Trẻ biếng ăn, kén ăn 1–3 tuổi: vì sao xảy ra và bố mẹ nên làm gì

Trẻ biếng ăn, kén ăn 1–3 tuổi là chuyện thường gặp. Cách chia việc giữa bố mẹ và con trong bữa ăn, vì sao không nên ép ăn và khi nào cần lo về tăng trưởng.
Trẻ biếng ăn, kén ăn 1–3 tuổi: chuyện rất thường gặp
Hồi còn ăn bột, con ăn ngoan lắm. Vậy mà qua 1 tuổi, bữa ăn bỗng thành "cuộc chiến": con ngậm cơm, lắc đầu, chỉ thích vài món quen, bà phải bế đi khắp xóm, mẹ phải mở điện thoại mới xúc được vài thìa. Nếu nhà bạn cũng vậy, bạn không hề đơn độc. Trẻ biếng ăn, kén ăn ở tuổi 1–3 là chuyện rất phổ biến.
Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) giải thích: sau giai đoạn lớn vọt của năm đầu, tốc độ tăng trưởng và cảm giác thèm ăn của trẻ chậm lại, và sở thích ăn uống của trẻ thay đổi liên tục. Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) cũng cho biết việc từ chối thức ăn hay món mới là một phần bình thường của tuổi chập chững.
Nhìn cả tuần, đừng chỉ nhìn một bữa
NHS khuyên bố mẹ nhìn vào những gì con ăn trong cả tuần, không chỉ trong một ngày. Có bữa con ăn rất ít, có bữa lại ăn nhiều. Nếu con hiếu động, tăng cân và trông khoẻ mạnh, nhiều khả năng con đang ăn đủ.
Ở nhiều gia đình Việt, ông bà rất sợ cháu "còi", thấy cháu bỏ dở bát cháo là sốt ruột. Điều đó xuất phát từ tình thương. Bố mẹ có thể nhẹ nhàng chia sẻ với ông bà rằng việc cháu ăn ít đi sau 1 tuổi là bình thường theo các nguồn nhi khoa, và cách mềm mỏng thường hiệu quả hơn cách ép.
Chia việc rõ ràng: bố mẹ lo gì, con lo gì
Chuyên gia dinh dưỡng Ellyn Satter đề xuất mô hình "phân chia trách nhiệm trong ăn uống". Theo Viện Ellyn Satter, với trẻ chập chững:
- Bố mẹ quyết định: cho con ăn món gì, khi nào và ở đâu.
- Con quyết định: ăn bao nhiêu và có ăn hay không.
AAP cũng có cách nói tương tự: trách nhiệm của bố mẹ là cung cấp thức ăn, còn ăn hay không là quyết định của con. Khi bố mẹ làm tốt phần việc của mình (bữa ăn đều giờ, món ăn đa dạng, không khí dễ chịu), phần còn lại hãy tin vào cảm giác đói, no của con.
Những cách giúp bữa ăn nhẹ nhàng hơn
- Không ép, không dỗ, không phạt. AAP cảnh báo ép ăn hay phạt khi con không ăn có thể khiến con ghét luôn những món lẽ ra con sẽ thích. Nếu con không ăn, NHS khuyên lặng lẽ dọn đi, giữ bình tĩnh và cho con thử lại vào lần khác.
- Tắt tivi, cất điện thoại khi ăn (AAP). Vừa ăn vừa xem khiến con không để ý đến món ăn và cảm giác no. Bài con và màn hình có thêm gợi ý.
- Cả nhà ăn cùng nhau. Trẻ học bằng cách bắt chước, nên hãy ăn cùng con thường xuyên nhất có thể (NHS). Mâm cơm gia đình Việt là dịp rất tốt: con ngồi ghế ăn cạnh mâm, thấy bố mẹ, ông bà ăn rau, ăn cá.
- Cho con thử nhiều lần. Trẻ có thể cần 10 lần nếm trở lên mới chấp nhận một món mới (AAP). Mỗi lần chỉ cần một thìa nhỏ, đặt cạnh món con đã thích.
- Phần nhỏ, khen ngợi. Dọn cho con phần ít và khen khi con ăn, dù chỉ một chút (NHS).
- Giờ ăn đều, hạn chế ăn vặt. AAP gợi ý bữa ăn có giờ giấc và hạn chế đồ ăn vặt. NHS gợi ý tối đa 2 bữa phụ lành mạnh mỗi ngày.
- Không dùng đồ ăn làm phần thưởng, như "ăn hết bát cơm thì được kẹo". AAP cho rằng cách này làm kẹo càng hấp dẫn hơn, rau càng kém hấp dẫn hơn.
- Đổi cách chế biến: cà rốt luộc không ăn thì thử cà rốt bào sợi (NHS); cho con tự cầm, tự bốc thức ăn cắt miếng nhỏ an toàn (AAP).
- Gợi ý của Agoliva: cho con được chọn giữa hai món bố mẹ đã chuẩn bị (chuối hay đu đủ, bí đỏ hay cà rốt), và chấp nhận con sờ, bóp, ngửi, bốc thức ăn. Với trẻ chập chững, "nghịch" thức ăn cũng là một cách làm quen món mới; phép lịch sự bàn ăn có thể dạy dần sau.
