Vận động tinh cho bé 0–2 tuổi: cầm nắm, nhón ngón và trò chơi tại nhà

Vận động tinh của bé phát triển ra sao: cầm nắm, chuyển tay, nhón ngón cái và ngón trỏ. Mốc theo CDC, AAP và trò chơi với đồ có sẵn trong nhà.
Vận động tinh của bé là gì?
Vận động tinh là những cử động nhỏ, khéo léo của bàn tay và ngón tay: nắm, buông, chuyển đồ từ tay này sang tay kia, nhón một hạt bỏng gạo, sau này là cầm thìa, vẽ nguệch ngoạc, vặn nắp hộp. Những kỹ năng này giúp bé tự xúc ăn, tự mặc đồ, và về sau là cầm bút. Bàn tay cũng là "công cụ khám phá" đầu tiên của con: bé học về thế giới bằng cách sờ, lắc, gõ, cho vào miệng.
Những việc "nhìn thấy được" như tự xúc cơm, cài cúc, cầm bút thường đến sau 2 tuổi, nên nhiều gia đình dễ nghĩ năm đầu chưa có gì để tập. Thật ra mỗi lần bé nắm ngón tay mẹ, chuyền cái lục lạc, nhón hạt bỏng gạo đều là những bước chuẩn bị. Bàn tay cũng làm việc cùng đôi mắt: bé nhìn món đồ, đưa tay tới, điều chỉnh khi trượt. Và bàn tay không làm việc một mình: những lúc bé nằm sấp chống tay, ngồi giữ thăng bằng, bò khắp nhà cũng là lúc tay, vai, thân mình của bé mạnh dần lên (gợi ý của Agoliva: đừng xem nhẹ thời gian chơi trên sàn).
Các mốc vận động tinh từ 0 đến 2 tuổi
Các mốc dưới đây tổng hợp từ bảng theo dõi của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), vốn ghi những việc ít nhất 75% trẻ làm được ở tuổi đó, và từ Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP). Mỗi bé có nhịp riêng, hãy xem đây là hướng dẫn chứ không phải bài kiểm tra.
- Khoảng 2 tháng: bé thỉnh thoảng mở bàn tay ra (CDC).
- Khoảng 4 tháng: giữ được đồ chơi khi bố mẹ đặt vào tay, vung tay đập vào đồ chơi treo phía trên, đưa tay lên miệng (CDC).
- Khoảng 4–8 tháng: bé cầm đồ kiểu "găng tay", cả bàn tay quơ lấy; AAP cho biết đến khoảng 6–8 tháng bé học được cách chuyển đồ từ tay này sang tay kia.
- Khoảng 9 tháng: chuyển đồ giữa hai tay, dùng ngón tay "cào" thức ăn về phía mình (CDC). AAP cho biết kiểu cầm nhón bằng ngón cái và ngón trỏ thường xuất hiện quanh 9 tháng.
- Khoảng 1 tuổi: nhặt được vật nhỏ bằng ngón cái và ngón trỏ, như mẩu thức ăn nhỏ (CDC).
- Khoảng 15 tháng: dùng ngón tay tự bốc ăn một ít (CDC).
- Khoảng 18 tháng: vẽ nguệch ngoạc, thử dùng thìa (CDC).
- Khoảng 2 tuổi: tự xúc ăn bằng thìa (CDC).
- Khoảng 30 tháng: xoay cổ tay để vặn tay nắm cửa, mở nắp hộp; lật từng trang sách khi được đọc cho nghe; tự cởi được quần rộng, áo khoác mở (CDC).
- Khoảng 3 tuổi: xâu những đồ to như hạt gỗ lớn, nui ống; tự mặc được vài món đồ rộng; dùng nĩa (CDC).
- Khoảng 4 tuổi: cầm bút sáp, bút chì bằng các ngón tay và ngón cái thay vì nắm cả bàn tay (CDC).
Trò chơi rèn bàn tay với đồ có sẵn trong nhà
AAP nhấn mạnh rằng những đồ vật đơn giản, rẻ tiền thường là cách tốt nhất để nuôi dưỡng sự sáng tạo và hiểu biết của trẻ; với trẻ 1–3 tuổi, AAP gợi ý cho con chơi khối gỗ, hộp rỗng, thìa gỗ, hộp thả hình và tranh ghép. Điều làm nên khác biệt là bố mẹ có mặt và chơi cùng, không phải món đồ đắt tiền.
0–6 tháng
- Với, với, với: UNICEF gợi ý đưa một món đồ an toàn lại gần tay bé để khuyến khích bé nắm lấy.
- Đặt chiếc lục lạc nhẹ vào lòng bàn tay bé, để bé nắm, lắc, đưa lên miệng.
- Treo đồ chơi vừa tầm tay khi bé nằm ngửa trên thảm để bé vung tay chạm vào.
6–12 tháng
- Chuyển tay: đưa món đồ thứ hai khi bé đang cầm món thứ nhất, bé sẽ học cách chuyển sang tay kia để cầm tiếp.
- Gõ và đập: nồi nhôm nhỏ, thìa gỗ, hộp sữa bột rỗng là bộ "trống" bé rất mê.
