Ở cữ kiêng gì? Kiêng cữ sau sinh theo khoa học, giữ nếp nhà phù hợp

Ở cữ kiêng gì cho đúng: kiêng tắm, kiêng gió, nằm than, ăn kiêng, nằm yên một chỗ... Điều nào nên giữ, điều nào nên đổi, theo NHS và CDC, nói nhẹ nhàng.
Ở cữ kiêng gì? Hiểu đúng để mẹ khoẻ, nhà vui
Trong nhiều gia đình Việt, tháng ở cữ gắn với cả một danh sách điều kiêng: kiêng tắm gội, kiêng gió, kiêng nước lạnh, kiêng rau sống, nằm yên một chỗ, có nơi còn nằm than hay xông. Những lời dặn ấy xuất phát từ tình thương và từ thời mà nhà cửa thiếu nước sạch, thiếu áo ấm, thiếu thầy thuốc. Ý nghĩa sâu xa của ở cữ rất đáng giữ: mẹ được nghỉ ngơi, được ăn uống đầy đủ, được cả nhà đỡ đần.
Bài này không nhằm bảo ai đúng ai sai. Chúng tôi đặt từng điều kiêng phổ biến cạnh hướng dẫn của các cơ quan y tế như Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), để cả nhà cùng chọn cách vừa giữ được nếp, vừa an toàn cho mẹ và bé. Những thay đổi của cơ thể mẹ trong giai đoạn này có ở bài 6 tuần đầu sau sinh.
Những điều nên giữ: tinh thần tốt đẹp của ở cữ
- Nghỉ ngơi thật sự: mẹ ngủ khi bé ngủ, việc nhà để người khác lo. Đây là điều nhiều nguồn y khoa cũng khuyến khích; NHS khuyên sau sinh mổ nên "từ từ" trong vài tuần đầu, không mang vật nặng hơn em bé.
- Giữ ấm vừa phải: mặc đồ cotton dài tay, đi tất khi thấy lạnh là hợp lý, miễn mẹ thấy dễ chịu, không đổ mồ hôi đầm đìa.
- Ăn uống đủ chất, ăn nóng sốt: canh, cháo, món hầm là lựa chọn tốt nếu đủ rau và đạm.
- Hạn chế khách: bớt người đến thăm giúp mẹ được nghỉ và bé ít tiếp xúc nguồn bệnh (gợi ý của Agoliva).
Những điều kiêng nên điều chỉnh, theo khoa học
Kiêng tắm, kiêng gội đầu
Đây là điều kiêng phổ biến nhất. NHS lại khuyên mẹ có vết khâu tầng sinh môn nên rửa vết khâu mỗi ngày bằng nước ấm sạch, có thể tắm bồn hoặc tắm vòi sen, rồi thấm khô nhẹ, để giúp phòng nhiễm trùng. Với vết mổ, NHS khuyên làm sạch và lau khô nhẹ nhàng hằng ngày theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Sản dịch ra nhiều những tuần đầu, giữ vệ sinh sạch sẽ giúp mẹ dễ chịu hơn.
Cách dung hoà: tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, lau khô người và sấy tóc khô ngay, mặc đồ ấm. Như vậy vừa giữ được ý "không để nhiễm lạnh" của ông bà, vừa sạch sẽ (gợi ý của Agoliva). Riêng chuyện ngâm bồn hay đi bơi sau mổ hoặc khi vết khâu chưa lành, hãy hỏi bác sĩ.
Nằm yên một chỗ suốt tháng
Nghỉ ngơi khác với bất động. NHS khuyên mẹ sau sinh mổ giữ vận động nhẹ, như đi bộ mỗi ngày, để giảm nguy cơ cục máu đông, và tránh gắng sức quá mức. Sau sinh thường, đi lại nhẹ nhàng trong nhà cũng giúp mẹ đỡ táo bón, đỡ mỏi lưng.
Kiêng rau, trái cây, chỉ ăn mặn, kiêng uống nhiều nước
Bữa ăn ở cữ truyền thống ở nhiều nơi thiên về thịt kho, cá kho mặn, ít rau. NHS cho biết sau sinh nhiều mẹ bị táo bón và trĩ, và khuyên ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt cùng uống nhiều nước để đi ngoài dễ hơn. Uống nhiều nước cũng giúp nước tiểu loãng, đi tiểu đỡ xót vết khâu.
CDC cho biết nhìn chung mẹ cho con bú không cần kiêng hay hạn chế một loại thực phẩm cụ thể nào; NHS cũng nói mẹ không cần chế độ ăn đặc biệt, chỉ cần ăn đa dạng, cân bằng. Điều đáng lưu ý là hạn chế cà phê, trà đặc và một số loại cá có nhiều thuỷ ngân. Chi tiết có ở bài dinh dưỡng khi cho con bú. Món rau luộc, canh rau ngót, canh bí, trái cây chín để ở nhiệt độ phòng hoàn toàn có thể có mặt trong mâm cơm ở cữ.
Nằm than, hơ lửa, xông trong phòng kín
Đây là điều cần đổi nhất vì liên quan đến an toàn. NHS cho biết lửa đốt than, củi, gas có thể tạo ra khí CO (carbon monoxide), một loại khí độc không màu, không mùi; đốt bếp than hay bếp nướng trong không gian kín có thể làm khí này tích tụ. Triệu chứng gồm đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, mệt, lú lẫn, khó thở. Trẻ sơ sinh nằm cùng phòng còn nhạy cảm hơn. Ngoài ra, than hồng đặt gần giường có nguy cơ gây bỏng và cháy.
