Hội chứng Down ở trẻ: hiểu đúng và đồng hành cùng con từ ngày đầu

Hội chứng Down là gì, vì sao xảy ra, trẻ cần được theo dõi sức khoẻ gì và bố mẹ đồng hành cùng con thế nào? Thông tin theo CDC và NHS, viết cho gia đình Việt.
Hội chứng Down là gì?
Khi nghe bác sĩ nói con có thể có hội chứng Down, nhiều bố mẹ thấy như mặt đất dưới chân chao đảo. Có lo lắng, có buồn, có cả những câu hỏi "tại sao lại là con mình". Mọi cảm xúc ấy đều bình thường. Bài này mong giúp bố mẹ hiểu đúng về hội chứng Down, để bớt sợ hãi và có thể bắt đầu đồng hành cùng con.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), hội chứng Down là một tình trạng di truyền, khi người đó có thêm một bản sao nhiễm sắc thể số 21. Điều này có thể ảnh hưởng tới sự phát triển của cơ thể và não bộ. CDC cho biết đây là tình trạng nhiễm sắc thể được chẩn đoán phổ biến nhất ở Hoa Kỳ, với khoảng 5.775 em bé sinh ra có hội chứng Down mỗi năm ở nước này.
CDC mô tả ba dạng:
- Trisomy 21 (khoảng 95%): mọi tế bào đều có ba nhiễm sắc thể 21.
- Chuyển đoạn (khoảng 3%): phần nhiễm sắc thể 21 thừa gắn vào một nhiễm sắc thể khác.
- Thể khảm (khoảng 2%): chỉ một số tế bào có ba nhiễm sắc thể 21; biểu hiện có thể nhẹ hơn.
Không phải lỗi của bố mẹ
Ở nhiều gia đình Việt, khi con sinh ra khác biệt, người mẹ thường phải nghe những lời trách móc vô tình: "hồi bầu ăn uống thế nào", "kiêng không kỹ". Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) khẳng định: nhiễm sắc thể thừa thường xuất hiện một cách ngẫu nhiên, do thay đổi ở tinh trùng hoặc trứng trước khi em bé hình thành, và không phải do điều gì bố mẹ đã làm trước hay trong thai kỳ.
CDC cho biết tuổi của mẹ là một yếu tố đã biết: khả năng tăng dần theo tuổi, nhất là từ 35 tuổi. Nhưng vì phần lớn ca sinh là ở các mẹ trẻ hơn, nên phần lớn em bé có hội chứng Down lại được sinh ra từ các mẹ dưới 35 tuổi. Gia đình đã có một con có hội chứng Down thì khả năng ở lần sinh sau cao hơn; nếu dự định sinh thêm, bố mẹ có thể hỏi bác sĩ về tư vấn di truyền.
Sàng lọc trước sinh và chẩn đoán
CDC phân biệt hai loại xét nghiệm trong thai kỳ:
- Xét nghiệm sàng lọc: ước tính thai có khả năng cao hay thấp có hội chứng Down. Sàng lọc không cho chẩn đoán chắc chắn.
- Xét nghiệm chẩn đoán: thường xác định được thai có hội chứng Down hay không, nhưng có nhiều rủi ro hơn.
CDC lưu ý không loại xét nghiệm nào dự đoán được hội chứng Down sẽ ảnh hưởng tới một em bé cụ thể nhiều hay ít. Mẹ bầu nên trao đổi với bác sĩ sản khoa về việc chọn xét nghiệm phù hợp. Chỉ bác sĩ, dựa trên xét nghiệm nhiễm sắc thể, mới xác định được chẩn đoán; bố mẹ không nên tự kết luận dựa trên hình ảnh hay lời người khác.
Mỗi em bé là một con người riêng
NHS viết một câu giản dị mà rất đáng nhớ: em bé có hội chứng Down cũng như mọi em bé sơ sinh khác. Con ăn, ngủ, khóc, cần được yêu thương và ôm ấp. Mỗi trẻ có cá tính, sở thích và những điều quan trọng với riêng mình.
Theo NHS, trẻ có hội chứng Down thường có một mức độ khó khăn về học tập, nhưng mức độ ở từng trẻ không thể đoán trước, và trẻ học theo nhịp của riêng mình. Một số trẻ cần hỗ trợ thêm về nói và giao tiếp. Khi lớn lên, có người sống khá tự lập, đi làm; có người cần được chăm sóc thường xuyên hơn. CDC cho biết tuổi thọ của người có hội chứng Down đã tăng lên rất nhiều qua các thập kỷ, và chăm sóc y tế phù hợp, liên tục giúp trẻ em và người lớn có hội chứng Down sống khoẻ mạnh nhất có thể.
Theo dõi sức khoẻ và hỗ trợ phát triển
Những việc bác sĩ sẽ kiểm tra
- Tim: NHS cho biết khoảng một nửa trẻ có hội chứng Down có vấn đề về tim, nên tim bé được khám sớm sau sinh; CDC ghi nhận con số khoảng 50–65%. Có trường hợp tự cải thiện, có trường hợp cần phẫu thuật, do bác sĩ quyết định.
