Trẻ nhút nhát, hướng nội, chậm làm quen: bố mẹ có nên lo không?

Trẻ nhút nhát, hướng nội, núp sau lưng mẹ khi gặp khách, không chịu chào ai. Hiểu tính khí chậm làm quen của con và cách giúp con tự tin mà không ép buộc.
Trẻ nhút nhát, hướng nội: con chỉ đang "chậm làm quen"
Tết về quê, cả họ hàng xúm lại: "Chào bà đi con", "Ra đây bác bế nào". Bé nhà mình thì rúc mặt vào vai mẹ, nhất định không chào, ai đưa tay là mếu. Một lúc lâu sau, khi mọi người đã thôi để ý, con mới lặng lẽ ra chơi với đứa em họ. Nhiều bố mẹ lo con nhút nhát, hướng nội, sợ con sau này thiệt thòi.
Tổ chức ZERO TO THREE gọi đây là tính khí "nhút nhát" hay "chậm làm quen" (slow to warm up): trẻ dè dặt, thận trọng trước tình huống mới và người lạ. Khi còn là em bé, con có thể chỉ chịu cho vài người thân thiết bế. Lên tuổi tập đi, con thường đứng ngoài quan sát trước khi tham gia, và khó thích nghi với những thay đổi như cô trông trẻ mới hay cái ôm của một người họ hàng ít gặp.
Điều quan trọng nhất ZERO TO THREE nhấn mạnh: tính khí là bẩm sinh. Con không tự chọn nó, bố mẹ cũng không gây ra nó, và không có tính khí nào tốt hơn hay xấu hơn. AAP cũng cho biết dù một số trẻ trở nên nhút nhát sau những trải nghiệm khó khăn, phần lớn trẻ nhút nhát là do sinh ra đã như vậy. Bố mẹ muốn hiểu thêm có thể đọc bài tính khí của trẻ.
Nhút nhát không phải là điểm yếu
ZERO TO THREE liệt kê nhiều điểm mạnh của trẻ chậm làm quen:
- Thường là người quan sát rất kỹ, học được nhiều điều chỉ bằng cách nhìn.
- Hay suy nghĩ trước khi hành động, một kỹ năng rất quý.
- Có thể vui vẻ chơi một mình hoặc chỉ cần ở cạnh bố mẹ.
- Thường thích một hai người bạn thân hơn là một nhóm đông. Chất lượng tình bạn quan trọng hơn số lượng.
- Thường cũng hạnh phúc như những bạn sôi nổi hơn, chỉ là nhu cầu giao tiếp khác.
ZERO TO THREE cũng nói quan niệm về sự nhút nhát khác nhau theo văn hoá: có nơi coi trọng sự rụt rè, có nơi đề cao sự mạnh dạn. Ở Việt Nam, nhiều gia đình rất coi trọng việc trẻ chào hỏi người lớn, nên một bé nhút nhát dễ bị nhận xét là "không ngoan". Thật ra con không hề vô lễ, con chỉ cần thêm thời gian. Bài bé 24 tháng tuổi giúp bố mẹ hình dung con đang phát triển kỹ năng xã hội ra sao ở tuổi này.
Phân biệt nhút nhát với sợ người lạ, lo âu chia xa
Theo ZERO TO THREE, khoảng 8–9 tháng, hầu hết em bé đều trải qua giai đoạn sợ người lạ và lo âu khi xa bố mẹ. Đây là giai đoạn phát triển bình thường, không phải tính nhút nhát, nhưng những bé chậm làm quen có thể thấy chia xa khó khăn hơn và khó dỗ hơn. Đọc thêm bài lo âu chia xa.
Với trẻ 18–36 tháng, ZERO TO THREE mô tả các biểu hiện thường gặp của bé chậm làm quen: bám sát bố mẹ ở nơi mới, cần thời gian mới "nóng máy", ít khi nói chuyện với người lạ, khó chuyển sang người chăm mới. AAP cũng ghi nhận trẻ 2 tuổi thường phản đối những thay đổi lớn trong nếp sinh hoạt.
Cách giúp con tự tin hơn mà không ép buộc
Mục tiêu không phải là biến con thành người khác, mà là giúp con có kỹ năng trong khi tôn trọng con là ai. Các gợi ý dưới đây tổng hợp từ ZERO TO THREE.
- Báo trước. Kể cho con nghe ai sắp đến, mình sắp đi đâu, sẽ có gì. Biết trước giúp con thấy mình nắm được tình hình.
- Cho con quan sát trước. Ở nơi mới, để con đứng xem từ vòng tay bố mẹ, rồi mới nhẹ nhàng rủ con tham gia, ví dụ cùng đẩy xích đu. Để con chọn hoạt động tiếp theo.
- Chơi cạnh nhau, không áp lực. Bắt đầu bằng những trò chơi song song như gõ nồi xoong bằng thìa gỗ, chơi cát. Mời bạn đến chơi ở nhà mình, nơi con thấy an toàn nhất.