Nếu cả nhà muốn giữ ấm cho mẹ, hãy dùng chăn mỏng, áo ấm, đóng bớt cửa khi có gió lạnh, và không đốt lửa trong phòng ngủ. Gặp ai trong phòng bỗng đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, hãy đưa mọi người ra chỗ thoáng và đi khám; nếu có người khó thở, lơ mơ hoặc ngất, gọi cấp cứu 115 ngay.
Đóng kín cửa, ủ bé thật nhiều lớp
Ông bà thường sợ bé "nhiễm gió" nên quấn bé kín mít, đội mũ, đắp chăn dày ngay cả mùa hè. NHS cho biết bé bị quá nóng làm tăng nguy cơ đột tử ở trẻ sơ sinh (SIDS); quá nóng có thể do quá nhiều chăn áo hoặc phòng quá nóng. NHS khuyên bớt một hay nhiều lớp áo hoặc chăn nếu da bé nóng hoặc đổ mồ hôi, dùng chăn mỏng, và không để bé ngủ cạnh lò sưởi, lửa hay túi chườm nóng. Ở Việt Nam mùa nóng, phòng thoáng, mát vừa phải, tránh gió lùa thổi thẳng vào bé là cách cân bằng (gợi ý của Agoliva).
Nói chuyện với ông bà thế nào cho êm?
Ông bà thương con cháu nên mới dặn kỹ. Thay vì bác bỏ, bố mẹ có thể bắt đầu bằng điều cả nhà cùng muốn: "Mẹ khoẻ để chăm con". Sau đó đề nghị cách dung hoà, như tắm nhanh nước ấm trong phòng kín thay vì kiêng hẳn, giữ ấm bằng chăn áo thay vì than. Nhờ bác sĩ hoặc nữ hộ sinh giải thích trong buổi tái khám cũng giúp ông bà yên tâm hơn. Thêm gợi ý ở bài ông bà và bố mẹ cùng nuôi dạy con.
Khi nào mẹ cần đi khám
Dù kiêng cữ thế nào, NHS khuyên mẹ báo ngay cho bác sĩ nếu có: đau, sưng hoặc đỏ bắp chân một bên; sốt kèm đau bụng; đau đầu, nhìn mờ, nôn; vết khâu hoặc vết mổ sưng đỏ, đau hơn, chảy mủ hoặc có mùi hôi; đi tiểu rất khó hoặc đau; ra máu thành cục lớn.
Gọi 115 hoặc đến viện ngay nếu mẹ ra máu âm đạo đột ngột, rất nhiều, kèm choáng váng, tim đập nhanh; đau ngực hoặc khó thở. Đừng vì "đang ở cữ, kiêng ra ngoài" mà chần chừ đi viện.
Câu hỏi thường gặp
Sau sinh bao lâu thì được tắm gội?
NHS khuyên mẹ có vết khâu tầng sinh môn rửa vết khâu bằng nước ấm sạch mỗi ngày. Mẹ sinh mổ làm sạch vết mổ theo hướng dẫn của bệnh viện. Tắm nhanh bằng nước ấm, lau khô, sấy tóc khô ngay và tránh gió lùa là cách phù hợp với nhiều gia đình.
Ở cữ có được ăn trái cây, uống nước lạnh không?
Theo CDC và NHS, mẹ cho con bú không cần kiêng một loại thực phẩm cụ thể nào và nên ăn nhiều rau, trái cây, uống đủ nước. Nếu mẹ thấy uống nước ấm dễ chịu hơn thì cứ chọn nước ấm; điều quan trọng là uống đủ.
Có nên nằm than sau sinh không?
Không nên đốt than hay lửa trong phòng kín, vì NHS cảnh báo có thể sinh khí CO độc. Giữ ấm cho mẹ bằng chăn, áo, tất là đủ, và giữ cho bé không quá nóng. Bé sơ sinh cần gì trong tháng đầu có ở bài bé 1 tháng tuổi.
Nguồn tham khảo
- NHS – Your body after the birth
- NHS – Caesarean section: Recovery
- NHS – Breastfeeding and diet
- CDC – Maternal Diet and Breastfeeding
- NHS – Reduce the risk of sudden infant death syndrome (SIDS)
- NHS – Carbon monoxide poisoning
Bài viết liên quan
Thai kỳThai nhi 40 tuần: đến ngày dự sinh chưa đẻ phải làm sao
Thai nhi 40 tuần nặng khoảng 3,6 kg theo WHO. Mang thai 40 tuần chưa có dấu hiệu sinh có sao không, khi nào gọi viện, có nên tự kích sinh tại nhà?
Thai kỳThai nhi 39 tuần: đủ tháng, 9 dấu hiệu mẹ không được bỏ qua
Thai nhi 39 tuần nặng khoảng 3,4 kg theo WHO, đã đủ tháng. Mang thai 39 tuần ra nhầy, đau lưng có phải sắp sinh? 9 dấu hiệu mẹ cần gọi bác sĩ ngay.
Thai kỳThai nhi 38 tuần: nặng bao nhiêu, vỡ ối thế nào, chờ sinh ra sao
Thai nhi 38 tuần nặng khoảng 3,2 kg theo WHO, da dày hơn, có lớp gây giúp dễ chào đời. Thai 38 tuần là mấy tháng, vỡ ối có thể chỉ rỉ ít, khi nào cần vào viện?
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
