Dạy trẻ đếm số và làm quen con số từ 1–3 tuổi: bắt đầu thế nào?

Dạy trẻ đếm số từ mấy tuổi? Bé 1–3 tuổi làm quen con số qua so sánh, phân loại, đếm đồ thật trong nhà. Mốc theo CDC và trò chơi toán vui mỗi ngày.
Dạy trẻ đếm số: bé 1–3 tuổi cần gì?
Nhiều bố mẹ vui mừng khi con 2 tuổi đọc vanh vách "một, hai, ba... mười". Nhưng làm quen con số ở tuổi này rộng hơn nhiều so với việc thuộc dãy số. Raising Children Network (trang nuôi dạy con của chính phủ Úc) giải thích kỹ năng toán sớm gồm hiểu số, đếm, so sánh, đo lường, ước lượng, phân loại, nhận ra quy luật. Trẻ bắt đầu học những điều này ngay từ khi chào đời, và gia đình đóng vai trò quan trọng.
Nói cách khác, khi bé chia "một miếng cho mẹ, một miếng cho con", xếp ô tô từ ngắn đến dài, hay nhận ra cốc của mình to hơn cốc của em, bé đang học toán rồi.
Các mốc làm quen con số theo tuổi
Có một điều có thể khiến bố mẹ yên tâm: bảng mốc phát triển của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) không đặt ra mốc đếm số nào trước 3 tuổi. Mốc đếm đầu tiên CDC ghi là ở khoảng 5 tuổi: bé đếm được đến 10 và gọi tên được vài số từ 1 đến 5 khi bố mẹ chỉ vào.
Trước đó, bé xây nền móng bằng những kỹ năng khác:
- 1–2 tuổi: bé hiểu dần những từ như "nữa", "hết rồi", "nhiều", "ít". ZERO TO THREE (tổ chức chuyên về trẻ 0–3 tuổi của Mỹ) cho biết trẻ chập chững chưa hiểu ngay những từ này, nhưng khi được nghe lặp lại theo thời gian, trẻ bắt đầu hình thành hiểu biết ban đầu về nghĩa của chúng.
- 18–36 tháng: Trung tâm Phát triển Trẻ em của Đại học Harvard cho biết trẻ ở tuổi này chơi được những trò ghép đôi, phân loại đơn giản theo hình dạng, màu sắc, kích cỡ, tức là hiểu một quy tắc, nhớ nó và làm theo.
- Khoảng 30 tháng: bé làm theo yêu cầu hai bước, như "Đặt đồ chơi xuống rồi đóng cửa" (CDC). Ghi nhớ thứ tự "trước, sau" cũng là một phần của tư duy toán.
ZERO TO THREE nhấn mạnh rằng trẻ thành thạo kỹ năng với tốc độ khác nhau, và đếm sai là chuyện thường gặp ở những năm đầu. Khi bé đếm "một, hai, năm, bảy", chỉ cần nhẹ nhàng nói lại cho đúng rồi chơi tiếp.
Vì sao làm quen con số sớm lại quan trọng?
Raising Children Network cho biết con người cần kỹ năng toán để làm những việc hằng ngày như giải quyết vấn đề, hiểu thông tin, nhận ra quy luật, đưa ra lựa chọn. Khi bố mẹ nói chuyện với con về toán trong sinh hoạt hằng ngày, bé hiểu toán hữu ích như thế nào và vì sao cần nó.
ZERO TO THREE cho biết nghiên cứu chỉ ra trẻ càng được nghe nhiều "ngôn ngữ toán" thì càng hiểu các khái niệm toán sớm. Ngôn ngữ toán là những từ rất đời thường: nhiều hơn, ít hơn, thêm một, bớt một, to, nhỏ, cao, thấp, trong, ngoài, trước, sau, đầu tiên, cuối cùng. Bố mẹ, ông bà không cần dạy toán, chỉ cần dùng những từ ấy thường xuyên khi nói chuyện với con.
Trò chơi làm quen con số trong nhà Việt
Raising Children Network nhấn mạnh trẻ cần thật nhiều thực hành và chơi bằng tay với đồ vật hằng ngày để phát triển các kỹ năng như ghép đôi, phân loại, so sánh, sắp thứ tự. Những gợi ý dưới đây dựa trên các ý đó, phù hợp với nhà Việt:
1–2 tuổi: so sánh và "nữa, hết"
- To – nhỏ: đưa cho bé quả bưởi và quả quýt, "Quả nào to? Quả nào nhỏ?". Raising Children Network gợi ý đổi giọng cho vui: giọng trầm, to cho vật to; giọng nhỏ, the thé cho vật nhỏ.
- Thêm nữa – hết rồi: trong bữa phụ, "Con muốn thêm một miếng chuối nữa không?", "Hết rồi, đĩa trống trơn".
- Đếm khi leo cầu thang: mỗi bậc một số, "một, hai, ba". Bé chưa cần đếm theo, chỉ cần nghe.
- Hát bài có số: "Một con vịt xòe ra hai cái cánh", "Năm ngón tay ngoan". Xem thêm bài hát đồng dao cho con.
2–3 tuổi: mỗi thứ một cái, phân loại, sắp thứ tự
- Dọn mâm cơm: Raising Children Network gợi ý cho bé giúp bày bàn ăn với đúng số đĩa, thìa, cốc. Ở nhà Việt: "Mỗi người một cái bát nhé: bát cho ông, bát cho bà, bát cho bố." Đây là cách tự nhiên để bé hiểu mỗi vật ứng với một người. Xem thêm bài cho con làm việc nhà.
