Bé 13 tháng tuổi: chập chững bước đầu và mê thả đồ xuống đất

Bé 13 tháng tuổi đi men, chập chững vài bước và thích thả đồ xuống đất. Mốc CDC/WHO, ăn ngủ, trò chơi tại nhà, an toàn và khi nào nên hỏi bác sĩ.
Tháng đầu tiên của tuổi chập chững
Vừa thổi nến sinh nhật xong, con đã bước sang một giai đoạn mới: bé 13 tháng tuổi thường bám ghế, bám thành giường đi vòng quanh nhà, có bé đã buông tay đi được vài bước loạng choạng. Đi kèm là một "sở thích" khiến bố mẹ vừa buồn cười vừa mệt: thả chiếc thìa xuống sàn, nhìn bố nhặt lên, rồi thả tiếp. Đó không phải con nghịch phá, mà là con đang làm "thí nghiệm" về thế giới.
Bé 13 tháng tuổi làm được gì?
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) đặt mốc theo dõi ở 12 tháng và 15 tháng, với những việc mà ít nhất 75% trẻ làm được ở tuổi đó. Ở tháng 13, con vừa qua mốc 1 tuổi và đang tiến tới mốc 15 tháng. Đây là để hình dung, không phải bài kiểm tra.
Vận động
- Theo CDC, khoảng 1 tuổi bé kéo người đứng lên, đi men khi vịn đồ đạc, nhặt được miếng thức ăn nhỏ bằng ngón cái và ngón trỏ, uống bằng cốc không nắp khi có người cầm giúp.
- Đến khoảng 15 tháng, CDC ghi nhận bé tự đi được vài bước và dùng ngón tay bốc thức ăn tự ăn.
- Nghiên cứu phát triển vận động của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) trên trẻ khoẻ mạnh ở năm quốc gia cho thấy "cửa sổ" bắt đầu tự đi rất rộng: từ khoảng 8,2 đến 17,6 tháng. Bé 13 tháng chưa buông tay đi vẫn nằm trong khoảng bình thường.
Ngôn ngữ và giao tiếp
- Mốc 1 tuổi của CDC: vẫy tay "bye-bye", gọi bố mẹ bằng "ba", "mẹ" hoặc một cách gọi riêng, hiểu chữ "không" (khựng lại hoặc dừng tay khi nghe).
- Hướng tới 15 tháng: bé cố nói thêm một, hai từ ngoài "ba", "mẹ", nhìn đúng đồ vật quen khi bố mẹ gọi tên, làm theo lời dặn có kèm cử chỉ (đưa tay ra và nói "đưa mẹ nào"), chỉ tay để đòi hoặc nhờ giúp.
Cảm xúc và xã hội
- Thích chơi trò qua lại với người lớn như vỗ tay "ếch ộp", ú oà.
- Hướng tới 15 tháng, CDC kể: bé đưa cho bố mẹ xem món đồ mình thích, vỗ tay khi phấn khích, ôm thú bông, thể hiện tình cảm bằng cách ôm, rúc vào lòng, hôn.
Nhận thức
- CDC ghi ở mốc 1 tuổi: bé bỏ đồ vào hộp (như khối gỗ vào cốc) và tìm món đồ vừa thấy bố mẹ giấu dưới khăn.
- Con xoay đi xoay lại một món đồ, đưa lên miệng, đập xuống sàn, thả rơi để xem chuyện gì xảy ra. Hướng tới 15 tháng, CDC ghi nhận bé bắt đầu dùng đồ vật "đúng cách": áp điện thoại lên tai, đưa cốc lên miệng, lật sách, và chồng được ít nhất hai món nhỏ lên nhau.
Mỗi bé có nhịp riêng: có bé đi sớm nhưng nói chậm, có bé "nói" nhiều mà chân chưa vững. Điều đáng theo dõi là con có tiến bộ dần hay không.
