Bố mẹ ly hôn khi con còn nhỏ: giúp bé dưới 3 tuổi thấy an toàn

Bố mẹ ly hôn khi con còn nhỏ: bé dưới 3 tuổi cảm nhận gì, nói với con thế nào, giữ nếp hai nhà ra sao để con thấy an toàn và vẫn được cả bố lẫn mẹ yêu.
Bố mẹ ly hôn khi con còn nhỏ: bé cảm nhận được gì?
Khi quyết định chia tay, nhiều bố mẹ day dứt: con mới hơn một tuổi, con có bị ảnh hưởng không? Bài này không bàn chuyện nên hay không nên ly hôn, đó là quyết định riêng của mỗi nhà. Bài chỉ giúp bố mẹ, khi đã chia tay, đồng hành cùng con nhỏ cho thật vững.
Theo ZERO TO THREE, em bé mới 3 tháng tuổi đã chịu ảnh hưởng từ cảm xúc của bố mẹ. Những cuộc cãi vã, sự lo âu hay buồn bã trong nhà là tín hiệu cho bé biết có điều gì đó không ổn. Trẻ nhỏ chưa thể hiểu ly hôn là gì, nên cảm giác buồn và hụt hẫng là phản ứng tự nhiên. Điều bé cần nhất là biết chắc rằng những người chăm sóc mình vẫn luôn ở đó.
Tin đáng mừng: Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho biết nhiều trẻ trải qua cảm xúc đau buồn trong thời gian ngắn và hồi phục trong vòng 2–3 năm sau khi bố mẹ chia tay. AAP cũng thừa nhận ly hôn có thể gắn với những khó khăn lâu dài hơn về học tập, hành vi và cảm xúc. Điều tạo nên khác biệt nằm nhiều ở cách bố mẹ cư xử sau đó.
Dấu hiệu bé đang chịu áp lực
ZERO TO THREE mô tả trẻ nhỏ có thể bộc lộ căng thẳng qua:
- Khóc nhiều hơn, cáu kỉnh, hay sợ hãi, khóc thét khi phải xa bố hoặc mẹ.
- Kêu đau bụng, thay đổi đi ngoài.
- Đánh, cắn, hiếu động quá mức hoặc ngược lại, thu mình lặng lẽ.
- "Thoái lui": đã ngủ ngon lại thức giấc đêm, đã bỏ bỉm lại tè dầm.
Với bé gần 3 tuổi, ZERO TO THREE lưu ý thêm: trẻ hiểu "vì thế này nên thế kia" nhưng chưa hiểu chuyện của người lớn. Bé có thể nghĩ mình có lỗi, tưởng mình làm bố mẹ giận, hoặc tin rằng mình ngoan hơn thì bố mẹ sẽ về lại với nhau. Trong năm đầu sau chia tay, bé có thể lúc vui vẻ, lúc lại cáu giận hay thu mình. Khi bố mẹ đang rối bời, nỗi buồn của con rất dễ bị bỏ sót. Muốn biết bé đang ở đâu trên hành trình cảm xúc, bố mẹ có thể xem bài bé 30 tháng tuổi.
Nói với con thế nào cho vừa tuổi
- Dưới 18 tháng: lời giải thích chưa có nhiều ý nghĩa. ZERO TO THREE nhấn mạnh sự vỗ về bằng cơ thể: ôm, ẵm, thơm. Bố mẹ có thể gọi tên giúp con những cảm xúc con chưa nói được: "Con nhớ bố phải không? Con buồn rồi."
- Từ khoảng 18–24 tháng: có thể dùng câu thật đơn giản: "Bố và mẹ sẽ ở hai nhà khác nhau. Bố yêu con, mẹ yêu con. Bố mẹ sẽ luôn chăm sóc con."
- Nói đủ, không nói hết: Raising Children Network (Úc) cho rằng trẻ không cần biết mọi chi tiết, nhưng có quyền biết chuyện gì đang diễn ra, mình sẽ sống ở đâu, ai chăm mình, và mọi chuyện rồi sẽ ổn.
- Khẳng định không phải lỗi của con: AAP khuyên bố mẹ cho con biết con không có lỗi, và con cũng không phải là người "sửa" được chuyện của bố mẹ.
- Chuẩn bị lặp lại: trẻ nhỏ cần nghe nhiều lần mới hiểu. Bé hỏi "Bao giờ bố về?" lần thứ mười, bố mẹ vẫn trả lời cùng một câu ngắn, bình tĩnh.
Giữ nếp sinh hoạt ở cả hai nhà
Các nguồn đều đồng ý một điều: thói quen đều đặn giúp trẻ thấy an toàn giữa lúc mọi thứ thay đổi. Những gì có thể làm:
- Giống nhau ở hai nhà: ZERO TO THREE gợi ý giữ giờ ngủ, giờ ăn và cả đồ dùng quen thuộc giống nhau ở hai nhà, ví dụ cùng loại ga gối, cùng bình sữa, cùng món ăn bé quen.
- Thống nhất quy tắc: AAP cho biết trẻ làm tốt hơn khi bố mẹ hợp tác, trao đổi đều đặn và giữ quy tắc nhất quán giữa hai nhà, nhất là cách đặt giới hạn. Bố mẹ không cần là vợ chồng nữa, nhưng vẫn là một đội khi nuôi con. Bài bố mẹ thống nhất cách dạy có thêm gợi ý.
- Giữ nghi thức nhỏ: Raising Children Network nhấn mạnh những việc nhỏ quan trọng với con, như cuốn sách trước giờ ngủ hay câu chúc ngủ ngon quen thuộc. Nếu được, tránh đổi những thứ lớn cùng lúc, như đổi nhà trẻ.
