Trẻ bị táo bón: mấy ngày không đi ngoài là đáng lo và cách giúp con

Trẻ bị táo bón nhận biết thế nào? Bé bú mẹ và bú sữa công thức đi ngoài bao nhiêu lần là bình thường, cách giúp con qua ăn uống, vận động và khi nào đi khám.
Trẻ bị táo bón: nhìn vào phân, đừng chỉ đếm số ngày
"Ba hôm rồi con chưa đi ngoài, có phải bị táo bón không?" là câu hỏi rất nhiều bố mẹ Việt gõ lên mạng. Thật ra, để biết trẻ bị táo bón hay không, độ cứng của phân và việc bé có đau, khó chịu khi đi ngoài quan trọng hơn chỉ đếm số lần. Mỗi bé một nhịp, và nhịp này thay đổi theo tuổi, theo kiểu bú và khi bé bắt đầu ăn dặm.
Bao nhiêu lần đi ngoài là bình thường?
Bé bú mẹ
Theo Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), số lần đi ngoài của bé bú mẹ thay đổi theo tuổi. Trong tháng đầu, nếu bé đi ngoài ít hơn một lần mỗi ngày, đó có thể là dấu hiệu bé chưa bú đủ, bố mẹ nên hỏi bác sĩ. Sau giai đoạn này, có bé bú mẹ vài ngày, thậm chí cả tuần mới đi một lần mà vẫn bình thường, vì sữa mẹ được cơ thể bé hấp thu gần hết. Phân bé bú mẹ thường mềm, lỏng, màu vàng.
Bé bú sữa công thức
AAP cho biết bé bú sữa công thức thường đi ngoài ít nhất một lần vào phần lớn các ngày, nhưng cách 1–2 ngày mới đi cũng có thể bình thường. Phân thường màu vàng hoặc nâu nhạt, đặc hơn phân bé bú mẹ nhưng không cứng hơn đất nặn mềm. Phân cứng, khô ở bé bú bình đôi khi do pha sữa chưa đúng tỉ lệ, vì vậy hãy pha theo đúng hướng dẫn trên hộp.
Bé lớn hơn
Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) cho biết trẻ có thể bị táo bón nếu đi ngoài ít hơn 3 lần một tuần, hoặc phân to và cứng. Táo bón đặc biệt hay gặp khi trẻ tập ngồi bô, khoảng 2–3 tuổi.
Vì sao trẻ bị táo bón và dấu hiệu nhận biết
Nguyên nhân thường gặp
Theo NHS, táo bón ở trẻ thường liên quan đến:
- Ăn ít chất xơ (ít rau, ít trái cây).
- Uống không đủ nước, hoặc bé nhỏ bú chưa đủ.
- Áp lực khi tập ngồi bô, hay bị giục, bị ngắt quãng khi đang đi.
- Lo lắng vì có thay đổi lớn như chuyển nhà, có em bé mới, bắt đầu đi nhà trẻ.
NHS cũng cho biết đôi khi không tìm được nguyên nhân rõ ràng. Giai đoạn mới ăn dặm và lúc tập bỏ bỉm là hai thời điểm bố mẹ nên để ý nhịp đi ngoài của con hơn.
Dấu hiệu táo bón ở trẻ
Bé sơ sinh rặn, đỏ mặt, thậm chí khóc khi đi ngoài thì chưa chắc là táo bón, vì cơ bụng của bé còn yếu và bé phải gắng sức nhiều (AAP). Các dấu hiệu đáng để ý hơn là (AAP, NHS):
- Phân cứng, khô, vón thành viên nhỏ như phân thỏ.
- Bé rặn hơn 10 phút mà không đi được, hoặc đau khi đi ngoài.
- Có vệt máu ở phân do phân cứng.
- Bé quấy khóc nhiều hơn, trớ nhiều hơn bình thường, hoặc số lần đi ngoài thay đổi hẳn so với trước.
- Ở trẻ lớn: chán ăn, đau bụng đỡ sau khi đi ngoài. Trẻ trên 1 tuổi có thể bị són phân ra quần do phân lỏng rỉ quanh khối phân cứng.
Cách giúp con dễ đi ngoài hơn
Uống đủ nước, bú đủ
- Bé bú mẹ chưa ăn dặm: cho bú nhiều cữ hơn (NHS).
- Bé bú sữa công thức: có thể cho thêm nước giữa các cữ bú. Với bé dưới 6 tháng, nước phải là nước đun sôi để nguội (NHS).
- Mùa nóng ở Việt Nam, bé mất nhiều nước qua mồ hôi, nên càng cần chú ý cho bé bú, uống đủ.
