Da kề da sau sinh: lợi ích, cách làm an toàn cho mẹ, bố và bé

Da kề da sau sinh là gì, lợi ích ra sao cho bé và mẹ, bố làm da kề da được không, cách làm an toàn tại nhà và với bé sinh non, theo WHO, UNICEF, NHS.
Da kề da sau sinh là gì?
Da kề da là khi em bé chỉ mặc tã (hoặc không mặc gì), được đặt nằm sấp trên ngực trần của mẹ hoặc bố, rồi cả hai được đắp chung một chiếc khăn hay chăn ấm. Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), bé thường được đặt dưới vạt áo của bố mẹ hoặc dưới chăn. Ngay sau sinh, nhiều bệnh viện khuyến khích mẹ được da kề da với con càng sớm càng tốt.
Đây là việc rất đơn giản, không cần dụng cụ, nhưng được các tổ chức y tế lớn đánh giá cao. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa da kề da ngay và kéo dài sau sinh vào gói Chăm sóc thiết yếu sớm cho trẻ sơ sinh. Sáng kiến Bệnh viện Thân thiện Trẻ em của UNICEF Anh đặt yêu cầu mọi bà mẹ được da kề da với con sau sinh, ít nhất cho tới sau cữ bú đầu tiên và lâu bao nhiêu tuỳ mẹ muốn.
Lợi ích của da kề da cho bé và bố mẹ
Tổng hợp từ NHS, UNICEF Anh và Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), da kề da giúp:
- Ổn định thân nhiệt, nhịp tim và nhịp thở của bé, giúp bé thích nghi với cuộc sống bên ngoài bụng mẹ.
- Làm dịu bé: bé nghe được tiếng tim đập và giọng nói quen thuộc của bố mẹ. AAP cho biết bé ít khóc hơn và có nhiều thời gian ngủ sâu, tỉnh táo yên lặng hơn.
- Hỗ trợ bú mẹ: kích thích bản năng tìm vú và bú của bé, giúp mẹ tăng tiết sữa. Xem thêm bài cho con bú mẹ.
- Gắn kết: giúp cơ thể giải phóng oxytocin, hormone mang lại cảm giác dễ chịu và gần gũi.
- Bảo vệ khỏi nhiễm trùng: UNICEF Anh cho biết da bé được tiếp xúc với lợi khuẩn trên da mẹ; NHS nói da kề da giúp bé xây dựng miễn dịch.
WHO cho biết da kề da ngay sau sinh, không có quần áo hay khăn quấn ngăn cách, còn giúp lần bú đầu dễ dàng và có thể giảm nguy cơ trầm cảm sau sinh cho mẹ.
Giờ đầu tiên: bé "tự bò" tìm vú
UNICEF Anh mô tả khi được đặt trên ngực mẹ và không bị gián đoạn, phần lớn bé đủ tháng sẽ trải qua một chuỗi hành vi rất tự nhiên: khóc một tiếng, rồi nằm yên nghỉ ngơi, mở mắt, phản ứng với giọng mẹ, cử động tay chân, đầu, như đang bò về phía vú, nghỉ, rồi ngửi, liếm và tự ngậm bắt vú. Quá trình này không nên bị vội vàng hay ngắt quãng, ví dụ bế bé đi cân hay mẹ đi tắm trước khi bé bú xong lần đầu. Bố mẹ có thể nói trước mong muốn này với bác sĩ, nữ hộ sinh.
Bố cũng da kề da được
WHO cho biết bất kỳ ai cũng có thể thực hiện chăm sóc kiểu chuột túi, gồm mẹ, bố và ông bà. AAP cũng nói cả bố và mẹ đều có thể da kề da với con: chỉ cần mặc áo cài cúc phía trước, để bé nằm thẳng trên ngực hoặc áp nhẹ đầu bé vào ngực mình. Nếu mẹ sinh mổ hoặc cần nghỉ, bố là người tuyệt vời để giữ ấm cho con. Thêm cách bố gần gũi con ở bài gắn kết bố và con.
Da kề da với bé sinh non, nhẹ cân
Với bé sinh non hoặc nhẹ cân, da kề da kéo dài là một phần của phương pháp chăm sóc kiểu mẹ chuột túi (Kangaroo Mother Care). WHO cho biết phương pháp này có thể giảm nguy cơ nhiễm trùng, chậm phát triển và tử vong; năm 2022, WHO đưa ra khuyến nghị mới cho thấy những can thiệp đơn giản như chăm sóc kiểu chuột túi ngay sau sinh có thể giảm đáng kể tử vong ở trẻ sinh non, nhẹ cân. AAP cho biết lợi ích thấy được ngay cả khi chỉ làm vài phút mỗi ngày.
Nếu bé phải nằm khoa sơ sinh, NHS cho biết có thể chưa bế được con ngay; đội ngũ y tế sẽ hướng dẫn bố mẹ chạm nhẹ hay nắm tay con, và mọi cái chạm đều an ủi bé. Hãy hỏi nhân viên y tế khi nào có thể bắt đầu da kề da.
