🌱 Agoliva sắp ra mắt. Đăng ký sớm để nhận ưu đãi cho những gia đình đầu tiên.
🌱 Đăng ký sớm, miễn phí
Thai kỳ

Sinh thường hay sinh mổ: khác nhau thế nào, khi nào cần mổ lấy thai?

Agoliva · 13/11/2026 · 7 phút đọc · Thai kỳ

Sinh thường hay sinh mổ: khác nhau thế nào, khi nào cần mổ lấy thai? – Agoliva

Sinh thường hay sinh mổ tốt hơn? Khi nào bác sĩ chỉ định mổ lấy thai, rủi ro, thời gian hồi phục và sinh thường sau mổ, theo WHO, NHS và ACOG.

Sinh thường hay sinh mổ: câu hỏi của rất nhiều mẹ bầu

Càng gần ngày dự sinh, câu hỏi "sinh thường hay sinh mổ" càng hay được nhắc trong nhà. Mỗi người một lời khuyên, nhưng đây là quyết định y khoa nên cần dựa trên tình trạng thật của mẹ và bé.

Sinh thường (sinh ngả âm đạo) là cách phần lớn em bé chào đời. Sinh mổ (mổ lấy thai) là ca phẫu thuật đưa bé ra qua một đường rạch ở bụng và tử cung. Hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) cho biết ở Mỹ khoảng 1/3 em bé được sinh mổ; ở Anh, Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) ghi nhận khoảng 45%. Trên toàn thế giới, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết tỷ lệ sinh mổ đã tăng từ khoảng 7% năm 1990 lên 21% vào năm 2021.

Điều quan trọng nhất cần nhớ: không có cách sinh nào "tốt hơn" cho mọi người. WHO nói rõ sinh mổ có thể là ca phẫu thuật thiết yếu và cứu sống mẹ con, nhưng nếu làm khi không có lý do y khoa thì có thể đặt mẹ và bé vào những rủi ro không cần thiết. WHO cũng không đặt ra một con số tỷ lệ "chuẩn", mà nhấn mạnh việc tập trung vào nhu cầu riêng của từng người mẹ.

Khi nào bác sĩ chỉ định sinh mổ?

Sinh mổ có thể được lên kế hoạch trước (mổ chủ động) hoặc quyết định trong lúc chuyển dạ, thậm chí cấp cứu. Theo NHS và ACOG, một số lý do thường gặp gồm:

  • Ngôi thai không thuận, ví dụ ngôi mông (mông hoặc chân ra trước), khi không xoay được thai hoặc mẹ không muốn thử xoay.
  • Nhau tiền đạo (bánh nhau bám thấp, che cổ tử cung) hoặc các vấn đề khác về nhau thai.
  • Tiền sản giật (huyết áp cao do thai kỳ) hoặc mẹ có bệnh lý khiến sinh thường nguy hiểm, như một số bệnh tim.
  • Một số nhiễm trùng, như mụn rộp sinh dục đang hoạt động lúc chuyển dạ.
  • Chuyển dạ không tiến triển: cơn co không làm cổ tử cung mở đủ.
  • Lo ngại cho bé: nhịp tim thai bất thường, dây rốn bị chèn ép, bé không nhận đủ oxy.

NHS cho biết mổ chủ động thường được thực hiện từ tuần thứ 39 của thai kỳ. Khi có thời gian lên kế hoạch, bác sĩ sẽ trao đổi với mẹ về lợi ích và rủi ro của sinh mổ so với sinh thường.

Nếu mẹ muốn sinh mổ vì sợ đau hoặc từng có lần sinh khó, hãy nói thật với bác sĩ. NHS khuyên những mẹ lo âu về chuyện sinh nở nên được trò chuyện với nhân viên y tế để được hỗ trợ; ACOG gợi ý tìm hiểu kỹ các cách giảm đau khi chuyển dạ trước khi quyết định.

Sinh thường và sinh mổ khác nhau thế nào?

Sinh thường

Theo NHS, chuyển dạ bắt đầu bằng giai đoạn tiềm thời: cổ tử cung mềm dần và mở ra, cơn co còn thưa và không đều, có thể kéo dài nhiều giờ, thậm chí vài ngày. Khi cổ tử cung mở khoảng 4cm và cơn co mạnh, đều hơn là đã vào chuyển dạ thực sự. Với con so, thời gian từ lúc này đến khi mở hết (khoảng 10cm) thường là 8 đến 18 giờ; con thứ hai, thứ ba thường nhanh hơn. Sau đó là giai đoạn rặn đẻ và sổ nhau.

Sinh mổ

NHS cho biết phần lớn ca mổ được gây tê tủy sống hoặc gây tê ngoài màng cứng: mẹ vẫn tỉnh nhưng nửa dưới cơ thể không thấy đau, có thể cảm giác bị kéo, đè. Đường rạch thường nằm ngang ở bụng dưới, dài khoảng 10 đến 20cm. Cả ca mổ thường mất khoảng 40 đến 50 phút. Gây mê toàn thân (mẹ ngủ) đôi khi được dùng khi cần lấy bé ra thật nhanh. Nếu bé khoẻ, mẹ và người đi cùng có thể nhìn và bế bé ngay sau khi bé ra đời.

