Thực đơn ăn dặm theo tháng cho bé 6–12 tháng và sau 1 tuổi

Thực đơn ăn dặm theo tháng cho bé từ 6 tháng đến sau 1 tuổi: số bữa, độ thô, nhóm thực phẩm theo WHO và NHS, kèm thực đơn mẫu kiểu Việt và lưu ý an toàn.
Thực đơn ăn dặm theo tháng: nguyên tắc chung trước đã
Bố mẹ hay tìm một "thực đơn ăn dặm theo tháng" thật chi tiết, đến từng gram. Thực ra, các tổ chức y tế lớn không đưa ra thực đơn cố định, mà đưa ra nguyên tắc để bố mẹ tự xây bữa ăn hợp với gia đình mình. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị:
- Bắt đầu ăn dặm vào khoảng 6 tháng, khởi đầu bằng lượng nhỏ rồi tăng dần.
- Tiếp tục bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn.
- Cho ăn theo tín hiệu của con: nhận ra và đáp lại khi con đói, khi con no.
- Tăng dần độ đa dạng và độ đặc của thức ăn theo tuổi.
- Giữ vệ sinh khi chế biến và cho ăn.
Số bữa theo WHO: bé 6–8 tháng ăn 2–3 bữa mỗi ngày, bé 9–23 tháng ăn 3–4 bữa, cộng thêm 1–2 bữa phụ nếu cần. Nếu con mới bắt đầu, hãy đọc bài bắt đầu ăn dặm trước.
Thực đơn ăn dặm theo từng giai đoạn
Khoảng 6 tháng: làm quen
Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS):
- Bắt đầu với một lượng nhỏ, một lần mỗi ngày, vào lúc thuận tiện cho cả nhà. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) gợi ý bắt đầu với 1–2 thìa canh thức ăn.
- Nên bắt đầu bằng rau ít ngọt như bông cải xanh, súp lơ, rau chân vịt, rồi mới thêm rau củ ngọt hơn, trái cây, tinh bột, đạm và sữa chua, phô mai.
- Thức ăn có thể nấu chín rồi nghiền, xay, hoặc cho con cầm những miếng mềm. Từ khoảng 6–7 tháng, bắt đầu cho thức ăn có lợn cợn.
- Sữa mẹ hoặc sữa công thức vẫn là đồ uống chính trong năm đầu; cho con bú sau bữa ăn dặm.
- Các thực phẩm dễ gây dị ứng (trứng, cá, tôm cua, đậu nành, lạc và các loại hạt, thực phẩm có gluten, sữa bò nấu trong món ăn) có thể cho từ khoảng 6 tháng, từng món một, lượng nhỏ, để dễ nhận ra phản ứng. Khi con đã ăn được thì tiếp tục cho ăn đều. Lạc và hạt phải nghiền hoặc xay mịn.
Gợi ý của Agoliva cho tuần đầu: một bữa trưa 1–2 thìa cháo rây nhuyễn nấu với bí đỏ hoặc cà rốt, sau vài ngày đổi sang rau ngót, cải bó xôi, bông cải xanh hấp nghiền.
7–9 tháng: tiến tới 3 bữa
- NHS khuyên tiến dần tới 3 bữa mỗi ngày: sáng, trưa, tối. Con số này nằm trong khoảng WHO đưa ra cho tuổi này.
- Chuyển sang thức ăn nghiền, có lợn cợn và đồ ăn cầm tay ngay khi con làm được. Bỏ hạt, vỏ cứng, lõi của trái cây.
- Thêm đủ nhóm: rau (kể cả rau vị đắng), trái cây, tinh bột (gạo, khoai, mì, yến mạch), đạm (thịt, cá bỏ xương, trứng, đậu đỗ, đậu phụ) và sữa chua không đường.
- NHS lưu ý bé có thể cần 10 lần thử trở lên mới chịu một món mới. Món con từ chối hôm nay vẫn nên mời lại hôm khác.
