính xác: có bé xét nghiệm dương tính mà ăn vẫn bình thường, và ngược lại. Đừng tự kết luận chỉ từ một tờ kết quả.
- Tránh món con bị dị ứng và đọc kỹ thành phần trên nhãn thực phẩm. Không chắc thì không cho ăn (NHS).
- Báo cho mọi người chăm con: ông bà, cô giáo nhà trẻ, người giúp việc. Gợi ý của Agoliva: dán một tờ giấy ghi rõ món con phải tránh và dấu hiệu cần gọi cấp cứu ở chỗ dễ thấy trong bếp.
- Có kế hoạch xử trí: bác sĩ chuyên khoa sẽ hướng dẫn cách xử trí khi có phản ứng, kể cả thuốc cấp cứu nếu cần (NHS, AAP). Thuốc chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ.
- Nhiều bé sẽ hết dị ứng: NHS cho biết nhiều trẻ hết dị ứng sữa hoặc trứng khi lớn lên, dù một số dị ứng có thể kéo dài suốt đời.
Con hay nôn sau ăn? Xem thêm bài trẻ bị nôn. Về ăn dặm theo tháng, xem bài bé 6 tháng tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Bé mấy tháng thì được ăn trứng, tôm, đậu phộng?
NHS và AAP cho biết có thể giới thiệu các món này từ khoảng 6 tháng, khi bé đã bắt đầu ăn dặm. Mỗi lần một món, lượng nhỏ, nấu chín kỹ; đậu phộng nghiền mịn hoặc dạng bơ, không cho ăn cả hạt. Nếu con bị chàm hoặc nhà có người dị ứng, hãy hỏi bác sĩ trước.
Bé ăn xong nổi mẩn đỏ quanh miệng có phải dị ứng không?
Có thể, nhưng cũng có thể do nguyên nhân khác. Nếu chỉ nổi vài nốt, con vẫn chơi, thở bình thường, hãy chụp ảnh lại, tạm ngừng món đó và đưa con đi khám để bác sĩ đánh giá (NHS). Nếu sưng môi lưỡi, khó thở hay li bì thì gọi 115 ngay.
Trẻ bị dị ứng thức ăn có khỏi không?
Theo NHS, nhiều trẻ hết dị ứng sữa hoặc trứng khi lớn, nhưng có những dị ứng kéo dài suốt đời. Bác sĩ sẽ hẹn kiểm tra lại theo thời gian.
Nguồn tham khảo
- NHS – Food allergies in babies and young children
- NHS – Food allergy
- NHS – Anaphylaxis
- AAP, HealthyChildren.org – Food Allergies in Children: Causes, Symptoms, Diagnosis & Treatment
Bài viết liên quan
Sức khoẻ & dinh dưỡngCác loại trị liệu cho trẻ: vật lý, hoạt động và âm ngữ trị liệu
Vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và âm ngữ trị liệu cho trẻ khác nhau thế nào, giúp con điều gì, khi nào cần? Giải thích theo AAP, CDC, ASHA cho bố mẹ Việt.
Sức khoẻ & dinh dưỡngTrẻ bị bẹp đầu, méo đầu và vẹo cổ: cách phòng và khi nào cần khám
Trẻ sơ sinh bị bẹp đầu, méo đầu, vẹo cổ có sao không? Cách phòng bằng nằm sấp, đổi tư thế, vì sao không dùng gối chống bẹp đầu và khi nào cần cho bé đi khám.
Sức khoẻ & dinh dưỡngKhe hở môi, vòm miệng ở trẻ: cho bé bú và hành trình điều trị
Khe hở môi, vòm miệng (sứt môi, hở hàm ếch) ở trẻ: vì sao xảy ra, cách cho bé bú, các mốc phẫu thuật, thính lực, lời nói và khi nào cần đưa bé đi khám ngay.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