Hồi phục

NHS cho biết hồi phục sau mổ thường lâu hơn sau sinh thường. Nếu không có biến chứng, nhiều mẹ được về nhà sau 1 đến 2 ngày (ACOG ghi thường là 2 đến 4 ngày). Mẹ sẽ được khuyến khích ngồi dậy, đi lại sớm, ăn uống khi thấy đói. Về nhà, mẹ có thể bế con nhưng nên tránh lái xe, tập thể dục, mang vật nặng hơn em bé và quan hệ vợ chồng cho đến khi thấy thoải mái, thường là khoảng 6 tuần. Đi bộ nhẹ mỗi ngày giúp giảm nguy cơ cục máu đông. Thuốc giảm đau sau mổ, nhất là khi đang cho con bú, chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ.

Rủi ro cần biết, nói một cách bình tĩnh

NHS gọi sinh mổ là thủ thuật nhìn chung rất an toàn, nhưng như mọi ca phẫu thuật, vẫn có rủi ro. NHS và ACOG liệt kê: nhiễm trùng vết mổ hoặc niêm mạc tử cung, cục máu đông, mất máu nhiều, tổn thương bàng quang hoặc ruột, và đôi khi bé bị khó thở tạm thời. WHO bổ sung: hồi phục chậm hơn, có thể làm chậm lúc bắt đầu bú mẹ và da kề da sau sinh, và tăng khả năng biến chứng ở những lần mang thai sau. ACOG cho biết mổ càng nhiều lần thì nguy cơ các vấn đề về nhau thai ở lần mang thai sau càng cao.

Vì vậy, ACOG nói sinh mổ thường chỉ được làm khi lợi ích vượt rủi ro. Có trường hợp sinh mổ là lựa chọn tốt nhất, có trường hợp sinh thường là tốt nhất. Chọn ngày giờ "đẹp" để mổ khi không có lý do y khoa là điều nên cân nhắc kỹ cùng bác sĩ.

Đã sinh mổ, lần sau có sinh thường được không?

Theo NHS, sinh mổ một lần không có nghĩa là những lần sau đều phải mổ: phần lớn phụ nữ từng sinh mổ có thể sinh thường an toàn ở lần sau (gọi là VBAC), có thể cần theo dõi kỹ hơn khi chuyển dạ. ACOG cho biết quyết định phụ thuộc vào kiểu đường rạch ở tử cung lần trước, số lần đã mổ, tình trạng sức khoẻ và bệnh viện có đủ khả năng xử trí cấp cứu hay không. Rủi ro hiếm nhưng nghiêm trọng là vỡ vết sẹo tử cung, nên VBAC cần được thực hiện ở bệnh viện xử trí được tình huống này.

Khi nào cần đến viện hoặc gọi cấp cứu?

Trong những tuần cuối thai kỳ, NHS khuyên liên hệ ngay nơi theo dõi thai nếu:

  • Vỡ ối (ra nước ở âm đạo).
  • Ra máu âm đạo.
  • Thai máy ít hơn bình thường.
  • Thai dưới 37 tuần mà mẹ nghĩ mình đang chuyển dạ.
  • Cơn co kéo dài hơn 2 phút, hoặc từ 6 cơn trở lên trong 10 phút.

Gọi cấp cứu 115 ngay nếu mẹ cảm thấy em bé sắp ra và có cảm giác muốn rặn mạnh, ra máu nhiều, đau bụng dữ dội không dứt, khó thở hoặc ngất. Hãy chuẩn bị sẵn phương tiện và đường đi từ trước, xem thêm chuẩn bị đi sinh.

Sau sinh mổ, NHS khuyên liên hệ bác sĩ ngay nếu mẹ đau dữ dội, ra máu âm đạo nhiều, vết mổ đỏ, sưng, đau hơn hoặc chảy mủ, dịch có mùi hôi, đau khi tiểu, ho hoặc khó thở, sưng đau bắp chân. Đây có thể là dấu hiệu nhiễm trùng hoặc cục máu đông. Đau ngực, khó thở đột ngột là tình huống cần gọi 115. Những điều cần theo dõi trong thời gian ở nhà có trong bài sáu tuần đầu sau sinh.

Câu hỏi thường gặp

Sinh mổ có ảnh hưởng đến việc cho con bú không?

Mẹ sinh mổ vẫn cho con bú được. NHS cho biết sau mổ mẹ được ở gần con và có thể bắt đầu cho bú. WHO lưu ý sinh mổ có thể làm chậm việc bắt đầu bú và da kề da, nên hãy báo trước với bác sĩ là mẹ muốn cho con bú để được hỗ trợ sớm. Tháng đầu của bé có thể xem ở bài bé 1 tháng tuổi.

Mẹ có được tự chọn sinh mổ không?

Có nơi cho phép. NHS cho biết khi mẹ xin sinh mổ không vì lý do y khoa, bác sĩ sẽ giải thích lợi ích và rủi ro, hỗ trợ nếu mẹ lo âu; nếu sau khi trao đổi mẹ vẫn thấy sinh thường không thể chấp nhận được, mẹ nên được đề nghị một ca mổ chủ động. ACOG khuyên cân nhắc kỹ, nhất là khi mẹ còn muốn sinh thêm con.

Bài viết là kiến thức phổ thông, không thay thế lời khuyên của bác sĩ dành riêng cho mẹ và bé. Khi lo lắng, hãy hỏi bác sĩ.

Nguồn tham khảo

  • WHO – Caesarean section rates continue to rise, amid growing inequalities in access
  • NHS – Caesarean section
  • NHS – Caesarean section: Recovery
  • ACOG – Cesarean Birth FAQ
  • ACOG – Vaginal Birth After Cesarean Delivery (VBAC) FAQ
  • NHS – The stages of labour and birth