Sau sinh bao lâu thì có sữa? Sữa non, sữa về và cách đỡ cương sữa

Sau sinh bao lâu thì có sữa? Mẹ có sữa non ngay sau sinh, sữa về thường sau 2–5 ngày. Vì sao sữa về chậm, cách đỡ cương sữa và dấu hiệu bé bú đủ những ngày đầu.
Sau sinh bao lâu thì có sữa? Thực ra mẹ đã có sữa ngay từ khi sinh: đó là sữa non, đặc, màu vàng, tuy ít nhưng đủ cho bé những ngày đầu. Sữa "về" nhiều hơn, khiến ngực căng đầy, thường vào khoảng ngày thứ 2 đến thứ 5 sau sinh. Ở mẹ sinh con so hoặc sinh mổ, sữa có thể về muộn hơn một chút. Cho bé bú sớm và bú thường xuyên là cách tốt nhất để sữa về thuận lợi.
Sữa non là gì, bé cần bao nhiêu?
Theo NHS, sữa non là dịch đầu tiên bầu ngực tiết ra trong vài ngày sau sinh, thường đặc và màu vàng óng. Đây là thức ăn rất cô đặc, nên mỗi cữ bé chỉ cần một lượng nhỏ, khoảng một thìa cà phê. Vì dạ dày bé còn nhỏ, bé muốn bú rất thường xuyên, có khi gần như mỗi giờ một lần lúc đầu.
La Leche League (LLL), tổ chức hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ, cho biết lượng sữa non trong những ngày đầu chủ yếu do nội tiết quyết định, không phải do bé bú nhiều hay ít. Lượng sữa tăng dần mỗi ngày. Đến khoảng ngày thứ tư, bé có thể bú khoảng 60 ml hoặc hơn mỗi cữ (LLL Anh).
Nhiều mẹ lo "chưa có sữa" vì vắt ra chỉ thấy vài giọt. Đó là chuyện bình thường của sữa non. Điều cần nhìn là bé: bé có bú, có tã ướt, có đi ngoài theo các mốc ở phần dưới không.
Sau sinh bao lâu thì sữa về?
Các nguồn đưa ra những mốc gần giống nhau, chỉ lệch nhau một chút:
- NHS: khoảng 2–4 ngày sau sinh, mẹ có thể thấy ngực đầy hơn. Đó là lúc sữa về.
- LLL Anh: khoảng 3–5 ngày sau sinh, mẹ có thể thấy ngực căng tức, ấm, to lên, đôi khi sốt nhẹ.
- Hiệp hội Y khoa Nuôi con bằng sữa mẹ (ABM, 2022): căng sữa thường xảy ra trong khoảng ngày 3–5. Có khi muộn tới ngày 9–10, nhưng ít gặp hơn ở mẹ đã từng sinh.
Vì sao sữa về chậm?
Theo LLL Anh và ABM, sữa có thể về muộn hơn ở:
- Mẹ sinh con so.
- Mẹ sinh mổ.
- Mẹ có bệnh như tiểu đường hoặc kháng insulin (LLL Anh).
- Còn sót mảnh nhau trong tử cung: LLL Anh lưu ý điều này có thể làm giảm hoặc ngừng tiết sữa. Nếu mẹ ít sữa kèm ra huyết nhiều hoặc thất thường kéo dài, hãy báo bác sĩ.
Mẹ sinh mổ vẫn cho con bú bình thường được, chỉ cần thêm chút kiên nhẫn. Đọc thêm: Sinh thường và sinh mổ.
Làm gì để sữa về nhanh và đủ?
NHS khuyên:
- Da kề da ngay sau sinh, kể cả sau sinh mổ khi có thể. Đây cũng là lúc tốt cho cữ bú đầu tiên.
- Cho bú theo nhu cầu: những ngày đầu có thể 1–3 giờ một lần, ít nhất 8–12 cữ trong 24 giờ. Không thể cho bé bú mẹ quá nhiều.
- Bú cả ban đêm: ban đêm cơ thể tiết nhiều prolactin, nội tiết giúp tạo sữa.
- Cho bú khi bé có dấu hiệu đói sớm như cựa quậy, mút tay, há miệng tìm vú, đừng chờ bé khóc.
- Hạn chế cho bú bình sữa công thức hay ngậm ti giả trong những tuần đầu khi chưa quen bú, vì có thể làm giảm lượng sữa (NHS). Nếu bé cần bú thêm vì lý do y tế, hãy làm theo hướng dẫn của bác sĩ, ưu tiên sữa mẹ vắt.
Ở nhiều gia đình, ông bà thương con cháu nên muốn cho bé uống thêm nước hay sữa ngoài "vì mẹ chưa có sữa". Bố mẹ có thể nhẹ nhàng giải thích rằng sữa non đã đủ cho bé, và bé bú mẹ càng nhiều thì sữa càng sớm về. Về ăn uống, kiêng khem sau sinh, xem bài Ở cữ kiêng gì và Dinh dưỡng khi cho con bú.
Cương sữa là gì? Cách xử lý khi ngực căng cứng
Cương sữa (căng sữa) là khi bầu ngực quá đầy, cứng, căng và đau. NHS cho biết những ngày đầu, tình trạng này thường do sữa vừa về trong khi lượng sữa chưa khớp với nhu cầu của bé. ABM giải thích căng sữa sau sinh chủ yếu là do phù nề và tăng máu đến mô vú, xảy ra ở cả hai bên ngực. Khi ngực quá căng, đầu ti có thể bị kéo phẳng ra, làm bé khó ngậm.
Cách làm dịu theo NHS, LLL và ABM:
- Cho bú thường xuyên, theo nhu cầu của bé.