- Cho con tham gia: chọn rau ở chợ, nhặt rau, khuấy bột cùng mẹ dưới sự trông chừng (AAP).
Uống quá nhiều sữa: lý do hay bị bỏ qua
Nhiều bé "biếng ăn cơm" nhưng lại uống sữa rất giỏi, và gia đình yên tâm "uống sữa cũng đủ chất". AAP lưu ý sữa rất dễ no và nhiều năng lượng, nên trẻ uống nhiều sữa thường bỏ bữa, từ chối món khác, tạo thành vòng lặp kén ăn. Sữa lại ít sắt, nên trẻ uống quá nhiều mà ăn ít đồ ăn giàu sắt có thể bị thiếu máu thiếu sắt.
AAP khuyến nghị trẻ trên 1 tuổi uống khoảng 16–24 ounce sữa mỗi ngày (khoảng 470–750 ml). Nếu con đang uống nhiều hơn, AAP gợi ý:
- Giảm dần trong khoảng một tuần, thay vì cắt đột ngột.
- Cho uống sữa cùng bữa ăn, sau khi con đã ăn một ít đồ ăn, không dùng sữa làm bữa phụ hay phần thưởng.
- Không cho con ngậm bình sữa khi ngủ; giữa các bữa thì mời con uống nước bằng cốc.
- Khi con không chịu ăn, đừng "cứu" bằng một bình sữa. Để con đói đến bữa sau, con thường sẵn lòng ăn hơn.
Khi nào cần đưa con đi khám
AAP khuyên nói chuyện với bác sĩ nhi nếu bố mẹ lo về chế độ ăn của con, để bác sĩ đánh giá con có nhận đủ chất để lớn hay không. Hãy đưa con đi khám khi:
- Con không tăng cân, sụt cân, hoặc đường cân nặng, chiều cao trong sổ theo dõi tụt xuống.
- Con mệt mỏi, kém hoạt bát, không còn hiếu động như trước (NHS lấy việc trẻ hiếu động, tăng cân làm dấu hiệu ăn đủ).
- Con chỉ muốn uống sữa, đã giảm sữa mà sau khoảng một tháng thói quen không đổi, hoặc sau khoảng hai tháng con vẫn không ăn thêm đồ ăn đặc (AAP).
- Bữa ăn khiến cả nhà căng thẳng kéo dài và bố mẹ cần được hỗ trợ.
Cân đo con định kỳ và ghi vào sổ là cách đơn giản để biết con có đang lớn đều. Để con ăn tốt từ đầu, xem thêm bài bắt đầu ăn dặm.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ 2 tuổi biếng ăn có phải do thiếu chất không?
Phần lớn là không. Theo AAP, sau 1 tuổi trẻ lớn chậm lại nên ăn ít hơn là bình thường. Nếu con vẫn hiếu động, tăng cân đều thì không đáng lo. Nếu con không tăng cân, hãy đưa con đi khám thay vì tự mua thuốc bổ.
Có nên cho trẻ vừa ăn vừa xem điện thoại?
AAP khuyên tránh tivi và điện thoại trong bữa ăn. Bữa ăn không màn hình giúp con tập trung vào món ăn và học cách nhận biết khi nào mình no.
Con không chịu ăn rau thì phải làm sao?
Kiên nhẫn cho con thử nhiều lần, mỗi lần một ít, đặt cạnh món con thích, và để con thấy cả nhà cùng ăn rau. AAP cho biết trẻ có thể cần 10 lần nếm trở lên mới quen một món.
Nguồn tham khảo
- AAP, HealthyChildren.org – 10 Tips for Parents of Picky Eaters
- NHS – Fussy eaters
- Ellyn Satter Institute – Toddler Feeding: What's the Big Deal?
- AAP, HealthyChildren.org – Your Toddler Only Wants Milk?
Bài viết liên quan
Sức khoẻ & dinh dưỡngCác loại trị liệu cho trẻ: vật lý, hoạt động và âm ngữ trị liệu
Vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và âm ngữ trị liệu cho trẻ khác nhau thế nào, giúp con điều gì, khi nào cần? Giải thích theo AAP, CDC, ASHA cho bố mẹ Việt.
Sức khoẻ & dinh dưỡngTrẻ bị bẹp đầu, méo đầu và vẹo cổ: cách phòng và khi nào cần khám
Trẻ sơ sinh bị bẹp đầu, méo đầu, vẹo cổ có sao không? Cách phòng bằng nằm sấp, đổi tư thế, vì sao không dùng gối chống bẹp đầu và khi nào cần cho bé đi khám.
Sức khoẻ & dinh dưỡngKhe hở môi, vòm miệng ở trẻ: cho bé bú và hành trình điều trị
Khe hở môi, vòm miệng (sứt môi, hở hàm ếch) ở trẻ: vì sao xảy ra, cách cho bé bú, các mốc phẫu thuật, thính lực, lời nói và khi nào cần đưa bé đi khám ngay.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
