Bé 19 tháng tuổi: nói "của con", ghép từ và thuộc nếp sinh hoạt

Bé 19 tháng tuổi bắt đầu ghép 2 từ, hay nói "của con" và biết đồ nào dùng vào việc gì. Mốc CDC, ăn ngủ, trò chơi tại nhà và dấu hiệu nên hỏi bác sĩ.
Tháng thứ 19: con bắt đầu có "của con"
Một buổi sáng, bố vừa cầm chiếc cốc nhựa của con lên, bé đã chạy tới giật lại và tuyên bố: "Của con!". Bé 19 tháng tuổi đang khám phá cảm giác "mình là một người riêng", có đồ của riêng mình, ý muốn của riêng mình. Đi kèm với đó là những câu nói ngắn đầu tiên và một trí nhớ khá tốt về nếp sinh hoạt trong nhà. (Nếu muốn xem lại chặng vừa qua, đọc bài bé 18 tháng tuổi; chặng tiếp theo ở bài bé 20 tháng tuổi.)
Bé 19 tháng tuổi làm được gì?
Bé vừa đi qua mốc 18 tháng và đang tiến tới mốc 2 tuổi trong bảng theo dõi của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC). Mốc của CDC là những việc mà ít nhất 75% trẻ làm được ở tuổi đó, nên nếu con chưa làm hết thì cũng chưa phải là điều đáng sợ. Mỗi bé một nhịp.
Vận động
Theo CDC, đến 18 tháng phần lớn trẻ đã đi được mà không cần vịn, tự trèo lên xuống ghế sofa, vẽ nguệch ngoạc, uống bằng cốc không nắp (đôi khi còn đổ) và tập cầm thìa. Ở tháng 19, bước đi của con thường chắc hơn, ít ngã hơn khi rẽ hay khi nhún nhảy theo nhạc. Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho biết trong năm thứ hai trẻ dần biết vừa đi vừa kéo đồ chơi, bắt đầu chạy và đá bóng.
Ngôn ngữ và giao tiếp
CDC ghi nhận ở 18 tháng trẻ thường cố nói được từ ba từ trở lên ngoài "mẹ", "ba", và làm theo yêu cầu một bước không cần cử chỉ, như "Đưa bố cái thìa". AAP cho biết trong khoảng 18–24 tháng trẻ bắt đầu dùng cụm từ đơn giản. Vì vậy những câu kiểu "mẹ bế", "uống sữa", "của con" là bước tiến rất đáng mừng.
Cảm xúc và xã hội
Con thích đi ra xa một chút rồi ngoái lại xem bố mẹ còn đó không, chỉ tay để khoe một thứ thú vị, tự giơ tay để được rửa, xỏ tay vào áo khi được mặc đồ (đều là mốc 18 tháng của CDC). "Của con" là dấu hiệu bé ý thức rõ hơn về bản thân. Chuyện chưa chịu cho ai mượn đồ là bình thường ở tuổi này.
Nhận thức
Sau nhiều tháng sống trong cùng một nếp sinh hoạt, bé bắt đầu "nối" đồ vật với việc: thấy khăn tắm là chạy vào nhà tắm, thấy dép là đòi đi chơi. CDC ghi nhận trẻ 18 tháng bắt chước người lớn làm việc nhà, như cầm chổi quét. AAP còn coi việc trẻ 15 tháng chưa hiểu công dụng của đồ quen thuộc (bàn chải, thìa, điện thoại) là một dấu hiệu nên hỏi bác sĩ, tức là hiểu "đồ này để làm gì" là một kỹ năng quan trọng.
Bữa ăn và giấc ngủ của con
- Bữa ăn: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyên trẻ từ 9 đến 23 tháng ăn 3–4 bữa chính mỗi ngày, thêm 1–2 bữa phụ nếu cần, với thức ăn ngày càng đa dạng. Con có thể ăn cùng mâm cơm gia đình, chỉ cần nấu nhạt, cắt nhỏ, ninh mềm phần khó nhai.
- Sữa: WHO khuyến khích tiếp tục cho bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn. AAP gợi ý trẻ 12–24 tháng uống khoảng 2 cốc (khoảng 480 ml) sữa bò nguyên kem mỗi ngày, và 1–4 cốc nước lọc. AAP cũng cho rằng phần lớn trẻ không cần "sữa công thức cho trẻ lớn".
- Tự xúc: CDC khuyên để con tập uống cốc không nắp và tập cầm thìa, dù bừa bộn.
- Giấc ngủ: WHO khuyên trẻ 1–2 tuổi ngủ 11–14 tiếng mỗi ngày, gồm cả giấc ngày, với giờ ngủ và giờ dậy đều đặn. Nhiều bé tuổi này đang ở giai đoạn có ngày ngủ 2 giấc, có ngày chỉ 1 giấc.
Chơi gì với bé 19 tháng tuổi?
- Giỏ "đồ này để làm gì?": bỏ vào giỏ nhựa vài món quen thuộc như chiếc lược, khăn mặt, thìa, đôi tất. Lấy từng món ra, hỏi con "Cái này để làm gì nhỉ?" rồi cùng làm động tác chải tóc, lau mặt. Trò này củng cố đúng điều bé đang học: nối đồ vật với việc làm hằng ngày.
- Bóc gói bí mật: gói một món đồ chơi quen trong vài lớp giấy báo cũ, để con tự xé và bóc ra. Ngón tay được luyện khéo, con lại có cảm giác bất ngờ khi thấy món đồ hiện ra. Dọn giấy vụn ngay sau khi chơi.
- Thêm một từ: khi con nói "xe", bố mẹ đáp "Xe máy! Xe máy của ông." CDC gợi ý dạy từ mới bằng cách nói rộng thêm từ con vừa nói.