- Một hai bạn thôi. Sắp xếp cho con chơi với một hoặc hai bạn, tốt nhất là bạn hơi sôi nổi hơn một chút nhưng không lấn át con.
- Tránh nơi quá ồn ào khi có thể. Để ý xem lúc nào, ở đâu, với ai con khó khăn nhất. Có bé ổn ở nhà bạn nhưng choáng ngợp ở tiệc sinh nhật đông người.
- Chào tạm biệt rõ ràng. Luôn nói lời tạm biệt, có một nghi thức quen thuộc, không lẻn đi và không nấn ná quay lại. Bố mẹ bình tĩnh, tự tin thì con cũng yên tâm hơn.
- Kể cho người chăm con biết. Nói với bà, cô giáo, người giúp việc con thích được dỗ thế nào, bế ra sao.
- Gọi tên cảm xúc và khen sở thích của con. "Con thấy hơi ngại vì nhà đông người." Đọc cùng con những cuốn sách về tình bạn và để ý khen những điều con giỏi.
Khi nào nên hỏi bác sĩ
Phần lớn trẻ nhút nhát vẫn ổn trong các mối quan hệ khi đã qua giai đoạn làm quen ban đầu, theo AAP. Tuy vậy, hãy trao đổi với bác sĩ nhi hoặc chuyên gia phát triển trẻ em nếu:
- Khoảng 4 tháng, bé chưa cười đáp lại; khoảng 9 tháng chưa có những âm thanh, nụ cười, nét mặt qua lại với người thân (ZERO TO THREE).
- Khoảng 12 tháng, bé chưa bập bẹ, chưa có cử chỉ qua lại như chỉ tay, với tay, vẫy tay; khoảng 18 tháng chưa phản ứng khi nghe tên người quen hay bộ phận cơ thể (ZERO TO THREE).
- Con ít giao tiếp bằng mắt, ít vui thích khi chơi với người khác (ZERO TO THREE).
- Con có vẻ rất thụ động, thu mình hoặc buồn bã kéo dài (AAP).
- Sự nhút nhát nặng đến mức ngăn con sinh hoạt bình thường, con né tránh mọi tình huống giao tiếp. AAP cho biết khi đó việc được chuyên gia sức khoẻ tâm thần trẻ em đánh giá sẽ có ích.
Better Health Channel của bang Victoria (Úc) cho biết một số trẻ vốn nhạy cảm hơn về tính khí, và trẻ học cách cư xử bằng cách quan sát bố mẹ. Nếu chính bố mẹ cũng hay lo âu, chăm sóc cảm xúc của mình cũng là một cách giúp con.
Câu hỏi thường gặp
Con nhút nhát có phải do bố mẹ không cho con đi chơi nhiều?
Theo ZERO TO THREE, tính khí là bẩm sinh, không phải do bố mẹ gây ra. Môi trường và cách bố mẹ đồng hành giúp con học kỹ năng giao tiếp, nhưng mục tiêu không phải là thay đổi tính khí của con.
Có nên ép con chào hỏi, cho người lạ bế để con bạo dạn hơn?
ZERO TO THREE khuyên không nên ép, vì ép buộc có thể làm con sợ hơn. Hãy cho con thời gian quan sát từ vòng tay bố mẹ, báo trước khi có khách, và tôn trọng nhịp của con.
Trẻ hướng nội lớn lên có khó kết bạn không?
Không nhất thiết. ZERO TO THREE cho biết trẻ chậm làm quen thường thích một hai bạn thân và vẫn hạnh phúc như các bạn sôi nổi. Xem thêm bài những người bạn đầu tiên.
Nguồn tham khảo
- ZERO TO THREE – Children with Shy or Slow to Warm Up Temperaments
- ZERO TO THREE – Supporting a Child Who Is Slow to Warm Up
- Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org – Shyness in Children
- Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org – Emotional Development: 2 Year Olds
- Better Health Channel (Chính quyền bang Victoria, Úc) – Anxiety and fear in children
Bài viết liên quan
Cảm xúc – xã hộiRèn tính kiên cường cho trẻ: giúp con biết vượt khó từ 1–3 tuổi
Tính kiên cường giúp trẻ vượt khó, hồi phục sau thất vọng. Theo Harvard, nền móng là một người lớn gắn bó. Cách rèn cho con 1–3 tuổi trong đời sống hằng ngày.
Cảm xúc – xã hộiCách giúp trẻ tự tin, biết tự trọng từ 1–3 tuổi cho bố mẹ Việt
Làm sao giúp trẻ tự tin, có lòng tự trọng lành mạnh từ 1–3 tuổi? Hiểu đúng sự tự tin, lời nói và việc nhỏ mỗi ngày giúp con tin vào bản thân.
Cảm xúc – xã hộiAnh chị em tranh giành, đánh nhau: bố mẹ nên làm gì cho đúng?
Anh chị em tranh giành đồ chơi, đánh nhau là chuyện thường. Vì sao trẻ hay giành nhau, khi nào nên can, cách giúp các con hoà thuận, khi nào cần hỏi chuyên gia.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