- Đếm khi cất đồ chơi: "Mình cất ba chiếc ô tô nào: một, hai, ba." Chạm vào từng chiếc khi đếm.
- Chia quà: "Một múi quýt cho mẹ, một múi cho con." Khi chia không đều, hỏi: "Ai nhiều hơn?"
- Xếp hàng từ thấp đến cao: Raising Children Network gợi ý cho bé xếp đồ chơi từ ngắn nhất đến dài nhất. Thử với những chiếc chai nước, hộp sữa nhiều cỡ.
- Đua ô tô: sau mỗi lượt đua, nói xe nào về nhất, nhì, ba.
- Nhìn thấy số quanh mình: chỉ cho bé con số trên biển số xe máy, số nhà, số tầng trong thang máy, lịch treo tường.
Lưu ý: không cần thẻ số, ứng dụng hay ép học thuộc
- Màn hình không thay được đồ thật. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị trẻ 1 tuổi không xem màn hình thụ động; trẻ 2–4 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày, càng ít càng tốt. Ứng dụng "dạy toán" không thay được việc bé cầm, đếm, chia những đồ vật thật. Xem thêm bài con và màn hình.
- Thuộc lòng chưa phải là hiểu. Bé đọc được "một đến mười" nhưng chưa biết bốn cái kẹo là bao nhiêu là chuyện bình thường. Hiểu "bao nhiêu" đến từ việc chạm, đếm, so sánh đồ vật thật (gợi ý của Agoliva, dựa trên các nguồn trên).
- An toàn khi đếm đồ nhỏ: dùng đồ đủ to như quả quýt, khối gỗ, chiếc thìa; không cho bé dưới 3 tuổi chơi đếm hạt đậu, viên bi, đồng xu vì nguy cơ hóc.
Khi nào nên hỏi bác sĩ?
Bé dưới 3 tuổi chưa đếm được không phải là dấu hiệu đáng lo. Hãy trao đổi với bác sĩ nhi nếu bé có những dấu hiệu chậm phát triển chung hơn, ví dụ:
- Khoảng 30 tháng, bé chưa làm theo được yêu cầu hai bước (CDC).
- Bé có vẻ không hiểu những lời nói đơn giản, ít giao tiếp, không chơi với đồ vật theo cách có mục đích.
- Khoảng 5 tuổi, bé chưa đếm được đến 10 hoặc chưa gọi tên được vài số từ 1 đến 5 (CDC).
- Bé mất kỹ năng đã có, hoặc bố mẹ có bất kỳ lo lắng nào. CDC khuyên đừng chờ, hãy hỏi bác sĩ về sàng lọc phát triển.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi biết đếm số?
Theo CDC, khoảng 5 tuổi bé đếm được đến 10. Trước đó nhiều bé đã đọc được dãy số, nhưng hiểu "bao nhiêu" thường đến dần dần. ZERO TO THREE cho biết đếm sai là chuyện thường gặp ở những năm đầu.
Bé 2 tuổi đã đếm được đến 10, có phải con giỏi toán?
Đó là một dấu hiệu tốt về trí nhớ và ngôn ngữ. Bố mẹ có thể giúp con hiểu sâu hơn bằng cách đếm đồ vật thật, chạm vào từng món khi đếm, và hỏi "Có mấy cái?" sau khi đếm xong. Xem thêm bài bé 30 tháng tuổi.
Có nên cho bé học thẻ số, flashcard không?
Không cần thiết. Các nguồn uy tín Agoliva tham khảo đều nhấn mạnh việc học toán qua chơi, trò chuyện và đồ vật hằng ngày. Bé sẽ học được nhiều hơn khi chia quýt, dọn mâm, đếm bậc cầu thang cùng ông bà.
Nguồn tham khảo
- Raising Children Network – Early numeracy: toddlers and preschoolers
- ZERO TO THREE – Let's Talk About Math: Math Language to Share with Young Children
- ZERO TO THREE – Math4Littles: Early Math Activities for Two and Three Year Olds
- CDC – Important Milestones: By Five Years, By 30 Months
- Harvard Center on the Developing Child – Executive Function Activities for 18- to 36-month-olds
- WHO – To grow up healthy, children need to sit less and play more
Bài viết liên quan
Nhận thức & vui chơiTrẻ hay tò mò, hỏi "tại sao": nuôi dưỡng tính tò mò cho bé 1–3 tuổi
Trẻ 1–3 tuổi cái gì cũng sờ, cũng hỏi "tại sao"? Tính tò mò của trẻ theo từng mốc tuổi (CDC, AAP), trò chơi khám phá tại nhà và cách giữ con an toàn.
Nhận thức & vui chơiĐồ chơi tự làm cho bé 1–3 tuổi từ đồ có sẵn trong nhà
Đồ chơi tự làm cho bé 1–3 tuổi từ thùng carton, chai nhựa, nồi niêu: AAP nói đồ chơi đơn giản là tốt nhất. Ý tưởng trò chơi và cách làm cho an toàn.
Nhận thức & vui chơiPhát triển giác quan cho trẻ: bé cảm nhận thế giới thế nào?
Phát triển giác quan cho trẻ từ sơ sinh đến 18 tháng: xúc giác, thính giác, khứu giác, vị giác và thăng bằng phát triển ra sao, trò chơi giác quan an toàn.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
