Bé 1–3 tuổi chơi xếp khối, xếp cốc, ghép hình: lợi ích, cách chơi

Chơi xếp khối, xếp cốc, ghép hình giúp bé 1–3 tuổi giải quyết vấn đề, khéo tay và hiểu không gian. Gợi ý trò chơi theo độ tuổi và cách bố mẹ chơi cùng con.
Chơi xếp khối, ghép hình mang lại gì cho bé?
Một chồng khối gỗ, bộ cốc nhựa lồng vào nhau, tấm tranh ghép vài mảnh: những món đồ chơi "cổ điển" này đã có mặt trong nhiều thế hệ gia đình. Không phải ngẫu nhiên mà chúng vẫn được giới nhi khoa khuyến khích.
- Giải quyết vấn đề: Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) xếp khối gỗ, hình khối, tranh ghép vào nhóm "đồ chơi truyền thống" giúp trẻ học kỹ năng giải quyết vấn đề. Cái khối này đặt lệch thì đổ, mảnh ghép này xoay chiều nào mới vừa: mỗi lần thử là một lần bé suy luận.
- Khéo tay: AAP cho biết các loại đồ chơi này hỗ trợ vận động tinh, tức sự khéo léo của bàn tay và ngón tay. Xem thêm bài vận động tinh cho bé.
- Hiểu không gian và nền tảng toán: UNICEF cho biết việc xếp chồng đồ vật giúp trẻ hiểu về chuyển động và không gian. AAP cũng ghi nhận một số đồ chơi dạng này giúp xây dựng kỹ năng toán sớm. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Child Development (2013) với hơn 100 trẻ 3 tuổi cho thấy trẻ chép lại mô hình khối tốt hơn cũng có kỹ năng toán sớm tốt hơn. Đây là mối liên quan, chưa chứng minh xếp khối "làm" trẻ giỏi toán, nhưng các tác giả cho rằng khối xếp là món đồ rẻ, vui và đáng cho trẻ chơi.
- Kiên nhẫn và cảm xúc: tháp đổ, mảnh ghép không vừa là những lần thất bại nhỏ, an toàn để bé tập bình tĩnh thử lại khi có bố mẹ bên cạnh.
Gợi ý trò chơi theo độ tuổi
Đây là gợi ý để bố mẹ chọn trò chơi vừa sức con, không phải bài kiểm tra. Mỗi bé có nhịp riêng; nếu con chưa hứng thú, hãy quay về trò dễ hơn.
1–2 tuổi: bỏ vào, lấy ra, đẩy đổ
- Bỏ vào, lấy ra: UNICEF gợi ý cho bé khoảng 18 tháng chơi bỏ đồ vào một chiếc hộp rồi lấy ra. Hộp sữa bột rỗng và vài khối gỗ to là đủ.
- Phá tháp: bố mẹ xếp tháp, con đẩy đổ. Trò này tưởng "phá" nhưng bé được thấy việc mình làm tạo ra kết quả, và thường cười rất thích thú.
- Xếp cốc lồng nhau: bộ cốc nhựa nhiều cỡ có thể lồng vào nhau, úp xuống thành tháp, đong nước khi tắm.
- Hộp thả hình: bắt đầu với hình tròn, vì bé không cần xoay chiều mới thả vừa.
2–3 tuổi: xây, ghép, sắp xếp
- Xây tháp cùng nhau: UNICEF gợi ý với bé 2 tuổi, cả nhà thay phiên nhau đặt từng khối, xem tháp cao được bao nhiêu rồi để bé đẩy đổ.
- Tranh ghép ít mảnh: lúc đầu bé sẽ thử–sai rất nhiều: xoay, lật, gõ mảnh ghép, ấn sai chỗ rồi mới tìm ra chỗ vừa. Đó chính là quá trình học. Bố mẹ chọn loại mảnh to, có núm cầm, hình con vật hay đồ vật quen thuộc (con gà, con mèo, chiếc xe máy của bố), rồi tăng số mảnh dần.
- Xây "công trình": đường cho ô tô đồ chơi chạy, chuồng cho thú bông, cây cầu bắc qua hai cuốn sách.
- Phân loại: gom khối theo màu, theo cỡ. UNICEF gợi ý cho bé 2 tuổi tham gia việc nhà như phân loại quần áo; đó cũng là "trò chơi sắp xếp".
- Xâu hạt to: theo CDC, khoảng 3 tuổi trẻ xâu được những đồ to như hạt gỗ lớn hay nui ống lại với nhau.
Cách chơi cùng con
- Ngồi xuống sàn, ngang tầm con. AAP cho biết chính sự có mặt và quan tâm của bố mẹ, ông bà làm phong phú tuổi thơ của trẻ, không phải các thiết bị điện tử đắt tiền.
- Gợi ý, đừng làm hộ. Khi bé bực vì mảnh ghép không vừa, UNICEF khuyên bố mẹ đưa ra gợi ý hữu ích nhưng để con tự tìm ra lời giải. Ví dụ: "Con thử xoay mảnh này xem?"
- Nói ra điều con đang làm. "Khối đỏ ở trên, khối xanh ở dưới." "Tháp cao quá!" Những từ chỉ vị trí, màu sắc, kích thước theo con vào việc chơi một cách tự nhiên.