- Nhón đồ ăn: khi bé đã ăn dặm, cho bé tự nhón những miếng mềm, tan nhanh, vừa với độ tuổi, luôn ngồi cạnh trông con.
1–2 tuổi
- Bỏ vào, lấy ra: UNICEF gợi ý cho bé khoảng 18 tháng chơi bỏ đồ vào hộp rồi lấy ra. Một rổ nhựa và vài chiếc khăn sữa, vài cái nắp hộp to là đủ.
- Xếp chồng: xếp cốc nhựa, khối gỗ thành tháp rồi để bé đẩy đổ. Xem thêm bài chơi xếp khối và ghép hình.
- Vẽ nguệch ngoạc: giấy khổ to dán xuống sàn, bút sáp to cho dễ cầm.
- Tự xúc ăn: cho bé cầm thìa riêng trong bữa ăn, chấp nhận bàn ăn bừa bộn một chút.
Ông bà, bố mẹ có thể làm gì mỗi ngày?
- Để con tự làm. Người lớn thương cháu thường đút ăn, cầm hộ, mở hộ. Thỉnh thoảng hãy chờ thêm vài giây để con tự thử, kể cả khi con làm rơi vãi.
- Nói chuyện trong lúc chơi. "Con cầm cái cốc đỏ rồi, giờ bỏ vào rổ nào." Lời nói giúp bé vừa học ngôn ngữ vừa tập trung.
- Hạn chế màn hình. Bàn tay học bằng việc chạm vào đồ thật. Bố mẹ nên hạn chế màn hình theo khuyến nghị cho từng độ tuổi.
Khi nào cần đưa con đi khám
Hãy trao đổi với bác sĩ nhi nếu:
- Khoảng 4 tháng, bé chưa giữ được đồ chơi khi được đặt vào tay hoặc chưa đưa tay lên miệng.
- Khoảng 9 tháng, bé chưa chuyển được đồ từ tay này sang tay kia.
- Khoảng 1 tuổi, bé chưa nhặt được vật nhỏ bằng ngón cái và ngón trỏ.
- Khoảng 2 tuổi, bé chưa tự xúc ăn bằng thìa; khoảng 30 tháng chưa xoay được cổ tay để mở nắp, vặn tay nắm.
- Bố mẹ có bất kỳ lo lắng nào về cách con dùng tay. CDC khuyên đừng chờ, hãy hỏi bác sĩ về sàng lọc phát triển.
Nếu cần, bác sĩ có thể giới thiệu con tới chuyên viên hoạt động trị liệu (occupational therapist), người chuyên hỗ trợ trẻ về kỹ năng dùng tay và tự phục vụ hằng ngày.
Câu hỏi thường gặp
Bé mấy tháng biết cầm nắm đồ vật?
Theo CDC, khoảng 4 tháng bé giữ được đồ chơi khi được đặt vào tay. Sau đó bé dần biết tự với lấy và chuyển đồ giữa hai tay trong khoảng 6–9 tháng.
Bé 10 tháng chưa biết nhón bằng hai ngón có sao không?
AAP cho biết kiểu cầm nhón thường xuất hiện quanh 9 tháng, còn CDC ghi mốc này ở khoảng 1 tuổi. Bé 10 tháng còn đang trong giai đoạn tập. Nếu đến khoảng 1 tuổi bé vẫn chưa làm được, hãy hỏi bác sĩ.
Có cần mua đồ chơi vận động tinh đắt tiền không?
Không cần. AAP cho biết đồ vật đơn giản như hộp rỗng, thìa gỗ, khối gỗ là những đồ chơi rất tốt. Quan trọng nhất là có người lớn chơi cùng và đồ chơi an toàn với tuổi của bé.
Nguồn tham khảo
- CDC – Important Milestones: By Four Months, By One Year, By 18 Months
- CDC – Important Milestones: By Nine Months, By Two Years, By 30 Months, By Three Years, By Four Years
- AAP, HealthyChildren.org – Movement Milestones: Babies 4 to 7 Months
- AAP, HealthyChildren.org – The Power of Play: How Fun and Games Help Children Thrive
- UNICEF – 21 learning activities for babies and toddlers
Bài viết liên quan
Vận độngTrò chơi xâu hạt, luồn dây cho bé 2–3 tuổi: lợi ích và cách chơi
Bé mấy tuổi biết xâu hạt? Theo CDC, khoảng 3 tuổi trẻ xâu được hạt to, nui ống. Lợi ích của trò xâu hạt, luồn dây và cách chơi an toàn với đồ trong nhà.
Vận độngMấy tuổi cho bé tập dùng kéo? Cách dạy trẻ cắt giấy an toàn tại nhà
Mấy tuổi cho bé tập dùng kéo? Trẻ bắt đầu học dùng kéo từ khoảng 2 tuổi. Các bước tập cắt, chọn kéo an toàn và trò chơi với giấy, ống hút, đất nặn.
Vận độngBé mấy tháng biết cầm bút vẽ nguệch ngoạc? Giai đoạn và cách giúp con
Bé mấy tháng biết cầm bút vẽ nguệch ngoạc? Các giai đoạn vẽ từ 15 tháng đến 3 tuổi, cách cầm bút thay đổi ra sao và trò vẽ an toàn bố mẹ làm tại nhà.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
