Mẹ bầu căng thẳng ảnh hưởng thai nhi thế nào? Giữ tâm trạng vui

Mẹ bầu căng thẳng có ảnh hưởng thai nhi không, buồn khóc khi mang thai có sao không? Nghiên cứu nói gì, dấu hiệu cần giúp đỡ và cách giữ tâm trạng vui mỗi ngày.
Mẹ bầu căng thẳng có ảnh hưởng thai nhi không?
Căng thẳng thoáng qua trong cuộc sống hằng ngày là bình thường và không làm hại con. Điều cần lưu ý là căng thẳng nặng, kéo dài, hoặc lo âu, trầm cảm không được hỗ trợ: các nghiên cứu cho thấy chúng làm tăng nguy cơ một số vấn đề cho mẹ và con. "Tăng nguy cơ" không có nghĩa là chắc chắn xảy ra, và tin tốt là căng thẳng có thể giảm khi mẹ được chia sẻ, nghỉ ngơi và hỗ trợ đúng lúc.
Nhiều mẹ bầu Việt nghe câu "mẹ buồn thì con khóc, mẹ cáu thì con khó tính" rồi lại càng lo vì mình đã lỡ buồn, lỡ khóc. Bài này giúp mẹ hiểu đúng để bớt tự trách, và biết lúc nào nên tìm giúp đỡ.
Căng thẳng khi mang thai: thế nào là bình thường?
Trang Pregnancy, Birth and Baby của Bộ Y tế Úc cho biết căng thẳng là phản ứng bình thường trước một thay đổi lớn như mang thai. Nó trở thành vấn đề khi làm giảm chất lượng cuộc sống, khiến mẹ thấy quá tải, không xoay xở được. Ngưỡng này ở mỗi người mỗi khác.
Những nguyên nhân thường gặp mà nguồn này nêu: mang thai ngoài dự định, từng gặp khó khăn ở lần mang thai hay sinh trước, chờ kết quả xét nghiệm, thai kỳ có biến chứng, áp lực trong gia đình như mâu thuẫn vợ chồng, bạo lực gia đình, nuôi con một mình, khó khăn tiền bạc. Ở Việt Nam, Agoliva gặp thêm những áp lực rất quen: lời ra tiếng vào về chuyện ăn kiêng, áp lực "phải sinh con trai", vừa mang bầu vừa lo công việc, hay sống chung nhà nội nhà ngoại với nhiều ý kiến khác nhau.
Căng thẳng kéo dài ảnh hưởng đến thai nhi thế nào? Nghiên cứu nói gì
- Cân nặng lúc sinh và sinh non: một phân tích gộp 8 nghiên cứu (Lima và cộng sự, PLoS One, 2018) thấy căng thẳng của mẹ khi mang thai có liên quan đến tỷ lệ trẻ nhẹ cân lúc sinh cao hơn, dù kết luận này chỉ dựa trên số liệu của 2 nghiên cứu. Với sinh non, kết quả không ổn định: phân tích chính không cho thấy khác biệt rõ, chỉ một phân tích phụ thì có. Chính các tác giả cũng nói cần thêm nghiên cứu lớn hơn.
- Cảm xúc, hành vi của trẻ sau này: bài viết của Vivette Glover (World Psychiatry, 2020) cho biết căng thẳng, lo âu, trầm cảm của mẹ khi mang thai làm tăng nguy cơ trẻ có một số vấn đề về cảm xúc, hành vi về sau. Bà nhấn mạnh: đa số trẻ không bị ảnh hưởng, mức độ ở mỗi trẻ khác nhau, và cách chăm con sau sinh cũng góp phần quyết định.
- Sức khoẻ của chính mẹ: Pregnancy, Birth and Baby cho biết căng thẳng kéo dài có thể gây đau đầu, khó ngủ, lo âu, dễ cáu, ăn uống thất thường. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết trên thế giới khoảng 10% phụ nữ mang thai gặp một rối loạn tâm thần, chủ yếu là trầm cảm, và điều trị trầm cảm cho mẹ giúp em bé phát triển tốt hơn.
Glover cũng nhận xét người chồng có thể là nguồn căng thẳng lớn, nhưng cũng có thể là chỗ dựa lớn. Vì vậy, giữ tâm trạng cho mẹ là việc của cả nhà, không phải riêng mẹ.
Cách giữ tâm trạng vui khi mang thai
Các gợi ý từ NHS (hệ thống y tế công của Anh) và Pregnancy, Birth and Baby:
- Ăn uống cân bằng, vận động phù hợp với thai kỳ: NHS cho biết vận động giúp cải thiện tâm trạng và giấc ngủ. Xem bài vận động khi mang thai.
- Dành thời gian đều đặn cho việc mình thích, ở gần những người khiến mình bình tâm.
- Chậm lại, đừng đặt quá nhiều áp lực lên bản thân, nhận ra điều gì khiến mình căng thẳng.
- Nhận sự giúp đỡ: Pregnancy, Birth and Baby nhắn mẹ rằng mẹ không phải gánh một mình.
- Đi lớp tiền sản: NHS cho biết lớp học giúp mẹ có thêm thông tin, tự tin hơn và gặp những người cùng hoàn cảnh.
