Dạy con chia sẻ: vì sao bé 2 tuổi chưa chịu cho bạn mượn đồ?

Bé 2 tuổi giành đồ chơi, không chịu cho em mượn là chuyện bình thường. Cách dạy con chia sẻ bằng luân phiên, đồng hồ đếm giờ và lời nói cụ thể.
Vì sao bé 2 tuổi chưa biết chia sẻ?
Cháu sang chơi, bé ôm chặt chiếc ô tô, hét lên "Của con!". Bà bảo "Cho em mượn đi con", bé càng khóc to. Nhiều bố mẹ ngại với họ hàng, lo con ích kỷ. Thật ra dạy con chia sẻ cần thời gian, vì ở tuổi này bé chưa sẵn sàng về mặt phát triển.
Tổ chức ZERO TO THREE giải thích: trẻ nhỏ chưa có khả năng đặt mình vào vị trí người khác. Bé tập trung vào cảm xúc và mong muốn của chính mình, nên việc chưa chịu chia sẻ là bình thường. Điều đó không có nghĩa con hư, cũng không có nghĩa bố mẹ dạy sai.
- Nhiều bố mẹ kỳ vọng con biết chia sẻ từ 2 tuổi, nhưng theo ZERO TO THREE, kỹ năng này thường hình thành vào khoảng 3,5–4 tuổi.
- Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho biết trẻ 3 tuổi đã có thể tự giải quyết tranh chấp bằng cách luân phiên hoặc đổi đồ chơi, dù lúc đầu vẫn cần người lớn khuyến khích.
Chia sẻ thật ra cần cả một chùm kỹ năng: hiểu bạn cũng có mong muốn, biết thương bạn, biết chờ, biết thế nào là công bằng. Những kỹ năng này lớn dần qua nhiều năm, kéo dài sang cả tuổi mẫu giáo. Mầm của chúng xuất hiện khá sớm: theo CDC, khoảng 2 tuổi bé đã để ý khi người khác bị đau hay buồn, ví dụ khựng lại hoặc tỏ vẻ buồn khi thấy ai đó khóc.
Biết được mốc này giúp bố mẹ bớt sốt ruột. Việc của bố mẹ lúc này là gieo mầm, chứ chưa phải đòi con làm được ngay.
Dạy luân phiên thay vì ép nhường
Với trẻ nhỏ, "đến lượt" dễ hiểu hơn "chia sẻ". Nhiều bé sợ đưa đồ cho bạn là mất luôn. Bé cần trải nghiệm nhiều lần rằng món đồ chỉ tạm sang tay bạn, rồi sẽ quay về với mình. Gợi ý của Agoliva: chơi những trò đổi lượt thật đơn giản hằng ngày, như lăn bóng qua lại, mẹ xếp một khối rồi con xếp một khối, mỗi người gõ trống một lần.
- Cho một "lượt dài": bé đang chơi được chơi cho xong, bé đang chờ được gợi ý một món khác trong lúc đợi.
- Dùng đồng hồ hẹn giờ: trẻ nhỏ chưa có khái niệm thời gian. Chiếc đồng hồ báo thức trên điện thoại hay đồng hồ bếp sẽ "quyết định" khi nào đổi lượt, thay vì bố mẹ.
- Mỗi bé một lượt bằng nhau: AAP khuyên nhắc trẻ rằng khi hai bạn cùng chơi một món, mỗi bạn được một lượt như nhau.
- Gợi ý cách giải quyết đơn giản: bốc thăm xem ai chơi trước, hoặc chuyển sang một trò khác.
- Dạy câu để nói: "Cho con một lượt được không?", "Con chơi xong thì cho em nhé". Theo ZERO TO THREE, nên dạy những câu này khi mọi người đã bình tĩnh, không phải lúc đang giành nhau.
Khi bé giành đồ của bạn hay của em
Cách xử lý nên hợp với tuổi của con. Với bé khoảng 1 tuổi, đưa bé sang một món khác hấp dẫn thường là đủ. Với bé gần 2 tuổi trở lên, bố mẹ ngồi xuống ngang tầm hai bé và có thể làm theo trình tự sau:
- Giữ an toàn trước: bình tĩnh can thiệp, nói ngắn "Không giật đồ", ngăn tay bé nếu bé định đánh hay ném.
- Kể lại điều vừa xảy ra: "Con đang chơi ô tô. Bin cũng muốn chơi ô tô." Câu kể đơn giản giúp mọi thứ chậm lại.
- Gọi tên cảm xúc của cả hai bé: "Con bực vì bạn lấy xe. Bin buồn vì phải chờ. Chờ đến lượt khó thật." Xem thêm cách dạy con gọi tên cảm xúc.