- Cho con nhấp vài ngụm nước bằng cốc mở hoặc cốc tập uống trong bữa ăn.
Gợi ý của Agoliva, một ngày mẫu cho bé 8 tháng tuổi:
- Sáng: cháo đặc nấu với lòng đỏ trứng và rau cải nghiền; vài miếng chuối chín cho con tự cầm.
- Trưa: cháo nấu với cá hồi hoặc cá basa bỏ hết xương, bí xanh hấp nghiền.
- Tối: khoai lang nghiền với đậu phụ non; vài miếng đu đủ chín mềm.
- Xen kẽ: các cữ bú mẹ hoặc sữa công thức như bình thường.
10–12 tháng: thô hơn, tự xúc nhiều hơn
- NHS: 3 bữa mỗi ngày cộng các cữ sữa; bữa trưa và tối có thể có món chính và món tráng miệng như trái cây hoặc sữa chua không đường.
- Bé ăn được thức ăn nghiền, lợn cợn, thái nhỏ, miếng mềm to hơn và nhiều loại đồ ăn cầm tay hơn. Đây là lúc con tập tự xúc ăn.
- Nhiều bé lúc này còn khoảng 3 cữ sữa mỗi ngày.
- NHS khuyên bé dưới 12 tháng chưa cần bữa phụ; nếu con có vẻ đói giữa các bữa, hãy cho thêm một cữ sữa. Lưu ý CDC thì gợi ý trẻ từ 6–12 tháng có thể ăn khoảng 3 bữa chính và 2–3 bữa phụ mỗi ngày, còn WHO nói 1–2 bữa phụ "nếu cần". Bố mẹ có thể hỏi bác sĩ cách nào hợp với con.
- Cho con ngồi ăn cùng cả nhà khi có thể: theo NHS, bé học bằng cách nhìn người lớn ăn.
Gợi ý của Agoliva, một ngày mẫu cho bé 11 tháng: sáng cháo thịt bò bằm với cà rốt; trưa cơm nát hoặc cháo hạt với cá, rau muống thái nhỏ luộc mềm, tráng miệng vài miếng xoài chín; tối mì nấu mềm với thịt gà xé nhỏ và bông cải xanh, tráng miệng sữa chua không đường.
Sau 12 tháng: ăn cùng mâm cơm gia đình
- NHS: trẻ ăn 3 bữa mỗi ngày cùng gia đình với khẩu phần nhỏ hơn, thức ăn cắt nhỏ, và có thể cần 2 bữa phụ lành mạnh như trái cây, rau củ cắt que, bánh mì, sữa chua không đường.
- Đồ uống chính là sữa và nước (cùng sữa mẹ nếu còn bú). Không cần sữa công thức "tăng trưởng" hay sữa cho trẻ tập đi sau 12 tháng. Nên dùng sữa chua, phô mai và sữa loại nguyên kem đến 2 tuổi.
- Hạn chế đồ ăn đóng gói, bánh quy, bánh ăn dặm mua sẵn vì nhiều đường.
Lưu ý an toàn và vài quan niệm quen thuộc
- Không nêm muối, đường vào thức ăn hay nước nấu cho bé dưới 12 tháng; NHS giữ khuyến nghị này cả sau 1 tuổi. Muối không tốt cho thận của bé, đường gây sâu răng. Nước mắm, hạt nêm, bột canh cũng chứa muối. Ông bà hay sợ "cháo nhạt cháu không ăn"; hãy thử dùng vị ngọt tự nhiên của rau củ, thịt cá thay cho gia vị.
- Đừng xay nhuyễn mãi. NHS khuyên chuyển sang thức ăn lợn cợn và cầm tay ngay khi bé làm được; có bé cần thời gian lâu hơn, nhưng đừng giữ con ở cháo xay đến tận 1 tuổi.
- Sữa bò chỉ dùng để nấu từ 6 tháng, chưa dùng làm đồ uống trước 12 tháng.
- Tránh nước ngọt, nước ép, trà sữa; NHS khuyên không cho bé uống đồ uống có đường.