- Để con dẫn dắt. Có hôm con chỉ muốn đập hai khối vào nhau nghe tiếng, hoặc dùng khối làm "điện thoại". Đó cũng là chơi, là học.
- Màn hình không thay được đồ thật. AAP cho biết đồ chơi kỹ thuật số không bao giờ nên thay thế việc chơi trực tiếp, mặt đối mặt. Xem thêm bài con và màn hình.
Để góc xếp khối thành thói quen
Một vài gợi ý của Agoliva để việc chơi khối, ghép hình diễn ra thường xuyên hơn trong nhà:
- Một góc cố định: chiếc thùng nhựa hay giỏ mây đựng khối đặt ở góc phòng khách, bé tự lấy ra được. Trải chiếu hoặc thảm để khối rơi không ồn và không trượt.
- Dùng nhiều từ chỉ vị trí: trên, dưới, cạnh, bên trong, chui qua, cao hơn, thấp hơn. Trong nghiên cứu nêu trên, các tác giả ghi nhận cha mẹ ở một số nhóm gia đình dùng ít từ như "trên", "dưới" khi nói với con hơn; nói những từ này trong lúc chơi là việc dễ làm mà có ích cho vốn từ của con.
- Vui vẻ khi tháp đổ: "Ầm! Đổ rồi, mình xây lại nhé." Bé học được rằng thất bại không có gì đáng sợ.
- Tăng độ khó dần: khi con đã thạo, thêm khối nhỏ hơn, thêm cốc, que kem, nắp hộp để xây; thử chép lại một mô hình đơn giản bố mẹ xây.
- Giữ lại "công trình": để con khoe với ông bà khi về, chụp ảnh lại, hỏi con "Đây là cái gì? Con xây thế nào?".
- Rủ anh chị em, bạn cùng chơi: thay phiên đặt khối, cùng xây một ngôi nhà là dịp tập chờ đợi và hợp tác.
Lưu ý an toàn khi chọn đồ chơi
- Chọn khối và mảnh ghép đủ to để bé không nuốt được; bé dưới 3 tuổi vẫn hay cho đồ vào miệng. Xem bài phòng hóc dị vật.
- AAP khuyên tránh đồ chơi có pin cúc áo hoặc nam châm mạnh, vì rất nguy hiểm nếu trẻ nuốt phải.
- Kiểm tra khối gỗ không dằm, không sơn bong tróc; đồ chơi nhựa không có cạnh sắc.
- Nếu bố mẹ thấy con khó cầm nắm, ít quan tâm đồ vật hay chậm hơn hẳn bạn cùng tuổi ở nhiều mặt, hãy trao đổi với bác sĩ nhi để được tư vấn.
Câu hỏi thường gặp
Bé mấy tuổi chơi xếp hình được?
Ngay từ khoảng 1 tuổi, bé đã có thể chơi bỏ khối vào hộp, đẩy đổ tháp bố mẹ xếp. AAP gợi ý khối gỗ, hộp thả hình và tranh ghép cho trẻ 1–3 tuổi; bố mẹ chọn mức độ vừa sức con.
Con chỉ thích phá tháp, không chịu xếp có sao không?
Không sao. Đẩy đổ tháp là một phần tự nhiên của việc chơi; UNICEF còn gợi ý chính trò "xây rồi đẩy đổ" cho bé 2 tuổi. Khi khéo tay hơn, bé sẽ dần muốn tự xếp.
Có cần mua bộ đồ chơi giáo dục đắt tiền không?
Không cần. Theo AAP, đồ chơi chất lượng không nhất thiết phải đắt; hộp rỗng, cốc nhựa, khối gỗ đơn giản cùng thời gian bố mẹ chơi với con đã rất tốt.
Nguồn tham khảo
- AAP, HealthyChildren.org – What to Look for in a Toy
- AAP, HealthyChildren.org – The Power of Play: How Fun and Games Help Children Thrive
- UNICEF – The science of play
- UNICEF – 21 learning activities for babies and toddlers
- CDC – Important Milestones: Your Child By Three Years
- Society for Research in Child Development (SRCD) – Playing With Blocks May Help Children's Spatial and Math Thinking, tóm tắt nghiên cứu Verdine và cộng sự trên tạp chí Child Development, 2013
Bài viết liên quan
Nhận thức & vui chơiTrẻ hay tò mò, hỏi "tại sao": nuôi dưỡng tính tò mò cho bé 1–3 tuổi
Trẻ 1–3 tuổi cái gì cũng sờ, cũng hỏi "tại sao"? Tính tò mò của trẻ theo từng mốc tuổi (CDC, AAP), trò chơi khám phá tại nhà và cách giữ con an toàn.
Nhận thức & vui chơiĐồ chơi tự làm cho bé 1–3 tuổi từ đồ có sẵn trong nhà
Đồ chơi tự làm cho bé 1–3 tuổi từ thùng carton, chai nhựa, nồi niêu: AAP nói đồ chơi đơn giản là tốt nhất. Ý tưởng trò chơi và cách làm cho an toàn.
Nhận thức & vui chơiPhát triển giác quan cho trẻ: bé cảm nhận thế giới thế nào?
Phát triển giác quan cho trẻ từ sơ sinh đến 18 tháng: xúc giác, thính giác, khứu giác, vị giác và thăng bằng phát triển ra sao, trò chơi giác quan an toàn.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
