Trẻ cắn bạn, đánh bạn: nguyên nhân và cách xử lý đúng lúc

Trẻ cắn bạn, đánh bạn ở nhà trẻ khiến bố mẹ vừa xấu hổ vừa lo. Vì sao bé cắn, nên nói gì ngay lúc đó, cách phòng ngừa và khi nào cần đưa đi khám.
Vì sao trẻ cắn bạn, đánh bạn?
Cô giáo nhắn "Hôm nay bé cắn bạn", bố mẹ đọc xong vừa xấu hổ vừa lo con mình hung dữ. Thật ra trẻ cắn bạn, đánh bạn khá thường gặp ở tuổi chập chững. Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) xếp cắn vào nhóm những cơn bộc phát phổ biến ở trẻ tuổi chập chững và mẫu giáo, và nhắc rằng trẻ nhỏ tự nhiên có rất ít khả năng tự kiềm chế.
Theo ZERO TO THREE, hành vi hung hăng như đánh, cắn, đẩy bạn hay gặp nhất trong khoảng 18 tháng đến 3 tuổi, thường nhiều nhất quanh 2 tuổi. Em bé dưới 1 tuổi cũng có thể cắn, giật tóc, đập tay, nhưng đó là cách bé khám phá bằng các giác quan chứ không phải muốn làm ai đau. Ở tuổi này, khả năng tự kiềm chế và đồng cảm của bé còn đang hình thành, nên cảm xúc thường thắng lý trí. Điều đó không có nghĩa con hư hay bố mẹ dạy sai, nhưng bố mẹ vẫn cần xử lý cả lúc chuyện xảy ra lẫn nguyên nhân gốc.
Tổ chức ZERO TO THREE liệt kê những lý do hay gặp khiến bé cắn:
- Chưa đủ lời để nói ra điều mình muốn hay cảm thấy, ví dụ "Bạn lấy đồ của con!".
- Quá tải vì ồn ào, đông người, nhiều hoạt động.
- Thử nghiệm xem chuyện gì sẽ xảy ra.
- Thiếu vận động, cần được chạy nhảy nhiều hơn.
- Mệt, buồn ngủ.
- Mọc răng hoặc có nhu cầu nhai, cắn để kích thích vùng miệng.
ZERO TO THREE kể thêm những lúc dễ "bùng nổ": khi bé phải chuyển từ việc này sang việc khác, khi có thay đổi lớn như có em bé mới hay chuyển nhà, và cả khi bé sợ, vì nỗi sợ ở trẻ nhỏ có thể lộ ra thành cơn giận. Những bé phản ứng mạnh, nhạy cảm cũng thường vất vả hơn khi quản lý cảm xúc.
Xử lý ngay lúc bé cắn hoặc đánh
- Bố mẹ bình tĩnh trước: phản ứng lúc đang giận thường không hiệu quả. Hít một hơi rồi mới lên tiếng.
- Tách hai bé ra: AAP khuyên tách trẻ đang tức giận và cắn, đánh bạn ra cho đến khi bé dịu lại.
- Nói ngắn, chắc, bình thản: "Không cắn. Cắn làm bạn đau." Không cần giảng dài.
- Quay sang chăm bé bị cắn: "Bạn đau lắm, cô xoa cho bạn nhé." Sự chú ý của người lớn, kể cả khi đang mắng, có thể khiến hành vi cắn lặp lại. Chăm sóc bạn bị đau cũng dạy con biết đồng cảm.
- Khi đã yên: giúp hai bé chuyển sang việc khác, không ép hai bạn phải chơi ngay với nhau.
Có thể đặt giới hạn mà không làm con xấu hổ: "Mẹ không để con đánh. Con muốn xe thì nói: cho con một lượt." AAP xem việc cho bé ngồi riêng một lúc (time-out) là biện pháp cuối cùng, chỉ dùng hạn chế.
Phòng ngừa: tìm ra "vì sao" của con
ZERO TO THREE gợi ý bố mẹ làm "thám tử" nhỏ: bé cắn ngay sau chuyện gì, với ai, ở đâu, ai đang trông bé lúc đó. Khi thấy quy luật, bố mẹ dễ đi trước một bước.
- Dạy con lời thay cho răng: "Đến lượt con được không?", "Bạn lùi ra đi". AAP cũng khuyên dạy trẻ dùng lời thay vì đá, đánh, cắn khi giận.
- Gọi tên cảm xúc cho con: "Con đang tức vì bạn cầm xe." Xem bài dạy con gọi tên cảm xúc.
- Có đủ đồ chơi được yêu thích và dùng đồng hồ hẹn giờ để đổi lượt, giảm những vụ tranh giành. Bài dạy con chia sẻ có thêm cách làm.
- Cho bé thứ an toàn để nhai: vòng gặm nướu, hoặc đồ ăn giòn hợp với tuổi của bé, có người lớn ngồi cạnh.
- Giữ nhịp sinh hoạt: cho bé vận động mỗi ngày, ngủ đủ giấc, có một góc yên tĩnh để bé lui về khi quá tải.
- Báo trước khi chuyển việc và cho bé chọn: "Năm phút nữa mình đi tắm. Con muốn mang vịt hay mang thuyền vào?". ZERO TO THREE xem đây là cách phòng ngừa hữu ích.
