Trẻ hay mè nheo, nhõng nhẽo: vì sao và bố mẹ nên đáp lại thế nào?

Trẻ hay mè nheo, nói giọng rên rỉ, đòi bế suốt ngày khiến bố mẹ mệt mỏi. Hiểu vì sao con nhõng nhẽo và cách đáp lại vừa ấm áp vừa không chiều theo mọi đòi hỏi.
Trẻ hay mè nheo: bình thường hay con bị "chiều hư"?
"Mẹ ơi bế... Con không thích... Con muốn cái kia cơ..." Giọng kéo dài, nửa nói nửa khóc, lặp đi lặp lại đúng lúc mẹ đang nấu cơm chiều. Trẻ hay mè nheo, nhõng nhẽo là chuyện rất nhiều gia đình gặp ở tuổi 1–3, và cũng là lúc ông bà, hàng xóm dễ buông câu "Thằng bé được chiều quá nên hư".
Tổ chức ZERO TO THREE, chuyên về trẻ từ 0 đến 3 tuổi, cho rằng mè nheo là hoàn toàn bình thường ở trẻ nhỏ và hay bị hiểu nhầm là con hư. Theo tổ chức này, mè nheo đạt "đỉnh" trong khoảng 2 đến 4 tuổi, và đó thường là cách tốt nhất con làm được trong lúc ấy. Nhìn mè nheo là điều điển hình của lứa tuổi, chứ không phải đòi hỏi quá đáng, giúp bố mẹ đáp lại bằng sự thông cảm thay vì cơn giận. Bài bé 30 tháng tuổi giúp bố mẹ hình dung thêm con đang lớn thế nào ở giai đoạn này.
Vì sao con mè nheo?
ZERO TO THREE nêu ba lý do chính:
- Con đang mất kiểm soát. Trẻ nhỏ rất khó tự làm dịu cảm xúc và cơ thể mình. Giọng mè nheo có thể là tín hiệu con sắp "vỡ trận" và cần người lớn giúp bình tĩnh lại.
- Con chưa có đủ từ. Mè nheo có thể là cố gắng tốt nhất của con để nói ra một cảm xúc hay nhu cầu, như buồn vì phải chia đồ chơi, hay khó chịu vì nóng.
- Con đã cạn sức. Trẻ mè nheo khi "bình năng lượng" cảm xúc cạn, thường do đói, buồn ngủ, một ngày vất vả, hay nhiều thay đổi dồn dập.
AAP mô tả trẻ 2 tuổi tâm trạng lên xuống thất thường: lúc rạng rỡ, lúc ủ rũ, đôi khi chẳng vì lý do gì rõ ràng. Đó là dấu hiệu của những thay đổi cảm xúc khi con vật lộn để kiểm soát hành động, cảm xúc và cơ thể. AAP cũng cho biết khi sắp phải xa bố mẹ, trẻ 2 tuổi có thể rên rỉ, mè nheo hay bám chặt lấy bố mẹ.
Mùa nóng ở Việt Nam, những buổi chiều kẹt xe về muộn, ngày đầu đi nhà trẻ hay khi nhà vừa có em bé là những lúc con dễ mè nheo hơn hẳn. Gợi ý của Agoliva: nếu tuần này con mè nheo nhiều bất thường, hãy nhìn lại xem gần đây con có ngủ ít, ăn thất thường hay vừa trải qua thay đổi gì không.
Bố mẹ đáp lại thế nào cho đúng?
Các bước dưới đây dựa trên gợi ý của ZERO TO THREE và NHS.
- Bình tĩnh mình trước. ZERO TO THREE thừa nhận tiếng mè nheo dễ khiến người lớn bực, nên hãy hít một hơi thật sâu trước khi phản ứng.
- Làm "thám tử" tìm nhu cầu. Con đói? Buồn ngủ? Nóng? Cần được ôm? Đáp ứng nhu cầu ấy nếu có thể, và làm mẫu cách hỏi dễ chịu hơn.
- Xoa dịu khi con quá tải. Một đứa trẻ đã quá tải cần được an ủi để bình tĩnh lại. Ôm con giúp con bắt đầu tự điều chỉnh. ZERO TO THREE nhấn mạnh: an ủi con không phải là nhượng bộ.
- Gọi tên cảm xúc. "Con đang tiếc vì phải tắt ti vi." ZERO TO THREE nói gọi tên cảm xúc cho con biết mình được hiểu, dù chuyện đó trông nhỏ với người lớn. NHS cũng khuyên nói ra cảm xúc giúp con dần có từ để diễn tả.
- Thử trò chơi, đánh lạc hướng hoặc cho lựa chọn. Giọng nói ngộ nghĩnh, một trò giả vờ, chỉ cho con thứ gì thú vị, hay một lựa chọn nhỏ có thể làm tâm trạng con xoay chiều.
- Khen những lúc con nói rõ ràng. ZERO TO THREE khuyên để ý và khen khi con nói được nhu cầu mà không mè nheo, như bình tĩnh xin ăn, hay vẫn bình tĩnh khi bố mẹ nói "không".