Ăn dặm nhiều rau, quả
Khi bé đã ăn dặm, hãy cho bé ăn đa dạng, đặc biệt rau và trái cây để có chất xơ (NHS). AAP gợi ý rau củ, trái cây, nhất là mận khô. Gợi ý của Agoliva: bữa cháo, bột của bé có thể thêm rau xanh, bí đỏ, khoai lang; tráng miệng bằng đu đủ chín, thanh long, lê. Về nước ép, AAP có nhắc một lượng nhỏ nước ép táo hoặc lê có thể giúp phân mềm hơn, nhưng đồng thời lưu ý nước ép trái cây nhìn chung không được khuyến khích cho bé dưới 1 tuổi, nên hãy hỏi bác sĩ trước.
Vận động và thói quen đi vệ sinh
- Khuyến khích con vận động, bò, chơi, chạy nhảy mỗi ngày (NHS).
- Với trẻ đang tập ngồi bô: cho con ngồi bô đều đặn, ví dụ sau bữa ăn hoặc trước khi ngủ, khen con dù có đi được hay không, và để chân con chạm đất hoặc có ghế kê (NHS).
- Giữ không khí thoải mái. Hỏi han nếu con sợ đi vệ sinh, tránh la mắng khiến con nhịn (NHS).
Khi nào cần đưa con đi khám
NHS khuyên đưa trẻ đi khám khi bố mẹ nghĩ con bị táo bón, vì táo bón càng kéo dài thì càng khó chữa. Đặc biệt cần khám khi:
- Bé dưới 1 tháng đi ngoài ít hơn 1 lần mỗi ngày (có thể do bú chưa đủ) (AAP).
- Bé bú sữa công thức đi ngoài ít hơn một lần mỗi ngày và có vẻ phải rặn nhiều (AAP).
- Đã thay đổi ăn uống mà không đỡ (AAP).
- Phân có máu, bé đau khi đi ngoài, hoặc trẻ lớn bị són phân (NHS).
- Đi khám ngay nếu có nhiều máu, chất nhầy trong phân, hoặc bé kèm đau bụng, bỏ bú, nôn, sốt (AAP).
Nếu con còn hay trớ sữa, đọc thêm bài trẻ bị trào ngược; muốn biết màu phân nào cần lo, xem bài màu phân của bé.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sơ sinh mấy ngày không đi ngoài là bị táo bón?
Không có con số chung cho mọi bé. Theo AAP, bé bú mẹ sau tháng đầu có thể vài ngày đến một tuần mới đi một lần mà vẫn bình thường nếu phân mềm. Nhưng bé dưới 1 tháng đi ít hơn 1 lần/ngày thì nên hỏi bác sĩ.
Bé đi ngoài phải rặn đỏ mặt có phải táo bón?
Chưa chắc. AAP cho biết bé nhỏ thường rặn, đỏ mặt khi đi ngoài. Nếu phân vẫn mềm thì không đáng lo. Táo bón là khi phân cứng, khô hoặc bé đau.
Trẻ 2 tuổi bị táo bón nên ăn gì?
Cho con ăn đa dạng, nhiều rau và trái cây, uống đủ nước và vận động nhiều (NHS). Nếu con vẫn táo bón, đưa con đi khám để bác sĩ hướng dẫn.
Nguồn tham khảo
- AAP, HealthyChildren.org – Infant Constipation
- NHS – Constipation in babies and children
- AAP, HealthyChildren.org – Baby's First Days: Bowel Movements and Urination
Bài viết liên quan
Sức khoẻ & dinh dưỡngCác loại trị liệu cho trẻ: vật lý, hoạt động và âm ngữ trị liệu
Vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và âm ngữ trị liệu cho trẻ khác nhau thế nào, giúp con điều gì, khi nào cần? Giải thích theo AAP, CDC, ASHA cho bố mẹ Việt.
Sức khoẻ & dinh dưỡngTrẻ bị bẹp đầu, méo đầu và vẹo cổ: cách phòng và khi nào cần khám
Trẻ sơ sinh bị bẹp đầu, méo đầu, vẹo cổ có sao không? Cách phòng bằng nằm sấp, đổi tư thế, vì sao không dùng gối chống bẹp đầu và khi nào cần cho bé đi khám.
Sức khoẻ & dinh dưỡngKhe hở môi, vòm miệng ở trẻ: cho bé bú và hành trình điều trị
Khe hở môi, vòm miệng (sứt môi, hở hàm ếch) ở trẻ: vì sao xảy ra, cách cho bé bú, các mốc phẫu thuật, thính lực, lời nói và khi nào cần đưa bé đi khám ngay.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
