Cho con lựa chọn: giúp trẻ 1–3 tuổi tự lập, bớt cãi lời, bớt ăn vạ

Con hay cãi, việc gì cũng "không"? Cho con lựa chọn trong giới hạn giúp trẻ 1–3 tuổi tự lập, bớt giằng co với bố mẹ. Cách hỏi, ví dụ và điều nên tránh.
Vì sao nên cho con lựa chọn từ tuổi chập chững?
Khoảng từ 1 tuổi, nhiều bé bắt đầu nói "không" với hầu hết mọi thứ: không mặc áo, không đi tắm, không ngồi ghế ăn. Bố mẹ dễ nghĩ con bướng. Thật ra đây là lúc con đang khám phá rằng mình là một người riêng biệt. Raising Children Network (Chính phủ Úc) mô tả trẻ chập chững đang học điều đó, muốn tự làm nhiều thứ như tự ăn, tự mặc, và khó bị thuyết phục khi đã quyết định điều gì.
Một cách nhẹ nhàng để đi cùng con qua giai đoạn này là cho con lựa chọn trong những giới hạn bố mẹ chấp nhận được. Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) viết trong danh sách dành cho lần khám 15 tháng: để con được chọn một số việc sẽ giúp giảm giằng co ở những việc khác. Khi có thể, hãy cho con chọn giữa hai phương án bố mẹ đều chấp nhận được, ví dụ hai cuốn truyện con thích để đọc trước khi ngủ.
Lợi ích của việc cho trẻ lựa chọn
- Hỗ trợ sự tự lập: Raising Children khuyên hỗ trợ sự tự lập đang lớn dần của con bằng cách để con tự quyết định, như chọn giữa hai món ăn nhẹ lành mạnh hoặc hai chiếc áo phông khi mặc đồ.
- Bớt giằng co: như AAP nêu ở trên, được chọn việc nhỏ giúp giảm giằng co ở việc lớn.
- Hỗ trợ lúc ăn vạ: AAP gợi ý trong cơn ăn vạ, hãy cho con quyền kiểm soát những điều nhỏ bằng các lựa chọn có định hướng, thay vì câu hỏi có/không.
- Hướng con tới hành vi tốt: Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) khuyên tập trung khuyến khích lựa chọn tích cực, và đưa hai lựa chọn, ví dụ "Con mặc quần xám hay quần xanh?". CDC cho rằng hai lựa chọn thường là đủ.
Ngoài ra (nhận định của Agoliva), mỗi lần được chọn và thấy điều gì xảy ra sau đó, con có thêm một lần tập ra quyết định nhỏ, và cảm nhận được rằng ý kiến của mình được bố mẹ lắng nghe.
Cách đưa lựa chọn cho bé đúng cách
- Chỉ hai lựa chọn: với trẻ 1–2 tuổi, hai là vừa. Gần 3 tuổi có thể thử ba. Nhiều quá con dễ rối và không chọn được (gợi ý của Agoliva).
- Cả hai đều phải ổn với bố mẹ: đừng đưa lựa chọn mà mình không định chấp nhận. "Con muốn tắm hay không tắm?" không phải là lựa chọn thật.
- Hỏi "cái này hay cái kia", không hỏi "có hay không": "Con muốn đi tắm không?" dễ nhận về chữ "không". CDC cũng lưu ý dùng câu hỏi khi ra lời dặn là mời con từ chối.
- Cho con nhìn thấy hoặc cầm: giơ hai chiếc áo, hai quả chuối, hai cuốn sách. Bé nhỏ chọn bằng cách chỉ tay là được.
- Chọn "cách làm", không chọn "có làm hay không": đánh răng là việc phải làm, nhưng con có thể chọn bàn chải xanh hay bàn chải vàng, đánh trước hay sau khi tắm.
- Đợi con một chút: trẻ nhỏ cần thời gian suy nghĩ. Nếu sau một lúc con vẫn không chọn, bố mẹ nói nhẹ "Con chưa chọn thì mẹ chọn giúp nhé" và làm tiếp.
Những lựa chọn nhỏ trong một ngày của bé
Dưới đây là gợi ý của Agoliva cho nhịp sinh hoạt quen thuộc của gia đình Việt:
- Buổi sáng: chọn áo, chọn dép, chọn cốc màu nào để uống nước. CDC cũng khuyên khuyến khích sự tự lập của trẻ 1–2 tuổi bằng cách cho con phụ việc mặc đồ và tự ăn. Xem thêm bài tập cho bé tự mặc quần áo.