- Luôn ngồi cạnh con khi con ăn đồ lợn cợn và đồ cầm tay. Bỏ xương cá, hạt trái cây; cắt nhỏ các loại quả tròn. Xem thêm bài phòng hóc dị vật.
Khi nào cần đưa con đi khám
- Con nổi mẩn, ngứa, sưng quanh mắt, môi; nôn, đau bụng hay tiêu chảy sau khi ăn một món mới (NHS liệt kê đây là các triệu chứng dị ứng thức ăn thường gặp).
- Con thường xuyên nôn, ho sặc khi ăn, hoặc mãi không chịu thức ăn lợn cợn dù đã thử nhiều lần trong nhiều tuần.
- Con chậm tăng cân, sụt cân, hay ăn rất ít trong thời gian dài.
Đi cấp cứu ngay (gọi 115)
- Dấu hiệu dị ứng nặng theo NHS: môi, miệng, lưỡi hoặc họng sưng lên đột ngột; thở rất nhanh hoặc khó thở; khó nuốt; da, môi, lưỡi tím tái, xám hoặc nhợt; trẻ mềm nhũn, lả đi hoặc không phản ứng như bình thường.
- Hóc nghẹn: NHS lưu ý phải hành động ngay khi trẻ ho không thành tiếng hoặc không hít vào được. Gọi người hỗ trợ, sơ cứu đúng cách theo tuổi, gọi 115 nếu dị vật chưa ra, và vẫn đưa con đi khám ngay cả khi dị vật đã ra.
Câu hỏi thường gặp
Bé 6 tháng ăn dặm mấy bữa một ngày?
Theo NHS, bắt đầu với một bữa nhỏ mỗi ngày rồi tăng dần. WHO khuyến nghị bé 6–8 tháng ăn 2–3 bữa mỗi ngày, vẫn tiếp tục bú mẹ.
Khi nào cho bé ăn cháo hạt, cơm nát?
Không có ngày cố định. NHS khuyên cho thức ăn lợn cợn từ khoảng 6–7 tháng và tăng độ thô ngay khi bé làm được. Đến 10–12 tháng, đa số bé đã ăn được đồ thái nhỏ và miếng mềm to hơn.
Có cần nêm nước mắm, hạt nêm cho bé dễ ăn?
Không. NHS khuyên không thêm muối và đường vào thức ăn của bé. Hãy dùng vị ngọt tự nhiên của rau củ, thịt cá và nước dùng tự nấu không nêm.
Nguồn tham khảo
- WHO – Infant and young child feeding, fact sheet
- NHS Best Start in Life – Weaning: from around 6 months, 7 to 9 months, 10 to 12 months, over 12 months
- CDC – How Much and How Often To Feed
- NHS – Food allergy
- NHS – How to stop a child from choking
Bài viết liên quan
Sức khoẻ & dinh dưỡngCác loại trị liệu cho trẻ: vật lý, hoạt động và âm ngữ trị liệu
Vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và âm ngữ trị liệu cho trẻ khác nhau thế nào, giúp con điều gì, khi nào cần? Giải thích theo AAP, CDC, ASHA cho bố mẹ Việt.
Sức khoẻ & dinh dưỡngTrẻ bị bẹp đầu, méo đầu và vẹo cổ: cách phòng và khi nào cần khám
Trẻ sơ sinh bị bẹp đầu, méo đầu, vẹo cổ có sao không? Cách phòng bằng nằm sấp, đổi tư thế, vì sao không dùng gối chống bẹp đầu và khi nào cần cho bé đi khám.
Sức khoẻ & dinh dưỡngKhe hở môi, vòm miệng ở trẻ: cho bé bú và hành trình điều trị
Khe hở môi, vòm miệng (sứt môi, hở hàm ếch) ở trẻ: vì sao xảy ra, cách cho bé bú, các mốc phẫu thuật, thính lực, lời nói và khi nào cần đưa bé đi khám ngay.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