Thương con mà vẫn giữ giới hạn
Đáp ứng nhu cầu không có nghĩa là chiều mọi đòi hỏi. Với cơn ăn vạ, NHS khuyên đã nói "không" thì đừng đổi ý chỉ để con nín, vì con sẽ học được rằng cứ khóc lóc là có. Lời khuyên ấy cũng hợp với mè nheo: nếu con đòi thêm kẹo sau bữa tối, bố mẹ có thể ôm con, công nhận con tiếc, nhưng vẫn giữ lời.
AAP khuyên đặt giới hạn hợp lý một cách nhất quán, để trẻ 2 tuổi được khám phá nhưng dừng lại ở những gì nguy hiểm hay làm hại người khác, và khen con mỗi khi con chơi ngoan, tự ăn, tự mặc đồ. Khi con được khen đúng lúc, con sẽ dần thấy mình là người cư xử như bố mẹ khuyến khích.
- Giữ nếp sinh hoạt. MedlinePlus khuyên cho con ăn, ngủ đúng giờ quen thuộc, và nếu con đã bỏ ngủ trưa thì vẫn nên có giờ nghỉ yên tĩnh. Xem thêm bài nếp sinh hoạt hằng ngày.
- Cả nhà cùng một cách. Gợi ý của Agoliva: nếu mẹ nói "không" mà bà lại đưa ngay, con sẽ học rằng mè nheo với bà thì được. Cả nhà nên thống nhất vài nguyên tắc chính.
- Dành thời gian "đầy bình" cho con. Gợi ý của Agoliva: mười lăm phút chơi cùng con mà không cầm điện thoại sau giờ đi làm về có thể giúp buổi tối bớt những tiếng "mẹ ơi" kéo dài.
Khi nào nên hỏi bác sĩ
Mè nheo thường là chuyện của lứa tuổi. Tuy vậy, hãy trao đổi với bác sĩ nhi nếu:
- Con có vẻ rất thụ động, thu mình, buồn bã kéo dài, hoặc đòi hỏi và không bao giờ thoả mãn trong phần lớn thời gian. AAP cho biết đây có thể là dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá thêm.
- Con mè nheo, bám dính bố mẹ kèm ác mộng, tè dầm trở lại, đau bụng, đau đầu, lo âu, bỏ ăn hay không chịu đi ngủ (MedlinePlus, theo khuyến cáo của AAP).
- Con mè nheo nhiều vì không nói được điều mình muốn, và vốn từ của con có vẻ chậm so với tuổi. Đọc thêm bài trẻ chậm nói.
- Bố mẹ thấy kiệt sức, hay cáu giận, sợ mình sẽ đánh con. MedlinePlus khuyên bố mẹ nên tìm hỗ trợ trong trường hợp này.
Câu hỏi thường gặp
Con 2 tuổi suốt ngày đòi bế, mè nheo có phải bị chiều hư?
Theo ZERO TO THREE, mè nheo rất bình thường ở trẻ nhỏ và hay bị hiểu nhầm là hư. Con thường mè nheo khi mệt, đói, quá tải hoặc chưa nói được điều mình cần. Ôm và an ủi con không làm con hư; điều quan trọng là bố mẹ vẫn giữ những giới hạn cần thiết.
Có nên mặc kệ khi con mè nheo không?
Nếu con đang quá tải, ZERO TO THREE khuyên lại gần và xoa dịu con. Nếu con chỉ đang đòi một thứ bố mẹ đã nói "không", bố mẹ có thể công nhận cảm xúc của con nhưng không đổi ý, và khen khi con hỏi lại bằng giọng bình thường.
Mè nheo khác ăn vạ thế nào?
Mè nheo thường là giọng rên rỉ, nài nỉ kéo dài; ăn vạ là cơn bùng nổ mạnh hơn như gào khóc, nằm lăn. ZERO TO THREE cho biết mè nheo có thể là dấu hiệu con sắp mất kiểm soát. Xem thêm bài trẻ ăn vạ nơi công cộng.
Nguồn tham khảo
- ZERO TO THREE – How to Cope (and Help!) When Your Child Whines
- Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), HealthyChildren.org – Emotional Development: 2 Year Olds
- NHS – Best Start in Life: Help your toddler with their emotions
- NHS – Temper tantrums
- MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ) – Temper tantrums
Bài viết liên quan
Cảm xúc – xã hộiRèn tính kiên cường cho trẻ: giúp con biết vượt khó từ 1–3 tuổi
Tính kiên cường giúp trẻ vượt khó, hồi phục sau thất vọng. Theo Harvard, nền móng là một người lớn gắn bó. Cách rèn cho con 1–3 tuổi trong đời sống hằng ngày.
Cảm xúc – xã hộiCách giúp trẻ tự tin, biết tự trọng từ 1–3 tuổi cho bố mẹ Việt
Làm sao giúp trẻ tự tin, có lòng tự trọng lành mạnh từ 1–3 tuổi? Hiểu đúng sự tự tin, lời nói và việc nhỏ mỗi ngày giúp con tin vào bản thân.
Cảm xúc – xã hộiAnh chị em tranh giành, đánh nhau: bố mẹ nên làm gì cho đúng?
Anh chị em tranh giành đồ chơi, đánh nhau là chuyện thường. Vì sao trẻ hay giành nhau, khi nào nên can, cách giúp các con hoà thuận, khi nào cần hỏi chuyên gia.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