- Gợi ý việc thay thế được phép: giận thì dậm chân, bóp gối, đá bóng thay vì đá bạn. Giữ luật ổn định, không mặc cả lại luật mỗi lần.
- Chơi cùng con: gợi ý của Agoliva là bố mẹ thỉnh thoảng nhập cuộc khi con chơi với bạn, làm mẫu cách xin lượt, cách nói "không" bằng lời, và dùng thú bông đóng vai để con hiểu bạn bị cắn cảm thấy thế nào.
- Khen khi bé nhẹ nhàng: "Con xoa lưng em nhẹ quá", để bé biết cách cư xử nào được chú ý.
Với ông bà, câu "Cắn lại cho nó nhớ" xuất phát từ mong muốn dạy cháu nhanh. Bố mẹ có thể nhẹ nhàng chia sẻ rằng các tổ chức nhi khoa khuyên cách khác, và cùng ông bà thống nhất một câu nói chung như "Không cắn. Cắn làm đau."
Khi nào cần đưa con đi khám?
Với bé bị cắn: nếu da không rách, chỉ cần theo dõi. Nếu da bị rách, rửa ngay vết cắn bằng xà phòng và nước sạch khoảng 5 phút, xả lại dưới vòi nước rồi ép gạc sạch nếu chảy máu. Theo hướng dẫn của AAP, cần gọi bác sĩ hoặc đưa bé đi khám khi:
- Vết cắn của người làm rách da.
- Vết cắn sâu thủng da ở tay hoặc mặt, ngón tay hay bàn tay sưng lên.
- Có dấu hiệu nhiễm trùng (đỏ, có vệt đỏ lan ra) hoặc sốt, thường xuất hiện từ 8 giờ đến 3 ngày sau khi bị cắn.
- Máu không cầm sau 10 phút ép chặt: đến cơ sở cấp cứu ngay.
Với bé hay cắn, đánh: AAP khuyên trao đổi với bác sĩ nhi nếu hành vi hung hăng xảy ra thường xuyên bất thường hoặc kéo dài hơn vài tuần mà bố mẹ không tự xoay xở được; bé làm bạn hoặc chính mình bị thương; bé tấn công người lớn; bé bị nhà trẻ hay hàng xóm không cho chơi cùng. ZERO TO THREE bổ sung thêm: bé cắn nhiều lần mỗi tuần; sự hung hăng cản trở việc chơi, học hoặc khiến cả nhà phải tránh đi chơi, gặp bạn; bé đánh người mà không có lý do; bé có vẻ liều lĩnh, không biết sợ, tìm kiếm va chạm mạnh gây đau; hoặc hành vi bắt đầu sau một biến cố, thay đổi lớn trong gia đình. Nếu nghi bé chậm nói nên mới cắn, có thể hỏi về việc đánh giá ngôn ngữ (xem bài trẻ chậm nói).
Câu hỏi thường gặp
Trẻ 1 tuổi hay cắn mẹ có sao không?
Ở tuổi này, cắn thường do mọc răng, tò mò thử nghiệm hoặc chưa biết diễn đạt. Bố mẹ nói ngắn "Không cắn, mẹ đau", đặt bé xuống hoặc đưa bé vòng gặm nướu để thay thế.
Con cắn bạn ở lớp, bố mẹ nên làm gì?
Hỏi cô giáo bé cắn vào lúc nào, trong hoàn cảnh nào để tìm quy luật. Thống nhất với cô một câu nói chung và cách xử lý giống nhau ở nhà và ở lớp. Theo ZERO TO THREE, không nên phạt bé bằng cách cấm bé ra sân chơi, vì có thể làm tình hình tệ hơn.
Có nên bắt con xin lỗi ngay sau khi cắn bạn?
Lúc đang căng thẳng, bé khó hiểu bài học. Ưu tiên chăm sóc bạn bị đau trước để con thấy hậu quả và học đồng cảm. Khi mọi người đã bình tĩnh, bố mẹ mới cùng con tập nói câu thay thế cho lần sau.
Nguồn tham khảo
- ZERO TO THREE – Toddler Biting: Finding the Right Response
- ZERO TO THREE – Aggressive Behavior in Toddlers
- Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org – 10 Tips to Prevent Aggressive Behavior in Young Children
- Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org – Symptom Checker: Animal or Human Bite
Bài viết liên quan
Cảm xúc – xã hộiRèn tính kiên cường cho trẻ: giúp con biết vượt khó từ 1–3 tuổi
Tính kiên cường giúp trẻ vượt khó, hồi phục sau thất vọng. Theo Harvard, nền móng là một người lớn gắn bó. Cách rèn cho con 1–3 tuổi trong đời sống hằng ngày.
Cảm xúc – xã hộiCách giúp trẻ tự tin, biết tự trọng từ 1–3 tuổi cho bố mẹ Việt
Làm sao giúp trẻ tự tin, có lòng tự trọng lành mạnh từ 1–3 tuổi? Hiểu đúng sự tự tin, lời nói và việc nhỏ mỗi ngày giúp con tin vào bản thân.
Cảm xúc – xã hộiAnh chị em tranh giành, đánh nhau: bố mẹ nên làm gì cho đúng?
Anh chị em tranh giành đồ chơi, đánh nhau là chuyện thường. Vì sao trẻ hay giành nhau, khi nào nên can, cách giúp các con hoà thuận, khi nào cần hỏi chuyên gia.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