- Bữa ăn: bố mẹ quyết định thực đơn lành mạnh, con chọn ăn món nào trước, dùng thìa hay tự bốc miếng rau. Ép ăn thường làm bữa ăn căng thẳng hơn; xem bài trẻ biếng ăn.
- Giờ chơi: chơi xếp khối hay đọc truyện, chơi trong nhà hay ra ban công tưới cây cùng bà.
- Giờ tắm: mang con vịt hay cái cốc vào chậu tắm.
- Giờ ngủ: chọn cuốn truyện, chọn bài hát ru. Giờ đi ngủ thì cố định, không đưa ra để chọn.
Khi không thể cho con chọn
Có những việc không thương lượng: ngồi ghế ô tô hay đội mũ bảo hiểm khi lên xe máy, nắm tay bố mẹ khi qua đường, không chạm vào ổ điện. Lúc đó bố mẹ nói ngắn, rõ, giọng bình tĩnh và làm luôn, có thể kèm một lựa chọn phụ: "Con phải đội mũ. Con đội mũ hồng hay mũ xanh?". Bài nói tích cực với con có thêm cách ra lời dặn rõ ràng.
AAP cũng nhắc rằng sự nhất quán từ ngày này qua ngày khác là chìa khoá để giảm số lần và mức độ ăn vạ. Nếu hôm nay giờ ngủ được "chọn", mai lại không, con sẽ khó hiểu giới hạn ở đâu.
Nếu con hầu như không chịu làm theo bất kỳ lời dặn đơn giản nào, có nhiều cơn ăn vạ rất dữ dội, tự làm đau mình hoặc người khác, hay bố mẹ thấy việc đối phó với con quá sức mình, hãy trao đổi với bác sĩ nhi để được tư vấn.
Câu hỏi thường gặp
Cho con chọn nhiều có làm con được đà lấn tới không?
Không, nếu bố mẹ là người đặt ra khung lựa chọn. Con chọn trong phạm vi bố mẹ đã chấp nhận, còn những việc liên quan an toàn và giờ giấc chính thì bố mẹ quyết định.
Con chọn xong lại đổi ý, khóc đòi cái kia thì sao?
Gợi ý của Agoliva: với chuyện nhỏ, cho đổi một lần cũng được. Nếu con đổi đi đổi lại, bố mẹ bình tĩnh nói "Con đã chọn áo xanh rồi, lần sau con chọn áo vàng nhé" và ghi nhận cảm xúc: "Con tiếc vì không mặc áo vàng."
Bé mấy tháng thì bắt đầu cho chọn được?
AAP đưa lời khuyên này trong danh sách cho lần khám 15 tháng. Bé nhỏ hơn cũng có thể "chọn" bằng cách với tay về phía một trong hai món đồ chơi. Xem thêm ở bài bé 15 tháng tuổi.
Nguồn tham khảo
- AAP, HealthyChildren.org – Your Checkup Checklist: 15 Months Old
- AAP, HealthyChildren.org – Top Tips for Surviving Tantrums
- CDC – Tips for Giving Directions
- CDC – Positive Parenting Tips: Toddlers (1–2 years old)
- Raising Children Network (Chính phủ Úc) – Connecting with your toddler
Bài viết liên quan
Nuôi dạy conMẹ đi làm lại sau sinh: chuẩn bị cho con, giữ sữa và giữ mình
Mẹ đi làm lại sau sinh: chuẩn bị cho con ở với bà hay đi nhà trẻ, tập bú bình, vắt và trữ sữa ở công ty, quyền nghỉ 60 phút mỗi ngày và cách giữ tinh thần.
Nuôi dạy conDạy con an toàn với chó mèo: phòng chó cắn, mèo cào và bệnh dại
Dạy con an toàn với chó mèo từ 1–3 tuổi: cách chào chó, lúc nào tránh xa, làm gì khi bé bị chó cắn, mèo cào để phòng bệnh dại, khi nào phải gọi 115.
Nuôi dạy conNuôi chó mèo khi nhà có trẻ nhỏ: lợi ích, rủi ro và cách an toàn
Nhà có trẻ nhỏ có nên nuôi chó mèo? Lợi ích, rủi ro, con vật nào không hợp với trẻ dưới 5 tuổi, cách đón em bé về nhà có thú cưng và giữ vệ sinh an toàn.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
