6 tuần đầu sau sinh: cơ thể mẹ thay đổi gì và dấu hiệu cần đi khám

6 tuần đầu sau sinh: sản dịch kéo dài bao lâu, vết khâu, ngực căng sữa, buồn sau sinh, lịch khám sau sinh và dấu hiệu nguy hiểm mẹ cần đi viện ngay.
Sáu tuần đầu sau sinh: giai đoạn mẹ cũng cần được chăm
Sau khi em bé chào đời, mọi ánh mắt trong nhà thường dồn về con. Nhưng cơ thể mẹ vừa trải qua một cuộc "vượt cạn" và cần thời gian hồi phục. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) gọi sáu tuần đầu sau sinh là giai đoạn hậu sản, một thời điểm quan trọng cho sự an toàn của cả mẹ và bé, cho sức khoẻ thể chất lẫn tinh thần của mẹ. WHO cho biết phần lớn ca tử vong của mẹ và trẻ sơ sinh xảy ra trong những ngày đầu sau sinh, và nhiều vấn đề như đau kéo dài hay sang chấn tinh thần hoàn toàn có thể chữa được nếu được chăm sóc đúng lúc.
Ông bà Việt gọi giai đoạn này là "ở cữ" với nhiều điều kiêng. Bài này tập trung vào những thay đổi bình thường của cơ thể mẹ và dấu hiệu bất thường cần đi khám; chuyện kiêng gì, nên giữ gì có ở bài ở cữ kiêng gì.
Những thay đổi bình thường của cơ thể mẹ
Sản dịch (máu sau sinh)
Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), sau sinh mẹ sẽ ra máu âm đạo, lúc đầu khá nhiều nên cần băng vệ sinh loại thấm hút tốt và thay thường xuyên, rửa tay trước và sau khi thay. Máu có thể đỏ và nhiều hơn khi cho con bú, vì bú làm tử cung co lại, kèm cảm giác đau quặn như đau bụng kinh. Sản dịch kéo dài vài tuần, chuyển dần sang màu nâu, ít dần rồi hết. NHS khuyên không dùng tampon cho tới lần khám 6 tuần, vì vết bám nhau trong tử cung và các vết rách, vết cắt (nếu có) chưa lành hẳn, dễ nhiễm trùng.
Vết khâu tầng sinh môn và đi vệ sinh
Nếu mẹ bị rách hoặc được cắt tầng sinh môn, NHS khuyên rửa vết khâu mỗi ngày bằng nước ấm sạch rồi thấm khô nhẹ. Uống nhiều nước giúp nước tiểu loãng hơn, đi tiểu đỡ xót. Mẹ thường chưa đi đại tiện trong vài ngày đầu; ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và uống đủ nước giúp tránh táo bón. NHS cho biết rất hiếm khi việc đi vệ sinh làm bung vết khâu. Trĩ sau sinh rất thường gặp và thường hết sau vài ngày đến vài tuần. Nếu vết khâu đau nhiều, hãy báo nhân viên y tế; thuốc giảm đau khi đang cho con bú chỉ dùng theo tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Ngực và sữa
NHS cho biết những ngày đầu ngực tiết ra sữa non màu vàng; khoảng ngày thứ 3–4, ngực có thể căng, tức khi sữa về. Áo ngực cho con bú vừa vặn có thể giúp mẹ dễ chịu hơn. Cách cho bú và khớp ngậm có ở bài cho con bú mẹ.
Bụng, cơ bụng và bàng quang
Bụng sau sinh vẫn to hơn trước khi mang thai, một phần vì cơ đã giãn. NHS cho biết hai bó cơ thẳng bụng thường bị tách ra khi mang thai và hay trở về bình thường khi bé khoảng 8 tuần tuổi. Són tiểu khi cười, ho cũng khá thường gặp; bài tập cơ sàn chậu có thể giúp. NHS khuyên tập dần tới 10 lần mỗi động tác, ít nhất 3 lần một ngày.
Có thể có thai lại sớm
NHS lưu ý mẹ có thể mang thai lại chỉ 3 tuần sau sinh, kể cả khi đang cho bú và chưa có kinh lại. Nên trao đổi biện pháp tránh thai với bác sĩ trong vòng 21 ngày sau sinh.
Cảm xúc sau sinh: "buồn sau sinh" và trầm cảm
NHS cho biết cảm giác buồn, lo âu hoặc dễ cáu vài ngày sau sinh là rất thường gặp, gọi là "baby blues", và thường hết trong vòng 2 tuần. Nếu cảm giác kéo dài, nặng hơn hoặc mẹ thấy không thể xoay xở, cần tìm trợ giúp. Dấu hiệu của trầm cảm sau sinh gồm buồn chán kéo dài, không còn thấy vui, thấy vô vọng, tội lỗi, lo lắng liên tục, khó ngủ cả khi có thời gian nghỉ, khó gắn bó với con, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân hay em bé. Bố cũng có thể bị trầm cảm sau khi có con. Đọc thêm ở bài trầm cảm sau sinh.