Ăn và ngủ của bé 13 tháng
Bữa ăn
- Sữa mẹ: WHO và UNICEF khuyên tiếp tục cho con bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn, song song với thức ăn bổ sung đủ chất. Qua mốc 1 tuổi không có nghĩa là phải cai sữa.
- Số bữa: WHO khuyên trẻ 9–23 tháng ăn 3–4 bữa chính mỗi ngày, thêm 1–2 bữa phụ nếu cần, độ đặc và sự đa dạng tăng dần. Con có thể chuyển dần sang cơm nát, thức ăn thái nhỏ cùng mâm gia đình.
- Đồ uống: Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) gợi ý trẻ 12–24 tháng uống sữa bò nguyên kem nếu dùng sữa bò, khoảng 2 cốc (chừng 480 ml) mỗi ngày, cùng 1–4 cốc nước lọc. AAP cho rằng các loại "sữa cho trẻ tập đi" không cần thiết với đa số trẻ ăn uống cân đối. Trái cây nguyên miếng luôn tốt hơn nước ép.
Giấc ngủ
WHO khuyến nghị trẻ 1–2 tuổi ngủ 11–14 giờ mỗi ngày, gồm cả giấc ngày, với giờ ngủ và giờ dậy đều đặn. Nhiều bé tháng này vẫn ngủ hai giấc ngày. Xem thêm bài giấc ngủ ngày của bé theo tuổi.
Chơi gì với bé 13 tháng tuổi?
WHO khuyên trẻ 1–2 tuổi vận động ít nhất 180 phút mỗi ngày, rải rác suốt ngày, và không bị giữ một chỗ (xe đẩy, ghế ăn, địu) quá 1 giờ liền. Vài gợi ý của Agoliva:
- Nồi và rổ: đưa con một chiếc nồi inox nhỏ và vài quả bóng nhựa to, cho con thả vào, đổ ra, thả lại. Trò này tập đúng kỹ năng "bỏ đồ vào hộp" mà CDC nêu, lại thoả mãn nhu cầu thả rơi của con mà không phải ném thức ăn.
- Con đường men theo ghế: xếp sofa, ghế đẩu chắc chắn, thùng gỗ thành một lối đi có khoảng hở nhỏ, đặt món đồ con thích ở cuối. Con sẽ đi men, buông một tay, rồi thử bước qua khoảng trống.
- Gọi tên khi con chỉ: CDC khuyên khi con chỉ vào thứ gì, bố mẹ gọi tên nó, dừng lại chờ con "đáp", rồi khen và nhắc lại. Con chỉ con mèo, bố nói "Con mèo! Meo meo", rồi đợi.
- Khăn giấu đồ: úp chiếc khăn sữa lên con vịt cao su ngay trước mắt con, hỏi "Vịt đâu rồi?". Con sẽ kéo khăn tìm, và cười rất tươi khi thấy.
Giữ an toàn khi con bắt đầu đi
- Té ngã: chắn đầu và chân cầu thang, không đặt ghế cạnh bàn, bệ cửa sổ hay lan can ban công để con không leo lên được. Xem thêm bài bé tập đi.
- Hóc nghẹn: AAP khuyên cắt thức ăn cho trẻ nhỏ thành miếng không quá khoảng 1 cm, cho con ngồi yên khi ăn, không vừa chạy vừa ăn. Chưa cho con ăn nguyên quả nho, các loại hạt, bỏng ngô, kẹo cứng, xúc xích nguyên khúc, miếng táo hay cà rốt sống. Với quả tròn trơn như nhãn, vải, bố mẹ nên bỏ hạt và cắt nhỏ tương tự quả nho.
- Đồ vật nhỏ: đồng xu, nắp bút, bi, pin cúc áo, bóng bay đều là nguy cơ hóc theo AAP. Đi kiểm tra sàn nhà ở tầm mắt của con.
- Nước: WHO cho biết đuối nước là một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ 1–4 tuổi. Đổ hết nước trong xô, chậu sau khi dùng, đậy kín bể, lu nước, đóng cửa nhà tắm.