- Thính lực và thị lực: cần kiểm tra định kỳ. CDC cho biết trẻ có nguy cơ cao hơn với nghe kém, viêm tai, bệnh về mắt và ngưng thở khi ngủ.
- Nhiễm trùng: NHS lưu ý trẻ dễ ốm nặng hơn khi bị nhiễm trùng như viêm phổi, cúm, nên rất cần tiêm chủng đầy đủ theo lịch.
- Ăn uống: NHS cho biết một số em bé cần thêm hỗ trợ khi bú. Nhân viên y tế có thể hướng dẫn tư thế và cách bú phù hợp.
Các hỗ trợ phát triển
NHS liệt kê một số hỗ trợ trẻ có thể được giới thiệu: âm ngữ trị liệu (đánh giá và hướng dẫn bố mẹ cách giúp con nói ở nhà), vật lý trị liệu (giúp con tập đi khi cơ mềm, trương lực cơ thấp) và hoạt động trị liệu (hỗ trợ phát triển kỹ năng hằng ngày). Xem thêm bài các loại trị liệu cho trẻ và can thiệp sớm. Ở Việt Nam, bố mẹ có thể hỏi bác sĩ nhi về khoa phục hồi chức năng hoặc khoa phát triển ở bệnh viện nhi.
Ở nhà, chơi như mọi em bé
Gợi ý của Agoliva: trò chuyện, hát, đọc sách, cho con nằm sấp chơi, chơi ú òa, giống như với bất kỳ em bé nào, chỉ là có thể cần kiên nhẫn hơn và lặp lại nhiều hơn. Đối chiếu các mốc chung ở bài bé 6 tháng tuổi, nhưng hãy so con với chính con của tuần trước, không phải với con nhà khác. Và hãy để anh chị, ông bà cùng tham gia; con lớn lên trong vòng tay cả nhà.
Khi nào cần đưa con đi khám
- Con bú kém, mệt khi bú, chậm tăng cân.
- Con ngáy to, có lúc ngừng thở khi ngủ.
- Con ít phản ứng với âm thanh, hay viêm tai, hoặc bố mẹ thấy mắt con có gì khác thường.
- Đến lịch khám tim, mắt, tai mà chưa được khám.
Đi cấp cứu ngay (gọi 115)
Theo NHS: con khó thở hoặc thở rất nhanh; da, môi tím tái, xám; li bì, khó đánh thức; co giật; sốt từ 38°C trở lên khi dưới 3 tháng tuổi; không đi tiểu trong 12 giờ.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ có hội chứng Down có đi học được không?
Mỗi trẻ một khác. NHS cho biết trẻ học theo nhịp riêng và có thể cần thêm hỗ trợ; nhiều người lớn lên có cuộc sống tự lập ở các mức khác nhau. Hãy trao đổi sớm với bác sĩ và nhà trường về hỗ trợ phù hợp.
Sàng lọc trước sinh nguy cơ cao có phải chắc chắn con có hội chứng Down?
Không. Theo CDC, xét nghiệm sàng lọc chỉ ước tính khả năng, không cho chẩn đoán chắc chắn. Hãy hỏi bác sĩ sản khoa về bước tiếp theo.
Hội chứng Down có chữa khỏi được không?
Hội chứng Down là tình trạng di truyền đi cùng con suốt đời, không phải bệnh để "chữa khỏi". Điều tạo khác biệt là chăm sóc y tế đều đặn, hỗ trợ phát triển sớm và tình yêu thương của gia đình.
Nguồn tham khảo
- CDC – About Down Syndrome
- CDC – Living with Down Syndrome
- NHS – What is Down's syndrome
- NHS – Down's syndrome: advice for new parents
- NHS – Down's syndrome: medical support
- NHS – When to get urgent medical help for babies and children under 5
Bài viết liên quan
Sức khoẻ & dinh dưỡngCác loại trị liệu cho trẻ: vật lý, hoạt động và âm ngữ trị liệu
Vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và âm ngữ trị liệu cho trẻ khác nhau thế nào, giúp con điều gì, khi nào cần? Giải thích theo AAP, CDC, ASHA cho bố mẹ Việt.
Sức khoẻ & dinh dưỡngTrẻ bị bẹp đầu, méo đầu và vẹo cổ: cách phòng và khi nào cần khám
Trẻ sơ sinh bị bẹp đầu, méo đầu, vẹo cổ có sao không? Cách phòng bằng nằm sấp, đổi tư thế, vì sao không dùng gối chống bẹp đầu và khi nào cần cho bé đi khám.
Sức khoẻ & dinh dưỡngKhe hở môi, vòm miệng ở trẻ: cho bé bú và hành trình điều trị
Khe hở môi, vòm miệng (sứt môi, hở hàm ếch) ở trẻ: vì sao xảy ra, cách cho bé bú, các mốc phẫu thuật, thính lực, lời nói và khi nào cần đưa bé đi khám ngay.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
