Cho con bú mẹ: bú sớm, khớp ngậm đúng và dấu hiệu bé bú đủ sữa

Cho con bú mẹ thế nào cho thuận: bú sớm trong giờ đầu, khớp ngậm đúng, bú theo nhu cầu, bú mẹ hoàn toàn 6 tháng và cách biết bé bú đủ sữa.
Cho con bú mẹ: bắt đầu ngay từ giờ đầu sau sinh
Cho con bú mẹ là việc rất tự nhiên, nhưng không phải lúc nào cũng dễ ngay từ đầu. Bài này gom lại những điều cơ bản theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), UNICEF và Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS).
WHO và UNICEF khuyến nghị cho bé bú trong vòng một giờ đầu sau sinh. Nếu mẹ sinh mổ hoặc mệt, bố và người nhà có thể nhờ nhân viên y tế hỗ trợ đặt bé lên ngực mẹ sớm nhất khi có thể.
Bú mẹ hoàn toàn 6 tháng và bú theo nhu cầu
- Bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu: theo WHO, nghĩa là bé chỉ bú sữa mẹ, không ăn uống gì thêm, kể cả nước lọc.
- Bú theo nhu cầu: cho bé bú bất cứ khi nào bé muốn, cả ngày lẫn đêm, thay vì canh giờ cứng nhắc.
- Từ 6 tháng: bắt đầu cho bé ăn dặm đủ chất và an toàn, đồng thời tiếp tục cho bú đến 2 tuổi hoặc lâu hơn.
Ở nhiều nhà, ông bà quen cho cháu nhấp chút nước sau khi bú, hoặc cho uống thêm các loại nước khác cho "mát". Đó là thói quen xuất phát từ lòng thương cháu, nhưng theo WHO, 6 tháng đầu bé không cần uống thêm nước, kể cả ngày nóng. Bố mẹ có thể nhẹ nhàng chia sẻ điều này với ông bà.
Khớp ngậm đúng: chìa khoá để bú hiệu quả và mẹ đỡ đau
Bé ngậm đúng thì bú được nhiều sữa hơn, còn mẹ ít bị đau và nứt đầu ti. NHS gợi ý các bước:
- Mẹ ngồi hoặc nằm thoải mái, dùng gối kê đỡ tay và lưng.
- Ôm bé sát người, mũi bé ngang với đầu ti.
- Để đầu bé hơi ngửa ra sau, môi trên chạm đầu ti để bé há miệng to.
- Chờ bé há thật rộng rồi đưa bé vào vú, cằm chạm vú trước, mũi thông thoáng. Đưa bé tới vú, đừng ấn vú vào miệng bé, và tránh giữ chặt sau gáy bé.
Dấu hiệu khớp ngậm tốt: phần quầng vú sẫm màu lộ ra phía trên môi trên nhiều hơn phía dưới môi dưới; má bé tròn đầy khi mút; bố mẹ nghe thấy tiếng nuốt; bé bú xong tự nhả ra, trông thư thái. Ngược lại, nếu má bé hóp vào khi mút hoặc mẹ nghe tiếng "tắc tắc", có thể bé chưa ngậm sâu. Gợi ý: nhẹ nhàng cho bé nhả ra rồi cho ngậm lại.
Làm sao biết bé bú đủ sữa?
Không nhìn thấy được lượng sữa con bú nên mẹ lo là chuyện rất thường. NHS đưa ra những dấu hiệu bố mẹ có thể theo dõi:
- Tã ướt: trong 48 giờ đầu, khoảng 2–3 tã ướt mỗi ngày là bình thường. Từ ngày thứ 5 trở đi, bé có ít nhất 6 tã ướt nặng trong 24 giờ.
- Phân: từ ngày thứ 4, trong vài tuần đầu bé đi ít nhất 2 lần phân mềm, màu vàng mỗi ngày.
- Cân nặng: bé sụt nhẹ trong mấy ngày đầu là bình thường, sau đó tăng cân đều.
- Khi bú: nghe tiếng nuốt, má tròn, bé tự nhả vú, miệng ẩm, bú xong trông thoả mãn, ngực mẹ mềm hơn sau cữ bú.
Khó khăn thường gặp và khi nào cần đi khám
Căng sữa, tắc tia sữa và viêm vú: cách xử lý đã thay đổi
Khoảng ngày 3–5 sau sinh, khi sữa về, nhiều mẹ thấy hai bầu ngực căng, cứng, đau. Theo Hiệp hội Y khoa Nuôi con bằng sữa mẹ (ABM), đây là tình trạng phù nề, xung huyết thường gặp. Đôi khi một vùng của ngực nổi cục, ấn đau, mà mẹ quen gọi là "tắc tia sữa".
Ở Việt Nam, nhiều mẹ được khuyên chườm nóng, bóp thật mạnh, lăn lược, hoặc cho con bú dồn và hút thật kiệt bên bị tắc để "thông tắc". Hướng dẫn cập nhật của ABM (Protocol #36, 2022) và NHS khuyên làm khác đi. ABM giải thích: cục cứng đó chủ yếu là do mô vú viêm, sưng, làm hẹp các ống dẫn sữa, không phải một "nút sữa" cần nặn ra. Bóp mạnh khiến mô bị tổn thương và viêm nặng thêm. Vì vậy:
- Cho bú theo nhu cầu như bình thường, không ngừng đột ngột. Không cố bú dồn hay hút "cho kiệt" bên bị đau. ABM lưu ý hút quá nhiều làm sữa tiết ra nhiều hơn và vòng viêm kéo dài. Nếu hút sữa, chỉ hút khoảng lượng bé cần. Mẹ có thể vắt tay một chút cho dễ chịu.
