Nếp sinh hoạt hằng ngày cho bé: lịch mẫu theo tuổi và nếp đi ngủ

Nếp sinh hoạt hằng ngày giúp bé an tâm vì biết điều gì sắp đến. Cách xây nếp đi ngủ, lịch sinh hoạt mẫu cho bé theo tuổi và cách giữ linh hoạt.
Nếp sinh hoạt hằng ngày giúp bé an tâm như thế nào?
Với người lớn, một ngày lặp lại có thể hơi đơn điệu. Nhưng với bé, nếp sinh hoạt hằng ngày giống như tấm bản đồ: con biết sau bữa trưa là đến giấc ngủ, sau khi tắm là đến giờ đọc truyện. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cho biết nếp sinh hoạt và quy tắc giúp trẻ thấy an toàn vì biết điều gì sắp xảy ra, đồng thời giúp bố mẹ phản ứng tự tin hơn.
CDC tóm lại ba ý chính:
- Nhất quán: làm theo cùng một cách, dù hôm đó bố mẹ bận hay mệt.
- Dễ đoán trước: con biết việc gì đến tiếp theo và bố mẹ sẽ phản ứng ra sao.
- Làm đến nơi: đã nói thì làm, cả khi khen lẫn khi nhắc nhở.
Tổ chức ZERO TO THREE (Mỹ) bổ sung: nếp sinh hoạt còn giúp trẻ tập tự kiềm chế, bớt giằng co với bố mẹ và học cách cư xử. Những giờ tắm, giờ ăn, giờ đọc truyện lặp lại mỗi ngày cũng chính là những khoảnh khắc gắn bó của cả nhà.
Nếp sinh hoạt không có nghĩa là lịch chạy theo từng phút. Đó là thứ tự các việc quen thuộc trong ngày, lặp đi lặp lại đủ để bé dựa vào.
Bắt đầu từ nếp đi ngủ
Nếu chỉ chọn một nếp để xây trước, hãy chọn nếp đi ngủ. Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) gợi ý công thức ngắn gọn "Đánh răng – Đọc sách – Đi ngủ":
- Đánh răng: bố mẹ giúp con đánh răng mỗi tối. AAP lưu ý thứ cuối cùng chạm vào răng trước khi ngủ nên là bàn chải. Xem thêm bài đánh răng cho bé.
- Đọc sách: đọc cùng con, lý tưởng khoảng 15 phút mỗi ngày. Đây cũng là lúc hai bố con, mẹ con gần gũi nhất. Gợi ý chọn sách có ở bài đọc sách cho con.
- Đi ngủ: giữ giờ ngủ đều đặn. AAP khuyên đừng đợi đến khi con ngáp mới cho ngủ, vì lúc đó có thể đã muộn; nếu cần, dời giờ ngủ sớm hơn 15–20 phút.
AAP cũng khuyên tắt màn hình ít nhất 60 phút trước giờ ngủ, không để màn hình trong phòng ngủ, giảm ánh sáng trước khi ngủ. Chọn những bước có thể làm ở bất cứ đâu, để khi về quê thăm ông bà con vẫn ngủ được.
Lịch sinh hoạt mẫu theo tuổi
Dưới đây là gợi ý của Agoliva để bố mẹ hình dung, không phải lịch bắt buộc. Mỗi bé, mỗi nhà một khác, bố mẹ cứ điều chỉnh cho hợp. Về tổng thời gian ngủ (tính cả giấc ngày), CDC nêu: trẻ 4–12 tháng cần khoảng 12–16 giờ mỗi ngày, trẻ 1–2 tuổi khoảng 11–14 giờ.
0–6 tháng: theo nhịp của bé
Giai đoạn này bé bú theo nhu cầu, cả ngày lẫn đêm, nên chưa thể có giờ giấc cố định. Bố mẹ có thể bắt đầu bằng một chuỗi nhỏ lặp lại mỗi tối, chẳng hạn: tắm, thay đồ, bú, hát ru, đặt bé ngủ. Chuỗi việc quen thuộc quan trọng hơn giờ đồng hồ.
6–12 tháng: khung ngày rõ dần
- Sáng: thức dậy, bú, chơi, giấc ngủ ngày thứ nhất.
- Trưa: ăn dặm, chơi, giấc ngủ ngày thứ hai.
- Chiều: bú hoặc ăn dặm, ra ngoài hít thở không khí, chơi với ông bà.
- Tối: tắm, bú, đọc sách, hát, đi ngủ.
1–3 tuổi: bữa ăn và một giấc trưa
- Sáng: dậy cùng giờ, vệ sinh, ăn sáng, chơi hoặc đi nhà trẻ.
- Trưa: ăn trưa, ngủ trưa.
- Chiều: ăn nhẹ, vận động ngoài trời, giúp bố mẹ việc nhà vừa sức.
- Tối: ăn tối cùng cả nhà, tắm, đánh răng, đọc sách, đi ngủ.
AAP khuyên giữ giờ thức dậy giống nhau cả ngày thường lẫn cuối tuần, và giữ đều giờ ăn, giờ ngủ ngày, giờ chơi. Ban ngày cho bé vận động, ra ngoài trời và tiếp xúc ánh sáng khi vừa thức dậy.