Lịch khám sau sinh
WHO khuyến nghị mẹ và bé khoẻ mạnh được chăm sóc tại cơ sở y tế ít nhất 24 giờ sau sinh, và có thêm ít nhất 3 lần khám trong 6 tuần đầu: trong khoảng 48–72 giờ, trong khoảng ngày 7–14, và trong tuần thứ 6 sau sinh. Nếu có nguy cơ, sẽ cần khám nhiều hơn. Lịch tái khám cụ thể ở mỗi bệnh viện có thể khác nhau, bố mẹ hãy hỏi nơi sinh trước khi ra viện.
Theo NHS, ở lần khám khoảng 6–8 tuần, mẹ thường được hỏi về tâm trạng, sản dịch, kinh nguyệt, việc cho con bú, biện pháp tránh thai; được đo huyết áp nếu từng có vấn đề trong thai kỳ; được kiểm tra vết khâu hoặc vết mổ nếu cần. Đây là lúc mẹ nên nói thật về những điều ngại nói: són tiểu, khó nín hơi hoặc đại tiện, đau khi quan hệ, đau vùng tầng sinh môn, hay cảm giác buồn, lo âu. Bé cũng có lịch khám riêng; xem bài bé 1 tháng tuổi.
Khi nào cần đi khám ngay
NHS khuyên báo ngay cho bác sĩ, nữ hộ sinh nếu mẹ có:
- Đau, sưng hoặc đỏ ở bắp chân một bên (có thể là cục máu đông ở chân).
- Sốt, bụng đau và ấn đau (có thể là nhiễm trùng).
- Đau đầu, nhìn mờ hoặc thay đổi thị lực, nôn (có thể là tiền sản giật, vẫn có thể xảy ra sau sinh).
- Ra máu thành cục lớn, đi tiểu rất khó, vết khâu rất đau hoặc có mùi hôi.
Đi cấp cứu ngay, gọi 115
Theo NHS và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), cần đi cấp cứu ngay nếu mẹ:
- Ra máu âm đạo đột ngột hoặc rất nhiều, ướt đẫm từ 1 băng vệ sinh trở lên trong 1 giờ, ra cục máu lớn, kèm choáng váng, tim đập nhanh.
- Đau ngực, khó thở, tim đập nhanh bất thường.
- Ngất xỉu hoặc chóng mặt kéo dài.
- Đau đầu dữ dội không đỡ hoặc nặng dần, nhìn mờ, nhìn đôi, thấy chớp sáng.
- Sưng phù nhiều ở mặt, tay.
- Sốt từ 38°C trở lên (CDC dùng mốc 100,4°F).
- Đau bụng dữ dội không dứt.
- Có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé.
CDC lưu ý những dấu hiệu này cần được để ý không chỉ trong 6 tuần mà suốt năm đầu sau sinh. Khi đến viện, hãy nói rõ mẹ vừa sinh con và sinh khi nào.
Câu hỏi thường gặp
Sản dịch bao lâu thì hết?
NHS cho biết sản dịch kéo dài vài tuần, màu nâu dần và ít dần rồi hết. Nếu máu đỏ tươi nhiều trở lại, ra cục máu lớn hoặc có mùi hôi, mẹ cần đi khám.
Sau sinh bao lâu thì có kinh lại?
Theo NHS, mẹ cho con bú bình hoặc bú kết hợp có thể có kinh lại sớm nhất khoảng 5–6 tuần sau sinh. Mẹ bú mẹ hoàn toàn, kể cả ban đêm, có thể chưa có kinh cho đến khi giảm cữ bú. Dù chưa có kinh, mẹ vẫn có thể có thai.
Bụng sau sinh bao giờ mới gọn lại?
NHS cho biết với chế độ ăn cân bằng và vận động, vóc dáng sẽ dần trở lại; cho con bú cũng giúp tử cung co lại. Nếu khe hở giữa hai bó cơ bụng vẫn rõ sau 8 tuần, mẹ nên hỏi bác sĩ để được hướng dẫn bài tập phù hợp.
Nguồn tham khảo
- WHO – WHO urges quality care for women and newborns in critical first weeks after childbirth
- NHS – Your body after the birth
- NHS – Your 6-week postnatal check
- NHS – Your post-pregnancy body
- NHS – Postnatal depression
- CDC – Urgent Maternal Warning Signs, HEAR HER Campaign
Bài viết liên quan
Thai kỳThai nhi 40 tuần: đến ngày dự sinh chưa đẻ phải làm sao
Thai nhi 40 tuần nặng khoảng 3,6 kg theo WHO. Mang thai 40 tuần chưa có dấu hiệu sinh có sao không, khi nào gọi viện, có nên tự kích sinh tại nhà?
Thai kỳThai nhi 39 tuần: đủ tháng, 9 dấu hiệu mẹ không được bỏ qua
Thai nhi 39 tuần nặng khoảng 3,4 kg theo WHO, đã đủ tháng. Mang thai 39 tuần ra nhầy, đau lưng có phải sắp sinh? 9 dấu hiệu mẹ cần gọi bác sĩ ngay.
Thai kỳThai nhi 38 tuần: nặng bao nhiêu, vỡ ối thế nào, chờ sinh ra sao
Thai nhi 38 tuần nặng khoảng 3,2 kg theo WHO, da dày hơn, có lớp gây giúp dễ chào đời. Thai 38 tuần là mấy tháng, vỡ ối có thể chỉ rỉ ít, khi nào cần vào viện?
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