- Không xoa bóp sâu, không bóp nặn, không dùng máy rung hay dụng cụ mát-xa. Chỉ chạm thật nhẹ.
- Chườm lạnh để giảm sưng đau. ABM lưu ý chườm nóng làm giãn mạch và có thể khiến triệu chứng nặng hơn, dù vài mẹ thấy dễ chịu.
- Mặc áo ngực vừa vặn, nâng đỡ; nghỉ ngơi. ABM không khuyến khích dùng trợ ti (núm vú silicon) trong lúc này.
- Thuốc giảm đau, giảm viêm hay kháng sinh chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ.
Viêm vú (theo NHS) thường ở một bên, đến nhanh: vùng sưng nóng đau, có thể đỏ, khối cứng hình nêm, kèm sốt, ớn lạnh, đau mỏi như cúm. ABM cho biết viêm vú có thể tiến triển thành ổ áp xe, nhất là khi ngực bị bóp mạnh.
Nấm (tưa) ở đầu ti và miệng bé
NHS mô tả các dấu hiệu ở mẹ: đau rát đầu ti, nhất là sau cữ bú, ngứa, da đầu ti bong hoặc bóng. Ở bé: mảng trắng như sữa đông trong miệng không lau sạch được, quấy khi bú. Cần đi khám để cả mẹ và bé cùng được điều trị, vì nấm dễ lây qua lại. Mẹ vẫn có thể tiếp tục cho bú.
Dính thắng lưỡi
Theo NHS, bé dính thắng lưỡi có thể khó ngậm hoặc khó giữ khớp ngậm, bú rất lâu và rất thường xuyên, chảy dãi, ho, sặc hoặc phát ra tiếng "tắc" khi bú, chậm tăng cân. Mẹ có thể đau đầu ti, ngực căng đau. Không phải bé nào dính thắng lưỡi cũng cần can thiệp. Nếu việc bú gặp khó, nhân viên y tế sẽ đánh giá, tư vấn cách cho bú hoặc làm một thủ thuật nhỏ.
Khi nào cần đi khám hoặc tìm hỗ trợ
NHS nhấn mạnh: nếu lo con không đủ sữa, hãy tìm giúp đỡ sớm. Liên hệ bác sĩ, nhân viên y tế hoặc chuyên viên tư vấn sữa mẹ khi:
- Bé có ít tã ướt hoặc ít phân hơn các mốc kể trên, không tăng cân lại sau những ngày đầu, hoặc trông kém tỉnh táo khi thức.
- Mẹ đau đầu ti kéo dài dù đã chỉnh tư thế, hoặc nghi bé dính thắng lưỡi, nghi nấm.
- Triệu chứng ở ngực không đỡ sau 12–24 giờ tự chăm sóc (NHS), hoặc mẹ sốt, mạch nhanh kéo dài quá 24 giờ (ABM).
- Khối sưng đau ngày càng to, cứng, hoặc mẹ mệt nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Trời nóng có cần cho bé dưới 6 tháng uống thêm nước không?
Không. Theo WHO, bé bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu không cần uống thêm gì, kể cả nước.
Bị tắc tia sữa có nên ngừng cho bú bên đó, có nên chườm nóng, bóp mạnh?
Theo NHS và ABM, mẹ vẫn tiếp tục cho bú theo nhu cầu, không ngừng đột ngột, nhưng cũng không cần bú dồn hay hút kiệt bên đó. Nên chườm lạnh, không bóp hay xoa bóp mạnh. Nếu sau 12–24 giờ không đỡ, hoặc mẹ sốt, mệt nhiều, hãy đi khám.
Bao lâu cho con bú một lần?
WHO khuyến nghị bú theo nhu cầu, cả ngày lẫn đêm. Thay vì đếm giờ, bố mẹ theo dõi tã ướt, phân và cân nặng để biết bé có bú đủ hay không.
Nguồn tham khảo
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – Breastfeeding
- NHS – Breastfeeding: positioning and attachment
- NHS – Breastfeeding: is my baby getting enough milk?
- NHS – Mastitis
- Academy of Breastfeeding Medicine (ABM) – Clinical Protocol #36: The Mastitis Spectrum, Revised 2022
- NHS – Tongue-tie và Thrush khi cho con bú
Bài viết liên quan
Thai kỳThai nhi 40 tuần: đến ngày dự sinh chưa đẻ phải làm sao
Thai nhi 40 tuần nặng khoảng 3,6 kg theo WHO. Mang thai 40 tuần chưa có dấu hiệu sinh có sao không, khi nào gọi viện, có nên tự kích sinh tại nhà?
Thai kỳThai nhi 39 tuần: đủ tháng, 9 dấu hiệu mẹ không được bỏ qua
Thai nhi 39 tuần nặng khoảng 3,4 kg theo WHO, đã đủ tháng. Mang thai 39 tuần ra nhầy, đau lưng có phải sắp sinh? 9 dấu hiệu mẹ cần gọi bác sĩ ngay.
Thai kỳThai nhi 38 tuần: nặng bao nhiêu, vỡ ối thế nào, chờ sinh ra sao
Thai nhi 38 tuần nặng khoảng 3,2 kg theo WHO, da dày hơn, có lớp gây giúp dễ chào đời. Thai 38 tuần là mấy tháng, vỡ ối có thể chỉ rỉ ít, khi nào cần vào viện?
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
