Dạy con tự lập từ 1–3 tuổi: việc gì con tự làm được, giúp ra sao?

Dạy con tự lập từ 1–3 tuổi: mốc tự ăn, tự cởi và mặc đồ theo CDC, cách chia việc thành bước nhỏ, sắp xếp nhà để con tự làm và lúc nào bố mẹ nên giúp.
Dạy con tự lập từ mấy tuổi?
"Con tự làm!" là câu cửa miệng của rất nhiều bé hai tuổi. Con muốn tự xúc cơm, tự đi dép, tự bấm thang máy, dù làm chậm gấp mấy lần và thường xuyên đổ vỡ. Đó không phải là bướng, mà là dấu hiệu con đang lớn. Dạy con tự lập từ 1–3 tuổi không có nghĩa là để con tự lo, mà là cho con cơ hội tự làm những việc vừa sức, với bố mẹ ở bên.
Mạng lưới Raising Children (Úc) mô tả trẻ 2–3 tuổi rất muốn tự làm nhiều việc nhưng vẫn đang học, nên bố mẹ thường vẫn phải giúp. Trẻ thường cởi đồ giỏi hơn mặc đồ.
Mốc tự phục vụ theo tuổi
Bảng mốc của CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) ghi những việc ít nhất 75% trẻ làm được ở mỗi độ tuổi:
- Khoảng 18 tháng: đưa tay ra cho bố mẹ rửa; giúp mặc đồ bằng cách xỏ tay vào ống áo hay nhấc chân lên; tự bốc thức ăn; thử dùng thìa; uống bằng cốc không nắp, đôi khi còn đổ; bắt chước người lớn làm việc nhà, như cầm chổi quét.
- Khoảng 2 tuổi: ăn bằng thìa.
- Khoảng 30 tháng: tự cởi một số đồ, như quần rộng hoặc áo khoác đã mở; làm theo nếp đơn giản khi được nhắc, như phụ dọn đồ chơi khi bố mẹ nói "đến giờ dọn dẹp rồi" (xem bài bé 30 tháng tuổi).
- Khoảng 3 tuổi: tự mặc một số đồ, như quần rộng hoặc áo khoác; dùng nĩa.
Vì mốc của CDC là điều đa số trẻ đã làm được, nhiều bé sẽ bắt đầu sớm hơn, và bố mẹ có thể cho con tập từ trước mốc. Các bài tập tự xúc ăn và tập tự mặc quần áo đi sâu vào từng kỹ năng.
Vì sao tự lập quan trọng?
Raising Children cho biết khi trẻ học kỹ năng mới, con xây dựng sự tự lập, tự tin và lòng tự trọng. Trẻ cũng hợp tác hơn khi tự làm được điều mình muốn hoặc cần, ít bực bội và ít cư xử khó chịu. Hỗ trợ sự tự lập đang lớn của trẻ, và giúp con trong những tình huống mới hay khó, là cách nuôi dưỡng lòng tự trọng ở tuổi này.
Raising Children cũng lưu ý các kỹ năng như dùng thìa, đi giày cần cả cử động tay nhỏ, vận động lớn và khả năng suy nghĩ về điều mình đang làm. Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) thì nhận xét khi trẻ thấy mình là một phần của công việc gia đình, trẻ ít ăn vạ hơn.
Cách dạy con tự lập trong nhà
Chia việc thành từng bước nhỏ
Raising Children gợi ý với kỹ năng gồm nhiều bước, hãy tách ra, bắt đầu từ bước dễ nhất hoặc bước đầu tiên, làm mẫu, cho con thử, giúp khi cần và cho con luyện tập. Gợi ý của Agoliva: rửa tay có thể gồm: kéo ghế bậc, mở vòi, xoa xà phòng, rửa sạch, lau khăn. Ban đầu bố mẹ làm gần hết, con chỉ xoa xà phòng; dần dần con làm thêm từng bước.
Làm mẫu chậm, nói ngắn
Raising Children cho biết làm mẫu thường là cách hiệu quả nhất: làm chậm từng bước cho con thấy rõ, chỉ ra phần quan trọng ("Con xem mẹ cầm cạp quần thế này"), rồi nói "Giờ đến lượt con". Khi hướng dẫn, hãy cúi xuống ngang tầm con, dùng câu ngắn, giọng bình tĩnh, tắt tivi để con tập trung.
Sắp xếp nhà để con tự làm được
Gợi ý của Agoliva: để quần áo của con ở ngăn kéo thấp, móc khăn vừa tầm tay, đặt ghế bậc chắc chắn ở bồn rửa, để bát thìa nhựa của con ở ngăn tủ thấp, dép để gọn cạnh cửa. Chọn quần cạp chun, áo cổ rộng, dép quai dán để con dễ tự xỏ.
