Dạy trẻ 1–3 tuổi làm việc nhà vừa sức: gợi ý việc và cách khen

Dạy trẻ làm việc nhà từ 1–3 tuổi: cất đồ chơi, bỏ quần áo vào giỏ, nhặt rau cùng bà. Việc vừa sức giúp bé tự lập, học nói và tự tin hơn.
Dạy trẻ làm việc nhà từ 1–3 tuổi: sớm mà không quá sức
Bé mới 1–2 tuổi đã thích cầm chổi quét theo mẹ, đòi bê bát giúp bà. Nhiều bố mẹ ngại vì "để con làm còn lâu hơn tự làm". Nhưng dạy trẻ làm việc nhà vừa sức từ sớm là một món quà lâu dài. Khi trẻ nhỏ bắt chước việc nhà hằng ngày, trẻ đang học cách góp sức cho gia đình. Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho biết lòng tự tin của trẻ lớn lên khi được trao cơ hội giúp đỡ.
Với tuổi này, "việc nhà" không phải là để có thêm một người giúp việc. Đó là trò chơi có ý nghĩa, là lúc con được ở cạnh bố mẹ, ông bà và thấy mình có ích.
Làm việc nhà giúp con học được gì?
- Tự lập: AAP lưu ý dạy con tự làm lúc đầu tốn thời gian hơn, nhưng đó là thời gian đáng bỏ ra. Sự tự lập hình thành qua luyện tập và hướng dẫn.
- Trí nhớ và sự tập trung: Trung tâm Phát triển Trẻ em của Đại học Harvard mô tả rằng khi trẻ khoảng cuối năm đầu đến 18 tháng tham gia quét nhà, nhặt đồ chơi, lau bụi cùng người lớn, trẻ phải giữ việc đó trong đầu để làm cho xong, đồng thời bỏ qua những thứ gây xao nhãng. Đó là luyện trí nhớ làm việc và khả năng tự kiềm chế.
- Ngôn ngữ: làm cùng nhau là dịp tự nhiên để trò chuyện. CDC khuyên bố mẹ nói về những gì mình đang làm. "Mình bỏ áo vào giỏ nhé. Áo này màu xanh. Còn chiếc tất nữa!" Mỗi việc nhỏ là một bài học từ vựng.
- Làm theo chỉ dẫn và nhớ trình tự: CDC gợi ý giao cho trẻ quanh 3 tuổi những chỉ dẫn 2–3 bước. "Con lấy khăn, lau bàn rồi để khăn vào chậu nhé" là một bài tập ngôn ngữ và trí nhớ trọn vẹn.
- Phân loại, sắp xếp: CDC khuyến khích các trò ghép cặp, đếm cho trẻ quanh 3 tuổi. Việc nhà là dịp tự nhiên để làm vậy (gợi ý): khối gỗ cất một thùng, ô tô một thùng; ghép tất thành từng đôi; để rau một rổ, quả một rổ.
- Từ vựng mới: tên đồ dùng (chổi, rổ, giẻ lau), động từ (quét, lau, vắt, nhặt) và từ chỉ vị trí (trong, trên, dưới). Bố mẹ cứ nói chậm, lặp lại mỗi lần làm.
- Hợp tác, chờ lượt: Harvard gợi ý thay phiên nhau trong việc con thích, như quét nhà hay nhặt đồ chơi. Con đưa, mẹ cất; mẹ quét, con cầm hót rác. Con học cách phối hợp với người khác.
- Thấy mình thuộc về gia đình: được nhờ, được cảm ơn, con hiểu mình là một phần của nhà.
Gợi ý việc vừa sức theo tuổi
Khoảng 1–2 tuổi
- Bỏ đồ chơi vào thùng sau khi chơi.
- Bỏ quần áo bẩn vào giỏ đồ giặt.
- Mang cốc nhựa, khăn ăn ra bàn. CDC gợi ý những việc như vậy cho trẻ quanh 2 tuổi.
- Mở ngăn kéo khi mẹ cất quần áo, mở cửa khi cả nhà ra ngoài.
- Cầm chổi nhỏ, khăn lau "quét nhà, lau bàn" cùng bố mẹ. CDC ghi nhận trẻ khoảng 18 tháng đã bắt chước người lớn làm việc nhà, như cầm chổi quét.
Khoảng 2–3 tuổi
- Nhặt rau cùng bà: tách lá rau muống, rau ngót cho vào rổ.
- Phụ những việc bếp đơn giản. CDC khuyến khích cho trẻ quanh 3 tuổi tham gia những việc bếp đơn giản. Gợi ý của Agoliva: rửa quả trong chậu nước, bóc vỏ trứng luộc.