Giữ nếp nhưng vẫn linh hoạt
- Ngắn gọn và vui: CDC lưu ý trẻ nhỏ tập trung ngắn, nên mỗi nếp chỉ cần vài bước. Thêm chút vui như đồ chơi lúc tắm hay một bài hát quen.
- Vừa sức con: chọn việc hợp khả năng và an toàn cho tuổi của bé.
- Báo trước khi thay đổi: khi cần đổi nếp (đi xa, có em bé, bé đi nhà trẻ), CDC khuyên giải thích lúc con đang bình tĩnh, nói lý do và cho con biết thay đổi là tạm thời hay lâu dài.
- Cả nhà cùng một nếp: khi ông bà cùng chăm cháu, bố mẹ nên ngồi lại thống nhất vài việc chính như giờ ngủ, giờ ăn, giờ tắt màn hình.
Giúp con chuyển từ việc này sang việc khác
Đang chơi phải đi tắm, đang ở công viên phải về nhà: với trẻ 1–3 tuổi, những lúc "chuyển việc" thường dễ sinh khóc lóc nhất. Một vài cách ZERO TO THREE gợi ý:
- Báo trước: nói trước khoảng 5 phút, rồi nhắc lại khi gần đến giờ. Với bé khó thích nghi, có thể nhắc thêm vài lần.
- Nói cụ thể việc tiếp theo: trẻ nhỏ chưa hiểu "5 phút nữa", nên hãy gắn với một mốc con thấy được: "Đọc xong cuốn này là mình đi tắm."
- Dùng bài hát, trò chơi hay đồng hồ hẹn giờ làm "tín hiệu" chuyển việc.
- Cho con chọn trong khuôn khổ: "Con muốn đánh răng trước hay thay đồ ngủ trước?" Chỉ hỏi khi thật sự có lựa chọn; việc bắt buộc thì nói rõ ràng.
- Cho con một phần việc: như tự bỏ quả bóng vào túi trước khi rời công viên. Khi con chuyển việc êm, hãy để ý và khen.
- Đồ vật quen thuộc và nghi thức tạm biệt, như con gấu bông hay một cái hôn gió ở cổng nhà trẻ, giúp con bớt lo khi phải rời người thân.
Gợi ý thêm của Agoliva: với bé lớn hơn, bố mẹ có thể vẽ hoặc in vài hình đơn giản (bàn chải, cuốn sách, cái giường) dán theo thứ tự trên tường để con tự "đọc" xem việc gì đến tiếp theo.
Khi có thay đổi lớn như chuyển nhà, mẹ đi làm lại, bé bắt đầu đi nhà trẻ, ZERO TO THREE khuyên báo trước cho con về điều sắp tới và hỗ trợ con nhiều hơn trong những lúc khó. Giữ lại vài nếp nhỏ quen thuộc như cuốn truyện trước giờ ngủ, bữa cơm cả nhà, giúp con có chỗ dựa giữa những điều mới. Mỗi bé thích nghi một nhịp; có bé cần nhiều thời gian hơn và điều đó hoàn toàn bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Bé mấy tháng thì bắt đầu tập nếp sinh hoạt?
Những tháng đầu bé bú theo nhu cầu nên chưa cần giờ giấc cố định. Bố mẹ có thể bắt đầu bằng một chuỗi việc nhỏ trước giờ ngủ tối, rồi khung ngày sẽ rõ dần khi bé lớn.
Bé 1 tuổi ngủ bao nhiêu tiếng là đủ?
Theo CDC, trẻ 1–2 tuổi cần khoảng 11–14 giờ mỗi ngày, tính cả giấc ngủ trưa.
Có nên cho bé xem điện thoại trước khi ngủ cho dễ ngủ?
AAP khuyên tắt màn hình ít nhất 60 phút trước giờ ngủ. Thay vào đó, đọc sách hoặc hát ru giúp bé thư giãn tốt hơn. Xem thêm bài con và màn hình.
Nguồn tham khảo
- CDC – Tips for Relying on Routines and Rules
- Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org – Brush, Book, Bed
- Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org – Healthy Sleep Habits: How Many Hours Does Your Child Need?
- CDC – Milestones by 1 Year và Milestones by 2 Years
- ZERO TO THREE – Creating Routines for Love and Learning
- ZERO TO THREE – Coping with Change
Bài viết liên quan
Nuôi dạy conMẹ đi làm lại sau sinh: chuẩn bị cho con, giữ sữa và giữ mình
Mẹ đi làm lại sau sinh: chuẩn bị cho con ở với bà hay đi nhà trẻ, tập bú bình, vắt và trữ sữa ở công ty, quyền nghỉ 60 phút mỗi ngày và cách giữ tinh thần.
Nuôi dạy conDạy con an toàn với chó mèo: phòng chó cắn, mèo cào và bệnh dại
Dạy con an toàn với chó mèo từ 1–3 tuổi: cách chào chó, lúc nào tránh xa, làm gì khi bé bị chó cắn, mèo cào để phòng bệnh dại, khi nào phải gọi 115.
Nuôi dạy conNuôi chó mèo khi nhà có trẻ nhỏ: lợi ích, rủi ro và cách an toàn
Nhà có trẻ nhỏ có nên nuôi chó mèo? Lợi ích, rủi ro, con vật nào không hợp với trẻ dưới 5 tuổi, cách đón em bé về nhà có thú cưng và giữ vệ sinh an toàn.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
