🌱 Agoliva sắp ra mắt. Đăng ký sớm để nhận ưu đãi cho những gia đình đầu tiên.
🌱 Đăng ký sớm, miễn phí
Nhận thức & vui chơi

Phát triển giác quan cho trẻ: bé cảm nhận thế giới thế nào?

Agoliva · 13/11/2026 · 7 phút đọc · 0–6 tháng · 6–12 tháng · 1–2 tuổi

Phát triển giác quan cho trẻ: bé cảm nhận thế giới thế nào? – Agoliva

Phát triển giác quan cho trẻ từ sơ sinh đến 18 tháng: xúc giác, thính giác, khứu giác, vị giác và thăng bằng phát triển ra sao, trò chơi giác quan an toàn.

Phát triển giác quan cho trẻ: không chỉ có "năm giác quan"

Trước khi biết nói, bé học về thế giới bằng cách nhìn, nghe, sờ, ngửi, nếm, và cả bằng cảm giác về chính cơ thể mình. Vì vậy, phát triển giác quan cho trẻ không phải là một "môn học" riêng, mà nằm ngay trong những việc hằng ngày: bế, tắm, cho bú, trò chuyện, cho con chơi trên sàn.

Trang AboutKidsHealth của Bệnh viện Nhi SickKids (Canada) mô tả bé có 8 hệ giác quan, chứ không chỉ năm:

  • Xúc giác: cho biết hình dạng, kích thước, bề mặt, nhiệt độ.
  • Tiền đình (thăng bằng và chuyển động): cho biết đầu đang ở vị trí nào so với mặt đất, đang di chuyển nhanh hay chậm, theo hướng nào.
  • Cảm thụ bản thể: thông tin từ cơ và khớp, cho biết cơ thể đang ở đâu và cần dùng bao nhiêu lực.
  • Thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác.
  • Cảm nhận bên trong cơ thể: đói, khát, mệt, đau, nóng lạnh.

Các giác quan của bé phát triển ra sao?

0–3 tháng

  • Xúc giác đã phát triển đầy đủ khi sinh. Theo AboutKidsHealth, bé thích được chạm nhẹ nhàng, được ôm, được da kề da, và dịu lại khi được vỗ về.
  • Thính giác cũng phát triển đầy đủ từ lúc sinh; bé thích giọng người và dịu đi khi nghe giọng nói nhẹ nhàng, có thể giật mình, khóc khi nghe tiếng động lớn. Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho biết đến khoảng 1 tháng, bé nhận ra giọng bố mẹ, kể cả khi bố mẹ ở phòng khác. CDC ghi nhận bé 2 tháng phản ứng với tiếng động lớn; bé 4 tháng quay đầu về phía giọng nói của bố mẹ.
  • Khứu giác đã phát triển đầy đủ: bé quay về phía nguồn sữa, thích mùi dễ chịu (AboutKidsHealth).
  • Vị giác: bé thích vị ngọt như sữa mẹ hơn vị chua hay đắng.
  • Thị giác còn đang hoàn thiện: AAP cho biết bé nhìn rõ nhất ở khoảng 20–30 cm. Xem thêm bài thị giác của bé.

3–9 tháng

Bé bắt đầu khám phá đồ vật bằng tay và bằng miệng. CDC ghi nhận bé khoảng 6 tháng cho đồ vào miệng để tìm hiểu. Đó là hành vi bình thường, không phải "tật xấu". AboutKidsHealth mô tả bé 6–9 tháng tìm hiểu hình dạng, kích thước, bề mặt của đồ vật mới, bắt đầu nhận ra từ quen, giọng quen và biết âm thanh đến từ đâu.

9–18 tháng

Bé cầm nắm khéo hơn, hiếu động hơn, và kén chọn mùi vị hơn. Theo AboutKidsHealth, đây là lúc bé thích các trò cần dùng lực như đẩy, kéo, và các trò thăng bằng có người lớn giữ.

Vì sao trải nghiệm giác quan quan trọng?

AboutKidsHealth giải thích bé tiếp nhận thông tin từ giác quan, hiểu nó, rồi dùng nó để hiểu bản thân và thế giới xung quanh, từ đó tham gia các hoạt động hằng ngày như chơi và ngủ. Trang này cũng nhấn mạnh mỗi bé cảm nhận khác nhau: có bé rất nhạy, bứt rứt với tiếng ồn, chỗ đông người hay mác áo cọ vào da; có bé lại kém nhạy, va vấp mà không thấy đau. Quan sát xem con thích gì, tránh gì, rồi đi theo nhịp của con là cách tốt nhất.