- Xếp dép ngay ngắn ở cửa, cất sách lên kệ thấp.
- Tự cởi, mặc một vài món đồ, tự rửa tay khi được chỉ.
Cách hướng dẫn để con thích làm
- Làm cùng trước, để con tự làm sau. Ban đầu hai mẹ con cùng bỏ từng món vào giỏ. Dần dần mẹ chỉ đứng cạnh nhắc.
- Chia nhỏ từng bước. "Nhặt ô tô. Bỏ vào thùng." thay vì "dọn hết phòng đi".
- Biến thành trò chơi. Đua xem ai bỏ đồ chơi vào thùng nhanh hơn, hát một bài trong lúc dọn.
- Gắn vào nếp quen. Cất đồ chơi trước khi ăn tối, bỏ quần áo vào giỏ trước khi tắm. Đọc thêm bài nếp sinh hoạt hằng ngày.
- Chấp nhận "chưa hoàn hảo". Rau nhặt còn sót cuống, áo bỏ lệch giỏ cũng không sao. Đừng làm lại ngay trước mặt con. Mục đích là dạy con, không phải để nhà sạch nhanh hơn.
- Cho con "giả vờ" làm việc nhà. Theo Harvard, đóng vai quét nhà, nấu cơm cũng là nền tảng của trò chơi tưởng tượng. Chuẩn bị sẵn một cây chổi nhỏ, khăn lau, thùng đồ chơi giúp con chơi lâu và vui hơn.
Khen đúng cách
CDC khuyên dùng lời khen cụ thể và dành sự chú ý cho hành vi mình muốn thấy nhiều hơn. Thay vì chỉ nói "giỏi quá", hãy nói rõ con đã làm gì: "Con bỏ hết ô tô vào thùng rồi, phòng gọn quá!" Đừng quên cảm ơn con vì đã giúp, như cách mình cảm ơn một người lớn. AAP cũng khuyên khen cả nỗ lực lẫn kết quả của con.
Ông bà thường thương cháu, hay làm hộ hết. Bố mẹ có thể nhẹ nhàng nhờ ông bà để cháu "phụ" một việc nhỏ, rồi cả nhà cùng khen. Các gợi ý phối hợp có ở bài ông bà và bố mẹ cùng dạy con.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ 2 tuổi làm được việc nhà gì?
Theo CDC, trẻ quanh 2 tuổi có thể giúp bỏ đồ chơi hoặc quần áo vào giỏ, mang cốc nhựa, khăn ăn ra bàn. Bố mẹ làm cùng con và khen cụ thể.
Có nên thưởng tiền hay quà khi con làm việc nhà?
Với trẻ 1–3 tuổi, lời khen cụ thể, cái ôm và lời cảm ơn thường là đủ. Điều quan trọng là để con thấy việc nhà là việc chung của cả nhà.
Con không chịu dọn đồ chơi thì làm sao?
Chia việc thành từng bước rất nhỏ, làm cùng con, biến thành trò chơi và gắn vào một thời điểm cố định trong ngày. Giữ cách làm nhất quán, con sẽ quen dần.
Nguồn tham khảo
- CDC – Milestones by 2 Years
- CDC – Milestones by 3 Years
- CDC – Milestones by 18 Months
- Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org – Growing Independence: Tips for Parents of Young Children
- Harvard Center on the Developing Child – Executive Function Activities for 6- to 18-month-olds
Bài viết liên quan
Nuôi dạy conMẹ đi làm lại sau sinh: chuẩn bị cho con, giữ sữa và giữ mình
Mẹ đi làm lại sau sinh: chuẩn bị cho con ở với bà hay đi nhà trẻ, tập bú bình, vắt và trữ sữa ở công ty, quyền nghỉ 60 phút mỗi ngày và cách giữ tinh thần.
Nuôi dạy conDạy con an toàn với chó mèo: phòng chó cắn, mèo cào và bệnh dại
Dạy con an toàn với chó mèo từ 1–3 tuổi: cách chào chó, lúc nào tránh xa, làm gì khi bé bị chó cắn, mèo cào để phòng bệnh dại, khi nào phải gọi 115.
Nuôi dạy conNuôi chó mèo khi nhà có trẻ nhỏ: lợi ích, rủi ro và cách an toàn
Nhà có trẻ nhỏ có nên nuôi chó mèo? Lợi ích, rủi ro, con vật nào không hợp với trẻ dưới 5 tuổi, cách đón em bé về nhà có thú cưng và giữ vệ sinh an toàn.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