- Làm mềm quầng vú trước khi cho bú: dùng các ngón tay ấn nhẹ quanh đầu ti để đẩy phần sưng ra xa đầu ti (LLL Anh; ABM gọi là kỹ thuật "ép mềm ngược"), rồi vắt tay một ít sữa cho quầng vú mềm, giúp bé ngậm dễ hơn.
- Chỉ vắt đủ cho dễ chịu. NHS và ABM lưu ý vắt hay hút nhiều sẽ làm cơ thể tiết thêm sữa, khiến căng hơn.
- Chườm lạnh giữa các cữ bú để giảm đau và sưng. Nếu muốn chườm ấm cho sữa dễ chảy, NHS dặn chỉ đắp khăn ấm ngắn ngay trước khi vắt, không để quá nóng hay quá lâu vì có thể làm viêm nặng hơn.
- Mặc áo ngực vừa vặn, không bó chặt (NHS).
ABM cho biết nếu xử lý đúng, căng sữa sẽ không tiến triển thành viêm vú. Nếu ngực một bên có vùng nóng, đỏ, đau, kèm sốt, xem bài tắc tia sữa.
Dấu hiệu bé bú đủ trong những ngày đầu
NHS gợi ý theo dõi:
- Tã ướt: 48 giờ đầu thường chỉ 2–3 tã ướt. Từ ngày thứ 5 trở đi, ít nhất 6 tã ướt nặng trong 24 giờ.
- Phân: phân su đen, dính những ngày đầu, sau đó chuyển sang vàng mềm. Từ ngày thứ 4, bé đi ít nhất 2 lần phân vàng mềm mỗi ngày.
- Khi bú: vài nhịp mút nhanh rồi chuyển sang mút chậm, sâu, có tiếng nuốt. Bé tự nhả vú và có vẻ thoả mãn.
- Cân nặng: sụt cân nhẹ những ngày đầu là bình thường, sau đó bé lên cân đều.
Để ngậm bắt vú đúng ngay từ đầu, xem bài cách cho con bú đúng.
Khi nào cần hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên sữa mẹ?
LLL Anh khuyên tìm hỗ trợ sớm nếu bé:
- Chưa đi phân vàng vào ngày thứ 5.
- Sụt hơn 7–10% cân nặng lúc sinh vào ngày thứ 5.
- Chưa về lại cân nặng lúc sinh khi được 10–14 ngày.
Mẹ cũng nên gặp bác sĩ nếu ngực căng cứng không đỡ sau khi đã cho bú và vắt bớt, bé không ngậm được vì ngực quá căng, hoặc đầu ti đau, nứt mỗi lần bú.
Đưa bé đi cấp cứu ngay (gọi 115)
Theo NHS, đặc biệt khi bé bị vàng da, cần đưa đi cấp cứu nếu bé: ngủ li bì hơn bình thường hoặc khó đánh thức; bỏ bú; mềm nhũn hoặc co cứng, giật; sốt từ 38°C trở lên hoặc thân nhiệt từ 36°C trở xuống; không có tã ướt; thở khó, thở rên hay thở rất nhanh; hoặc vàng da khi chưa đủ 24 giờ tuổi. Xem thêm bài vàng da sơ sinh.
Câu hỏi thường gặp
Sinh mổ bao lâu thì có sữa?
Mẹ sinh mổ vẫn có sữa non ngay. ABM và LLL Anh cho biết sữa về có thể muộn hơn một chút so với sinh thường. Da kề da và cho bú sớm, bú thường xuyên vẫn là cách giúp sữa về tốt nhất.
Sữa non ít quá, bé có bị đói không?
Mỗi cữ bé chỉ cần khoảng một thìa cà phê sữa non (NHS). Bé bú thường xuyên là bình thường. Hãy theo dõi tã ướt, phân và cân nặng như trên, và hỏi nhân viên y tế nếu lo.
Căng sữa bao lâu thì hết?
LLL Anh cho biết tình trạng này không kéo dài, sẽ dịu dần khi ngực điều chỉnh theo lượng bé bú. Nếu không đỡ, hoặc kèm sốt, vùng đỏ đau ở một bên ngực, mẹ nên đi khám.
Nguồn tham khảo
- NHS – Breastfeeding: the first few days
- NHS – Breast pain and breastfeeding
- NHS – Breastfeeding: is my baby getting enough milk? và Jaundice in newborns
- La Leche League GB – How milk production works
- Academy of Breastfeeding Medicine – Clinical Protocol #36: The Mastitis Spectrum, Revised 2022
Bài viết liên quan
Thai kỳThai nhi 40 tuần: đến ngày dự sinh chưa đẻ phải làm sao
Thai nhi 40 tuần nặng khoảng 3,6 kg theo WHO. Mang thai 40 tuần chưa có dấu hiệu sinh có sao không, khi nào gọi viện, có nên tự kích sinh tại nhà?
Thai kỳThai nhi 39 tuần: đủ tháng, 9 dấu hiệu mẹ không được bỏ qua
Thai nhi 39 tuần nặng khoảng 3,4 kg theo WHO, đã đủ tháng. Mang thai 39 tuần ra nhầy, đau lưng có phải sắp sinh? 9 dấu hiệu mẹ cần gọi bác sĩ ngay.
Thai kỳThai nhi 38 tuần: nặng bao nhiêu, vỡ ối thế nào, chờ sinh ra sao
Thai nhi 38 tuần nặng khoảng 3,2 kg theo WHO, da dày hơn, có lớp gây giúp dễ chào đời. Thai 38 tuần là mấy tháng, vỡ ối có thể chỉ rỉ ít, khi nào cần vào viện?
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