- Chuẩn bị trước khi chuyển nhà: ZERO TO THREE gợi ý người dọn ra nên sắp xếp sẵn chỗ ngủ, vài món đồ chơi quen cho bé ở nhà mới trước khi nói với con.
Những lần đưa đón giữa hai nhà
Theo ZERO TO THREE, trẻ thường khó khăn với lúc chuyển giao hơn là với nơi đến, và hay ổn lại khi đã tới nhà kia. Một vài cách giúp con:
- Giữ lúc giao con thật bình tĩnh, lịch sự. Trẻ cảm nhận rất rõ sự căng thẳng giữa người lớn.
- Có nghi thức chào tạm biệt quen thuộc, cho bé mang theo đồ vật an ủi như chiếc khăn, con thú bông.
- Để ảnh của bố và mẹ trong phòng bé ở cả hai nhà.
- Hẹn gọi video vào một giờ cố định mỗi ngày để bé gặp người kia.
- Với bé lớn hơn, một tờ lịch tô màu khác nhau cho ngày ở nhà bố, nhà mẹ giúp bé hình dung. Bé nhỏ hơn có thể dùng chuỗi vòng giấy, mỗi ngày gỡ một vòng.
Điều bố mẹ nên tránh
- Cãi nhau trước mặt con. AAP cho biết trẻ vững vàng hơn khi bố mẹ ít xung đột, và nhấn mạnh việc che chắn con khỏi những trận cãi vã càng nhiều càng tốt.
- Nói xấu người kia. ZERO TO THREE giải thích: điều này đẩy trẻ vào thế phải chọn phe.
- Phá uy tín của nhau. AAP khuyên bố mẹ ủng hộ chứ không làm suy yếu vai trò làm cha mẹ của người kia.
- Bắt con quyết chuyện lớn. Raising Children Network lưu ý không đặt lên vai trẻ những quyết định khiến con phải chọn giữa bố và mẹ.
AAP cũng cho biết trẻ làm tốt hơn khi cả bố lẫn mẹ tiếp tục gắn bó tích cực với con (nếu cả hai đều là người chăm sóc an toàn), đặc biệt khi người không sống cùng vẫn giữ quan hệ gần gũi với bé.
Chăm sóc bản thân và khi nào cần hỗ trợ
ZERO TO THREE nhắc bố mẹ chăm lo cho chính mình: ngủ đủ, có bạn bè để tâm sự, tìm tư vấn nếu cần. Bố mẹ vững thì con mới có chỗ dựa. Bài sức khoẻ tinh thần bố mẹ có thêm gợi ý.
Nên trao đổi với bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em khi bé có những thay đổi kéo dài về giấc ngủ, ăn uống, cân nặng, hay khóc, cáu bẳn hơn hẳn, hoặc thu mình, mất hứng thú với trò chơi (Raising Children Network). Bố mẹ cũng có thể báo cho cô giáo ở nhà trẻ để cô để ý thêm. Nếu gia đình có bạo lực, hãy tìm sự giúp đỡ của nhân viên y tế, chuyên gia tư vấn hoặc người thân tin cậy. Khi có nguy hiểm trước mắt, gọi công an 113.
Câu hỏi thường gặp
Con dưới 1 tuổi thì ly hôn có ảnh hưởng không?
Có. ZERO TO THREE cho biết bé 3 tháng tuổi đã cảm nhận được cảm xúc của bố mẹ. Với bé nhỏ, điều quan trọng là được ôm ấp, được chăm đều đặn, và ít phải chứng kiến căng thẳng giữa người lớn.
Con khóc mỗi lần sang nhà bố, có phải con không muốn đi?
Chưa chắc. Theo ZERO TO THREE, trẻ thường khó khăn với lúc chuyển giao hơn là với nơi đến. Một lời chào quen thuộc, món đồ an ủi và lúc giao con bình tĩnh thường giúp bé dễ hơn.
Có nên nói thật với con hay nói bố đi công tác?
Raising Children Network khuyên nói rõ ràng, đơn giản và thật thà ở mức con hiểu được. Theo nhận định của Agoliva, nói "bố đi công tác" có thể khiến bé chờ đợi mãi và khó tin lời bố mẹ về sau.
Nguồn tham khảo
- Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org – How to Support Children after Their Parents Separate or Divorce
- ZERO TO THREE – Divorce With an Under-3 in the House: What You Need to Know
- Raising Children Network (Úc) – Separation & divorce: helping children adjust
Bài viết liên quan
Nuôi dạy conMẹ đi làm lại sau sinh: chuẩn bị cho con, giữ sữa và giữ mình
Mẹ đi làm lại sau sinh: chuẩn bị cho con ở với bà hay đi nhà trẻ, tập bú bình, vắt và trữ sữa ở công ty, quyền nghỉ 60 phút mỗi ngày và cách giữ tinh thần.
Nuôi dạy conDạy con an toàn với chó mèo: phòng chó cắn, mèo cào và bệnh dại
Dạy con an toàn với chó mèo từ 1–3 tuổi: cách chào chó, lúc nào tránh xa, làm gì khi bé bị chó cắn, mèo cào để phòng bệnh dại, khi nào phải gọi 115.
Nuôi dạy conNuôi chó mèo khi nhà có trẻ nhỏ: lợi ích, rủi ro và cách an toàn
Nhà có trẻ nhỏ có nên nuôi chó mèo? Lợi ích, rủi ro, con vật nào không hợp với trẻ dưới 5 tuổi, cách đón em bé về nhà có thú cưng và giữ vệ sinh an toàn.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