- Tập thở chậm: NHS hướng dẫn hít vào nhẹ nhàng bằng mũi, đếm đều từ 1 đến 5, thở ra bằng miệng, đếm lại từ 1 đến 5, làm ít nhất 5 phút, và tập đều mỗi ngày thì có lợi nhất. Xem thêm bài chánh niệm cho bố mẹ.
Gợi ý của Agoliva cho gia đình Việt: bố nhận hẳn vài việc nhà cố định; ông bà góp ý nhẹ nhàng, để mẹ được quyết định những chuyện nhỏ của thai kỳ; cả nhà hạn chế kể những chuyện sinh nở đáng sợ. Âm nhạc cũng có thể giúp mẹ bớt lo âu, xem bài thai giáo bằng âm nhạc.
Dấu hiệu mẹ cần tìm giúp đỡ
Pregnancy, Birth and Baby liệt kê những dấu hiệu căng thẳng đang trở thành vấn đề:
- Thấy quá tải, lo lắng liên tục.
- Dễ cáu gắt, thay đổi giấc ngủ, thay đổi ăn uống.
- Thu mình, tránh gặp mọi người.
- Tìm đến rượu, thuốc lá hay chất kích thích để đỡ căng thẳng.
Khi có những dấu hiệu này, hoặc khi thư giãn và sự hỗ trợ của người thân không giúp được, hãy nói với bác sĩ sản khoa hay nữ hộ sinh. NHS khuyên mẹ nói thật với người chăm sóc mình về cảm giác của mình; trị liệu bằng lời nói như liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) thường giúp ích. Nếu mẹ đang dùng thuốc điều trị tâm lý từ trước, đừng tự ngừng thuốc khi biết có thai; hãy hỏi bác sĩ trước. Tâm trạng sau sinh cũng cần được để ý, xem bài trầm cảm sau sinh.
Khi nào cần đi khám ngay, khi nào gọi 115?
Nếu mẹ có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé, hãy nói ngay với người thân và đến cơ sở y tế gần nhất; nếu nguy cấp, gọi cấp cứu 115. Người nhà nghe mẹ nói những ý nghĩ này cần ở bên mẹ và đưa mẹ đi khám, không để mẹ một mình.
Căng thẳng cũng có thể khiến mẹ bỏ qua dấu hiệu của cơ thể. Hãy đến bệnh viện ngay nếu con cử động ít hơn hẳn, ra máu, rỉ nước âm đạo, đau bụng dữ dội, hoặc đau đầu nặng kèm nhìn mờ. Đau ngực, khó thở, tim đập nhanh kéo dài cũng cần đi khám ngay, đừng chỉ nghĩ là "do lo quá".
Câu hỏi thường gặp
Mẹ bầu khóc nhiều có ảnh hưởng thai nhi không?
Khóc vài lần vì xúc động là bình thường. Nếu mẹ buồn, khóc gần như mỗi ngày trong nhiều ngày liền, hoặc không còn hứng thú với điều gì, hãy nói với bác sĩ, vì đó có thể là dấu hiệu trầm cảm thai kỳ, và điều trị được.
Mẹ bầu cãi nhau với chồng có sao không?
Một lần cãi nhau không làm hại con. Nhưng mâu thuẫn kéo dài, nhất là bạo lực hay lời lẽ xúc phạm, là nguồn căng thẳng nặng mà các nguồn y khoa nhắc đến. Vợ chồng nên tìm cách nói chuyện bình tĩnh, nhờ người tin cậy hoặc chuyên gia tư vấn hỗ trợ.
Làm sao để mẹ bầu luôn vui vẻ?
Không ai luôn vui được, và mẹ không cần ép mình như vậy. Mục tiêu là có đủ những khoảng bình yên: ngủ đủ, có người chia sẻ, có việc mình thích, được giúp khi cần. Đó cũng là cốt lõi của thai giáo.
Nguồn tham khảo
- Pregnancy, Birth and Baby (Bộ Y tế Úc) – Stress and pregnancy
- Glover V, World Psychiatry 2020 – Prenatal mental health and the effects of stress on the foetus and the child
- Lima SAM và cs., PLoS One 2018 – Is the risk of low birth weight or preterm labor greater when maternal stress is experienced during pregnancy?
- WHO – Maternal mental health
- NHS – Mental health in pregnancy
- NHS – Breathing exercises for stress
Bài viết liên quan
Thai kỳThai nhi 40 tuần: đến ngày dự sinh chưa đẻ phải làm sao
Thai nhi 40 tuần nặng khoảng 3,6 kg theo WHO. Mang thai 40 tuần chưa có dấu hiệu sinh có sao không, khi nào gọi viện, có nên tự kích sinh tại nhà?
Thai kỳThai nhi 39 tuần: đủ tháng, 9 dấu hiệu mẹ không được bỏ qua
Thai nhi 39 tuần nặng khoảng 3,4 kg theo WHO, đã đủ tháng. Mang thai 39 tuần ra nhầy, đau lưng có phải sắp sinh? 9 dấu hiệu mẹ cần gọi bác sĩ ngay.
Thai kỳThai nhi 38 tuần: nặng bao nhiêu, vỡ ối thế nào, chờ sinh ra sao
Thai nhi 38 tuần nặng khoảng 3,2 kg theo WHO, da dày hơn, có lớp gây giúp dễ chào đời. Thai 38 tuần là mấy tháng, vỡ ối có thể chỉ rỉ ít, khi nào cần vào viện?
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