- Sách tranh con vật bìa cứng: trang dày giúp con tự lật từng trang (giấy mỏng con thường lật nhiều tờ một lúc). Hỏi "Con mèo đâu?", "Con trâu kêu thế nào?" để con chỉ và bắt chước tiếng kêu. Xem thêm gợi ý trong bài đọc sách cho con.
- Đá bóng hành lang: một quả bóng nhựa nhẹ, cỡ quả bưởi, lăn chậm ở hành lang hay sân chung cư. Bố đá nhẹ sang, con đá trả. Con tập thăng bằng và học chờ lượt.
Giữ con an toàn ở tuổi tò mò
- Hóc dị vật: AAP khuyên tránh cho trẻ dưới 4 tuổi ăn nguyên hạt (lạc, hạt dưa, hạt hướng dương), nho nguyên quả, bỏng ngô, kẹo cứng, kẹo cao su, cà rốt sống cắt thanh, miếng táo sống, xúc xích nguyên khúc. Đồ tròn, chắc như nho phải cắt thật nhỏ. Cho con ngồi khi ăn, không vừa chạy vừa ngậm thức ăn.
- Đồ nhỏ trong nhà: đồng xu, nắp bút, bi ve, bóng bay và đặc biệt pin cúc áo cần cất xa tầm tay. Pin cúc áo nuốt vào có thể gây bỏng bên trong cơ thể.
- Trèo leo: bé đã tự trèo lên ghế sofa thì cũng có thể trèo lên ghế cạnh cửa sổ hay ban công. Dời ghế, bàn khỏi cửa sổ và lan can.
- Nhà tắm: không để con một mình ở nhà tắm, đổ hết nước trong xô, chậu sau khi dùng. AAP nhắc: luôn ở trong tầm với tay của con khi con ở gần nước.
Khi nào nên hỏi bác sĩ
CDC khuyên bố mẹ nói với bác sĩ và hỏi về sàng lọc phát triển nếu con chưa đạt một hoặc nhiều mốc, mất đi kỹ năng con từng có, hoặc bố mẹ có lo lắng khác. Những điều nên nêu khi đi khám:
- Con chưa tự đi được (AAP coi chưa đi được lúc 18 tháng là dấu hiệu cần trao đổi), hoặc sau nhiều tháng tập đi vẫn chỉ đi kiễng mũi chân.
- Con chưa nói được từ nào có nghĩa, chưa chỉ tay để khoe, hoặc không hiểu lời nhờ đơn giản.
- Con không bắt chước hành động hay lời nói của người lớn.
- Con từng nói vài từ nhưng nay không nói nữa, hoặc ít nhìn, ít tương tác hơn trước.
Năm thứ hai thường có các mũi tiêm nhắc lại. Bố mẹ nên mang sổ tiêm chủng tới trạm y tế phường, xã để được hẹn lịch đúng cho con.
Câu hỏi thường gặp
Bé 19 tháng chỉ nói được vài từ có sao không?
Theo mốc CDC, trẻ 18 tháng thường cố nói được từ 3 từ trở lên ngoài "mẹ", "ba". Còn AAP liệt kê việc chưa nói được ít nhất 15 từ lúc 18 tháng là điều nên trao đổi với bác sĩ. Hai mốc khác nhau vì cách tính khác nhau, nên nếu con ít từ, hãy hỏi bác sĩ sớm thay vì chờ.
Con hay giành đồ, nói "của con" có phải ích kỷ không?
Không. AAP mô tả trẻ năm thứ hai ngày càng ý thức mình là một người riêng. Giữ chặt đồ là cách con thể hiện điều đó. Chia sẻ thật sự cần thêm thời gian, bố mẹ làm mẫu và khen khi con chịu đưa đồ cho người khác.
Bé 19 tháng có cần uống sữa công thức nữa không?
AAP cho rằng sữa công thức dành cho trẻ lớn không cần thiết với phần lớn trẻ. Trẻ có thể tiếp tục bú mẹ (WHO khuyến khích đến 2 tuổi hoặc hơn) và uống sữa bò nguyên kem. Con có bệnh lý hay chậm tăng cân thì theo tư vấn bác sĩ.
Nguồn tham khảo
- CDC – Important Milestones: Your Child By Eighteen Months
- CDC – Important Milestones: Your Child By Two Years
- AAP, HealthyChildren.org – Developmental Milestones: 2 Year Olds
- WHO – Infant and young child feeding
- AAP, HealthyChildren.org – Recommended Drinks for Young Children Ages 0-5
- AAP, HealthyChildren.org – Choking Prevention
Bài viết liên quan
Phát triển theo thángBé 36 tháng (tròn 3 tuổi): mốc phát triển và hành trang vào lớp mầm
Bé 36 tháng tuổi, tròn 3 tuổi: trò chuyện qua lại, nhập vai siêu nhân, vẽ vòng tròn, chơi cùng bạn. Đủ mốc CDC 3 tuổi, ăn ngủ, trò chơi và chuẩn bị đi lớp.
Phát triển theo thángBé 35 tháng tuổi: nói rõ hơn, hiểu "lát nữa" và tập tự phục vụ
Bé 35 tháng tuổi nói rõ hơn để người ngoài hiểu, bắt đầu hiểu "hôm qua", "lát nữa" và muốn tự đánh răng, mặc áo. Mốc CDC, ăn ngủ, trò chơi, an toàn.
Phát triển theo thángBé 34 tháng tuổi: tập dùng lời thay cáu giận, mê phụ việc nhà
Bé 34 tháng tuổi bắt đầu nói ra điều mình muốn thay vì ăn vạ, làm theo yêu cầu 2–3 bước và thích phụ việc nhà. Mốc theo CDC, ăn ngủ, trò chơi, an toàn.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