Trò chơi giác quan với đồ có sẵn trong nhà

  • Chạm và gọi tên (0–6 tháng). AboutKidsHealth gợi ý da kề da, xoa bóp nhẹ mỗi ngày, cho bé chạm nhiều chất liệu và gọi tên bộ phận cơ thể lúc tắm, thay tã. Gợi ý của Agoliva: khăn xô, khăn bông, vải lụa của mẹ là ba "bề mặt" khác nhau có sẵn trong nhà.
  • Nói chuyện và hát (mọi tuổi). AAP khuyên bắt chước tiếng ư a của bé, thêm từ và câu đơn giản vào "cuộc trò chuyện", đọc sách cho bé từ rất sớm. Hát ru, hát đồng dao cũng là trò chơi thính giác.
  • Đung đưa, đổi tư thế. AboutKidsHealth gợi ý bế bé ở nhiều tư thế, đung đưa chậm để bé dịu lại; với bé lớn hơn, nâng lên hạ xuống nhẹ nhàng. Bố mẹ sẽ dần biết chuyển động nào làm con dịu đi, chuyển động nào làm con tỉnh táo.
  • Giỏ đồ khám phá (6–18 tháng). AboutKidsHealth gợi ý một giỏ đồ chơi khác nhau về bề mặt, kích thước, mùi, âm thanh. Gợi ý của Agoliva: thìa gỗ, bát inox, khăn mặt, quả bóng cao su to. Khi con cầm, gọi tên tính chất: "mềm", "cứng", "lạnh", "trơn", "sần".
  • Chơi nước. Đổ, rót, vỗ nước lúc tắm là gợi ý của AboutKidsHealth cho bé 6–9 tháng. Xem thêm bài cho bé chơi cát, chơi nước.
  • Đoán âm thanh (12–18 tháng). Khi đi dạo, dừng lại nghe tiếng chim, tiếng chó sủa, rồi hỏi con "Tiếng gì đấy?". AboutKidsHealth cũng khuyên dành những khoảng yên tĩnh trong ngày, không nhạc, không ti vi, chỉ trò chuyện hay đọc sách cùng nhau.
  • Nếm và ngửi. Từ khi bé bắt đầu ăn dặm, mỗi món mới là một trải nghiệm cho cả vị giác lẫn khứu giác. AboutKidsHealth khuyên giới thiệu món mới từ từ, để ý phản ứng của bé. Xem bài bắt đầu ăn dặm.
Mẹo nhỏ: Theo AboutKidsHealth, nếu bé trở nên quá hưng phấn hoặc khó chịu khi chơi, có thể bé đã bị kích thích quá mức. Lúc đó hãy ôm chặt, đung đưa chậm để giúp bé bình tĩnh lại.

Lưu ý an toàn

  • Đồ khám phá phải đủ to. Vì bé cho mọi thứ vào miệng, AAP khuyên giữ xa tầm tay bé đồng xu, bi, nắp bút, bóng nhỏ, bóng bay, pin cúc áo và đồ chơi có thể bóp lọt hẳn vào miệng.
  • Không dùng tinh dầu, hoá chất làm trò ngửi. Gợi ý của Agoliva: chỉ cho bé ngửi mùi của thức ăn thật như chuối, cam, lá dứa.
  • Luôn có người lớn bên cạnh khi bé chơi nước, dù chỉ một chậu nhỏ.
  • Tránh tiếng quá to sát tai bé, như loa, máy khoan. Gợi ý của Agoliva: nếu chính bố mẹ phải nói to mới nghe được nhau, chỗ đó đã quá ồn cho bé.

Khi nào nên hỏi bác sĩ

  • Khoảng 2 tháng, bé không phản ứng với tiếng động lớn (mốc CDC).
  • Khoảng 4 tháng, bé không quay đầu về phía giọng nói của bố mẹ (mốc CDC).
  • Bé có vẻ không nhìn mặt người, không dõi theo đồ vật khoảng 3 tháng (AAP).
  • Bé thường xuyên phản ứng quá mạnh (hoảng hốt, khóc thét) với âm thanh, đụng chạm thông thường, hoặc dường như không cảm thấy đau khi va đập. Đây là những khác biệt AboutKidsHealth mô tả; nếu kéo dài và làm khó sinh hoạt của con, hãy hỏi bác sĩ.

Đối chiếu thêm mốc chung ở bài bé 9 tháng tuổi.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ sơ sinh có nghe được không?

Có. Theo AboutKidsHealth, thính giác phát triển đầy đủ khi bé chào đời, và AAP cho biết đến khoảng 1 tháng bé nhận ra giọng bố mẹ. Hãy nói chuyện, hát cho con nghe từ những ngày đầu.

Bé cho mọi thứ vào miệng có sao không?

Đó là cách bé tìm hiểu đồ vật, CDC xếp vào mốc khoảng 6 tháng. Việc của bố mẹ là dọn đồ nhỏ khỏi tầm tay và chỉ đưa con đồ đủ to, sạch.

Có cần mua bộ đồ chơi giác quan đắt tiền không?

Không cần. Các gợi ý của AboutKidsHealth chủ yếu là đồ trong nhà và hoạt động hằng ngày: chạm nhiều chất liệu, chơi nước, đi dạo nghe âm thanh, trò chuyện cùng bé.

Bài viết là kiến thức phổ thông, không thay thế lời khuyên của bác sĩ dành riêng cho mẹ và bé. Khi lo lắng, hãy hỏi bác sĩ.

Nguồn tham khảo

  • SickKids, AboutKidsHealth – Sensory development and suggestions for babies: The first 18 months
  • AAP, HealthyChildren.org – Hearing and Making Sounds
  • AAP, HealthyChildren.org – Infant Vision Development: What Can Babies See?
  • CDC – Milestone checklists: 2 months, 4 months, 6 months
  • AAP, HealthyChildren.org – Choking Prevention