Cách làm da kề da an toàn tại nhà
NHS khuyên tiếp tục da kề da khi về nhà, nhất là trong những ngày, tuần đầu, và nhiều tháng nữa nếu bố mẹ thích. AAP gợi ý những lúc phù hợp như buổi sáng mới ngủ dậy hoặc sau khi tắm cho bé.
- Chọn lúc bố hoặc mẹ đang tỉnh táo, không quá buồn ngủ.
- Ngồi tựa lưng, hơi ngả (nửa nằm nửa ngồi) trên ghế hoặc giường có gối kê.
- Bé chỉ mặc tã, nằm sấp thẳng trên ngực, đầu nghiêng một bên.
- Đắp khăn hoặc chăn mỏng lên lưng bé, để hở mặt bé.
- Giữ bé bằng một tay đỡ lưng và mông, không để bé tuột.
Ở Việt Nam mùa nóng, một chiếc khăn mỏng là đủ; nếu lưng bé ướt mồ hôi, bớt khăn đi (gợi ý của Agoliva). Trong phòng nhiều người, mẹ có thể khoác áo choàng hoặc chăn mỏng che cả hai cho kín đáo.
Đừng để mình ngủ quên khi da kề da
Nếu thấy buồn ngủ, hãy đặt bé nằm ngửa trong cũi hoặc nôi riêng. NHS khuyên không ngủ trên ghế sofa hay ghế bành cùng bé, và không ngủ chung giường với bé nếu bố mẹ hút thuốc, đã uống rượu bia hoặc dùng thuốc gây buồn ngủ, hoặc bé sinh non, nhẹ cân. Xem thêm bài giấc ngủ an toàn.
Khi nào cần gọi người hỗ trợ hoặc cấp cứu
Trong lúc da kề da, nhất là những giờ đầu sau sinh, UNICEF Anh nhấn mạnh cần theo dõi màu da, nhịp thở và độ trương lực của bé. Hãy gọi ngay nhân viên y tế nếu đang ở viện, hoặc gọi cấp cứu 115 nếu ở nhà, khi bé:
- Thở bất thường, có tiếng thở lạ, hoặc ngừng thở, không thấy ngực phập phồng.
- Da, môi tím tái hoặc tái nhợt.
- Mềm oặt, không phản ứng khi được gọi, chạm.
Nếu bé chỉ có vẻ lạnh, quấy nhiều, bú kém hoặc bố mẹ thấy không yên tâm, hãy hỏi bác sĩ nhi.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi lần da kề da nên kéo dài bao lâu?
Ngay sau sinh, UNICEF Anh khuyến khích da kề da ít nhất 1 giờ hoặc tới sau cữ bú đầu. Ở nhà thì không có giới hạn cứng; AAP cho biết lợi ích có cả khi chỉ vài phút mỗi ngày. Bé 1 tháng sinh hoạt ra sao có ở bài bé 1 tháng tuổi.
Sinh mổ có da kề da được không?
Thường là được nếu mẹ và bé ổn định; bố mẹ nên nói trước mong muốn này với bác sĩ. UNICEF Anh khuyến khích những mẹ chưa da kề da được ngay sau sinh bắt đầu sớm nhất khi có thể. Trong lúc chờ mẹ hồi sức, bố có thể da kề da với con.
Da kề da có làm bé bị lạnh không?
Ngược lại, NHS và AAP cho biết da kề da giúp điều hoà thân nhiệt của bé. Chỉ cần đắp khăn lên lưng bé và giữ phòng không có gió lùa.
Nguồn tham khảo
- NHS – Skin-to-skin contact with your newborn
- UNICEF UK Baby Friendly Initiative – Skin-to-skin contact
- WHO Western Pacific – Simple, but lifesaving: skin-to-skin contact immediately after birth
- AAP, HealthyChildren.org – Skin-to-Skin Contact: How Kangaroo Care Benefits Your Baby
- WHO – Preterm birth fact sheet
- NHS – Reduce the risk of sudden infant death syndrome (SIDS)
Bài viết liên quan
Thai kỳThai nhi 40 tuần: đến ngày dự sinh chưa đẻ phải làm sao
Thai nhi 40 tuần nặng khoảng 3,6 kg theo WHO. Mang thai 40 tuần chưa có dấu hiệu sinh có sao không, khi nào gọi viện, có nên tự kích sinh tại nhà?
Thai kỳThai nhi 39 tuần: đủ tháng, 9 dấu hiệu mẹ không được bỏ qua
Thai nhi 39 tuần nặng khoảng 3,4 kg theo WHO, đã đủ tháng. Mang thai 39 tuần ra nhầy, đau lưng có phải sắp sinh? 9 dấu hiệu mẹ cần gọi bác sĩ ngay.
Thai kỳThai nhi 38 tuần: nặng bao nhiêu, vỡ ối thế nào, chờ sinh ra sao
Thai nhi 38 tuần nặng khoảng 3,2 kg theo WHO, da dày hơn, có lớp gây giúp dễ chào đời. Thai 38 tuần là mấy tháng, vỡ ối có thể chỉ rỉ ít, khi nào cần vào viện?
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