Cho con chọn trong giới hạn
Raising Children gợi ý để trẻ quyết định giữa các lựa chọn an toàn, như chơi món nào hay ăn gì kèm bánh mì, giúp con tự tin khi đưa ra quyết định. Gợi ý của Agoliva: "Con muốn đi dép xanh hay dép đỏ?" giúp con thấy mình làm chủ mà vẫn ra khỏi nhà đúng giờ. Xem bài cho con lựa chọn.
Dành thêm thời gian
Gợi ý của Agoliva: buổi sáng đi làm, đi nhà trẻ thường vội. Hãy bắt đầu sớm hơn mười phút, hoặc để con tập tự mặc vào cuối tuần khi không gấp. Bố mẹ đỡ sốt ruột, con có thời gian để làm xong.
Giao việc nhà vừa sức
Raising Children gợi ý để trẻ 2–3 tuổi phụ việc như quét nhà, lau bụi; trẻ rất tự hào khi được làm "người giúp việc giỏi". Gợi ý của Agoliva: bỏ quần áo bẩn vào giỏ, mang bát của mình ra bồn, tưới cây, xếp dép.
Lưu ý an toàn và chuyện ông bà "làm hộ"
- Luôn có người lớn ở gần khi con dùng ghế bậc, rửa tay ở bồn, rót nước. Thử nhiệt độ nước trước khi con tự mở vòi.
- Dao, kéo nhọn, ấm nước nóng, bếp, thuốc và hoá chất tẩy rửa không phải là "việc tự lập" của trẻ dưới 3 tuổi. Cất xa tầm với.
- Đánh răng và đi vệ sinh: con có thể tự làm một phần nhưng vẫn cần người lớn giúp và kiểm tra.
- Ông bà thương cháu nên hay đút cơm, mặc đồ hộ cho nhanh. Gợi ý của Agoliva: nhờ ông bà chọn một hai việc để cháu tự làm mỗi ngày, ví dụ tự xúc vài thìa đầu hay tự đi dép, rồi ông bà khen cháu.
Khi nào nên hỏi bác sĩ?
Raising Children khuyên nếu có lo lắng về sự phát triển hay khả năng học kỹ năng mới của con, hãy gặp bác sĩ. Nên trao đổi với bác sĩ nhi khi:
- Khoảng 18 tháng, con chưa tự bốc thức ăn, chưa thử dùng thìa, hoặc không bắt chước việc người lớn làm.
- Khoảng 2 tuổi, con chưa ăn được bằng thìa.
- Khoảng 3 tuổi, con chưa tự cởi hay mặc được món đồ đơn giản nào.
- Con có vẻ yếu hoặc vụng ở tay rõ rệt, hay mất đi kỹ năng đã có.
Với bé sinh non, hãy hỏi bác sĩ cách tính mốc theo tuổi phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi tự mặc quần áo được?
Theo CDC, khoảng 30 tháng nhiều trẻ tự cởi được quần rộng, áo khoác mở; khoảng 3 tuổi tự mặc được một số đồ như quần rộng hay áo khoác. Cài cúc, kéo khoá, buộc dây giày thường đến muộn hơn.
Con đòi tự làm nhưng làm không được rồi ăn vạ thì sao?
Giúp một bước nhỏ rồi để con làm tiếp: "Mẹ xỏ một ống quần, con xỏ ống kia nhé." Ghi nhận con đang bực, và khen khi con cố gắng.
Bố mẹ bận, làm hộ con có sao không?
Không sao khi vội. Chỉ cần mỗi ngày có vài lúc thong thả để con tự làm. Sự tự lập lớn lên từ những lần được thử như vậy.
Nguồn tham khảo
- CDC – Important Milestones: Your Child By 18 Months, By Two Years, By 30 Months, By Three Years
- Raising Children Network – Development tracker: 2-3 years
- Raising Children Network – Learning new skills: how this encourages positive behaviour in children
- Raising Children Network – Self-esteem and confidence in children
- AAP, HealthyChildren.org – Creating Positive Experiences for Toddlers & Preschool-Age Children
Bài viết liên quan
Nuôi dạy conMẹ đi làm lại sau sinh: chuẩn bị cho con, giữ sữa và giữ mình
Mẹ đi làm lại sau sinh: chuẩn bị cho con ở với bà hay đi nhà trẻ, tập bú bình, vắt và trữ sữa ở công ty, quyền nghỉ 60 phút mỗi ngày và cách giữ tinh thần.
Nuôi dạy conDạy con an toàn với chó mèo: phòng chó cắn, mèo cào và bệnh dại
Dạy con an toàn với chó mèo từ 1–3 tuổi: cách chào chó, lúc nào tránh xa, làm gì khi bé bị chó cắn, mèo cào để phòng bệnh dại, khi nào phải gọi 115.
Nuôi dạy conNuôi chó mèo khi nhà có trẻ nhỏ: lợi ích, rủi ro và cách an toàn
Nhà có trẻ nhỏ có nên nuôi chó mèo? Lợi ích, rủi ro, con vật nào không hợp với trẻ dưới 5 tuổi, cách đón em bé về nhà có thú cưng và giữ vệ sinh an toàn.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