- Bỏng: không bế con khi đang cầm cốc nước nóng, để phích, ấm siêu tốc xa mép bàn.
Khi nào nên hỏi bác sĩ?
Hãy trao đổi với bác sĩ nhi nếu ở khoảng 13 tháng con:
- Chưa kéo người đứng lên được, hoặc chưa đi men khi vịn đồ.
- Chưa vẫy tay, chưa chỉ tay, chưa gọi "ba", "mẹ" hay một cách gọi riêng nào.
- Không tìm món đồ vừa thấy bố mẹ giấu, ít nhìn theo khi bố mẹ gọi tên đồ vật quen.
- Mất đi kỹ năng con từng làm được, bất kể kỹ năng nào.
CDC khuyên bố mẹ đừng "chờ xem": nếu lo, hãy nói với bác sĩ và hỏi về sàng lọc phát triển. Về lịch khám định kỳ và các mũi tiêm quanh mốc 1 tuổi, bố mẹ hỏi trạm y tế phường, xã hoặc phòng khám nơi con tiêm chủng. Tháng trước con thế nào, xem lại bài bé 12 tháng tuổi; tháng tới con sẽ ra sao, xem bài bé 14 tháng tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Bé 13 tháng chưa biết đi có sao không?
Thường là không. WHO ghi nhận trẻ khoẻ mạnh bắt đầu tự đi trong khoảng 8,2 đến 17,6 tháng. Nếu con đã vịn đứng, đi men và tiến bộ dần, cứ cho con nhiều thời gian chân trần trên sàn. Đến 18 tháng con chưa tự đi thì nên đưa con đi khám.
Bé 13 tháng uống sữa gì, bao nhiêu là đủ?
Sữa mẹ vẫn rất tốt, WHO khuyên bú đến 2 tuổi hoặc hơn. Nếu dùng sữa bò, AAP gợi ý sữa nguyên kem khoảng 2 cốc mỗi ngày. Bữa ăn cùng gia đình mới là nguồn dinh dưỡng chính.
Con 13 tháng cứ ném đồ, có phải hư không?
Không. Ném, thả rơi là cách con tìm hiểu "điều gì xảy ra nếu…". Hãy cho con chỗ ném phù hợp (bóng mềm, rổ) và nhẹ nhàng giữ giới hạn với thức ăn, đồ dễ vỡ.
Nguồn tham khảo
- CDC – Important Milestones: Your Baby By One Year và By 15 Months
- WHO Motor Development Study: windows of achievement for six gross motor development milestones (Acta Paediatrica 2006)
- WHO – Infant and young child feeding
- AAP, HealthyChildren.org – Recommended Drinks for Young Children Ages 0-5
- AAP, HealthyChildren.org – Choking Prevention
- WHO – To grow up healthy, children need to sit less and play more
Bài viết liên quan
Phát triển theo thángBé 36 tháng (tròn 3 tuổi): mốc phát triển và hành trang vào lớp mầm
Bé 36 tháng tuổi, tròn 3 tuổi: trò chuyện qua lại, nhập vai siêu nhân, vẽ vòng tròn, chơi cùng bạn. Đủ mốc CDC 3 tuổi, ăn ngủ, trò chơi và chuẩn bị đi lớp.
Phát triển theo thángBé 35 tháng tuổi: nói rõ hơn, hiểu "lát nữa" và tập tự phục vụ
Bé 35 tháng tuổi nói rõ hơn để người ngoài hiểu, bắt đầu hiểu "hôm qua", "lát nữa" và muốn tự đánh răng, mặc áo. Mốc CDC, ăn ngủ, trò chơi, an toàn.
Phát triển theo thángBé 34 tháng tuổi: tập dùng lời thay cáu giận, mê phụ việc nhà
Bé 34 tháng tuổi bắt đầu nói ra điều mình muốn thay vì ăn vạ, làm theo yêu cầu 2–3 bước và thích phụ việc nhà. Mốc theo CDC, ăn ngủ, trò chơi, an toàn.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