- Hỏi ý kiến các con: "Làm sao để cả hai đều được chơi nhỉ?" Đôi khi các bé tự nghĩ ra cách rất hay.
Không cần mắng hay phạt khi bé chưa chịu chia. Bé chưa sẵn sàng về mặt phát triển, và ZERO TO THREE nhấn mạnh rằng việc này không có nghĩa bé là đứa trẻ hư. Nếu bé đã đánh hay cắn bạn, bố mẹ có thể đọc thêm bài trẻ cắn, đánh bạn.
Anh chị em trong nhà và chuyện "anh phải nhường em"
Trong nhiều gia đình Việt, người lớn quen dạy "làm anh, làm chị thì phải nhường em". Đó là mong muốn tốt: các con thương nhau. Nhưng với bé mới 2–3 tuổi, việc lúc nào cũng phải nhường có thể khiến bé thấy thiệt thòi. Cách luân phiên mỗi bé một lượt như AAP gợi ý vừa công bằng, vừa dạy được cả hai bé cách chờ đợi.
Bố mẹ làm gương mỗi ngày
Trẻ học bằng cách quan sát người lớn. AAP gợi ý bố mẹ nói to khi chính mình chia sẻ, vì trẻ thường nghĩ chỉ có mình bị bắt phải chia: "Bố chia cho mẹ một nửa quả xoài này", "Bà ơi, con mời bà miếng bánh". Khi bé tự đưa đồ cho bạn, hãy khen cụ thể vào tác động lên người khác: "Con cho Bin mượn xe, Bin cười tươi quá". Ngoài ra, bố mẹ có thể tạo cơ hội để con tập những kỹ năng nền: chia đều đĩa hoa quả cho cả nhà, cùng bố mẹ làm việc nhà nhỏ, chờ đến lượt rửa tay, và khen khi con chờ được. Những khoảnh khắc nhỏ ấy dạy con nhiều hơn mọi lời giảng.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì biết chia sẻ đồ chơi?
Khoảng 3 tuổi, trẻ bắt đầu biết luân phiên hoặc đổi đồ chơi khi có người lớn hỗ trợ. Kỹ năng chia sẻ thực sự thường vững vàng hơn vào khoảng 3,5–4 tuổi.
Con 2 tuổi không chịu cho em mượn đồ có phải ích kỷ?
Không. Ở tuổi này, trẻ chưa có khả năng nhìn mọi việc từ góc độ người khác. Chưa chịu chia sẻ là một phần bình thường của sự phát triển.
Đồ chơi riêng của con có bắt buộc phải cho bạn mượn?
Gợi ý của Agoliva: phân biệt rõ "đồ riêng" và "đồ chơi chung". Đồ chơi chung thì chơi theo lượt. Vài món con quý nhất có thể cất đi trước khi bạn đến, để con học cách chia sẻ mà vẫn thấy đồ của mình được tôn trọng.
Có nên giật đồ từ tay con để đưa cho bạn?
Bố mẹ không cần làm vậy. Giật đồ từ tay con có thể khiến con hiểu rằng ai mạnh hơn thì được lấy. Thay vào đó, bố mẹ có thể cho bé một lượt chơi rồi dùng đồng hồ báo đổi lượt, và gợi ý món khác cho bé đang chờ.
Nguồn tham khảo
- CDC – Milestones by 2 Years
- ZERO TO THREE – Helping Young Children With Sharing
- Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org – Social Development in Preschoolers: Learning How to Share & Cooperate
- Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org – How to Shape & Manage Your Young Child's Behavior
Bài viết liên quan
Cảm xúc – xã hộiRèn tính kiên cường cho trẻ: giúp con biết vượt khó từ 1–3 tuổi
Tính kiên cường giúp trẻ vượt khó, hồi phục sau thất vọng. Theo Harvard, nền móng là một người lớn gắn bó. Cách rèn cho con 1–3 tuổi trong đời sống hằng ngày.
Cảm xúc – xã hộiCách giúp trẻ tự tin, biết tự trọng từ 1–3 tuổi cho bố mẹ Việt
Làm sao giúp trẻ tự tin, có lòng tự trọng lành mạnh từ 1–3 tuổi? Hiểu đúng sự tự tin, lời nói và việc nhỏ mỗi ngày giúp con tin vào bản thân.
Cảm xúc – xã hộiAnh chị em tranh giành, đánh nhau: bố mẹ nên làm gì cho đúng?
Anh chị em tranh giành đồ chơi, đánh nhau là chuyện thường. Vì sao trẻ hay giành nhau, khi nào nên can, cách giúp các con hoà thuận, khi nào cần hỏi chuyên gia.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
