Sốt xuất huyết ở trẻ: dấu hiệu cảnh báo, chăm tại nhà và phòng muỗi

Sốt xuất huyết ở trẻ: vì sao hết sốt chưa phải đã khỏi, dấu hiệu phải đi viện ngay, thuốc hạ sốt nào được dùng, cách phòng muỗi theo WHO, CDC, Bộ Y tế.
Sốt xuất huyết ở trẻ là bệnh gì?
Sốt xuất huyết là bệnh do virus Dengue gây ra, lây sang người qua vết đốt của muỗi vằn (chủ yếu là muỗi Aedes aegypti) đang mang virus (WHO). WHO cho biết đường lây chính là qua muỗi: muỗi đốt người đang nhiễm virus, rồi đốt người khác.
- Theo WHO, phần lớn người nhiễm Dengue không có triệu chứng hoặc chỉ bị nhẹ, khỏi trong 1–2 tuần. Một số người bị sốt xuất huyết nặng, cần điều trị trong bệnh viện và có thể tử vong.
- Virus Dengue có 4 týp. Người bị lần hai với một týp khác có nguy cơ bị nặng hơn (WHO, Bộ Y tế).
- Hiện chưa có thuốc đặc trị; phát hiện sớm và được chăm sóc y tế đúng giúp giảm mạnh tử vong do sốt xuất huyết nặng (WHO).
Dấu hiệu sốt xuất huyết ở trẻ
Theo WHO, triệu chứng thường xuất hiện 4–10 ngày sau khi bị muỗi đốt và kéo dài 2–7 ngày, gồm:
- Sốt cao, có thể tới 40°C. Bộ Y tế mô tả là sốt cao đột ngột, liên tục.
- Nhức đầu nhiều, đau sau hốc mắt, đau cơ, đau khớp.
- Buồn nôn, nôn; chán ăn.
- Phát ban, sưng hạch. Bộ Y tế nêu thêm da đỏ (xung huyết), có thể có chấm xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng hoặc chảy máu mũi.
CDC lưu ý triệu chứng nhẹ dễ nhầm với các bệnh gây sốt khác, và chỉ xét nghiệm máu mới xác định được sốt xuất huyết. Vì vậy khi con sốt trong mùa dịch hoặc ở nơi có dịch, hãy đưa con đi khám để bác sĩ quyết định có cần xét nghiệm không.
Vì sao hết sốt chưa phải đã khỏi?
Đây là điều quan trọng nhất bố mẹ cần nhớ. Bộ Y tế mô tả bệnh diễn tiến qua 3 giai đoạn:
- Giai đoạn sốt: sốt cao liên tục vài ngày đầu.
- Giai đoạn nguy hiểm, thường vào ngày thứ 3–7 của bệnh: người bệnh có thể còn sốt hoặc đã giảm sốt. Có thể đau bụng nhiều, vật vã hoặc lừ đừ, li bì, nôn, xuất huyết. Nếu thoát dịch nhiều có thể dẫn tới sốc, với các biểu hiện như bứt rứt hoặc li bì, chân tay lạnh, tiểu ít.
- Giai đoạn hồi phục, thường ngày thứ 7–10: hết sốt, khoẻ dần, thèm ăn, tiểu nhiều.
CDC cũng nhắc: dấu hiệu cảnh báo thường bắt đầu 24–48 giờ sau khi hết sốt, và bệnh có thể chuyển nặng chỉ trong vài giờ. WHO cho biết triệu chứng nặng thường đến sau khi đã hạ sốt. Vì thế, những ngày con vừa cắt sốt là lúc cần theo dõi sát nhất, không phải lúc yên tâm.
Chăm trẻ sốt xuất huyết tại nhà
Chỉ chăm con tại nhà khi bác sĩ đã khám và cho theo dõi ngoại trú. Bộ Y tế nêu các trường hợp nên cân nhắc nhập viện, trong đó có: trẻ nhũ nhi, nhà xa cơ sở y tế, gia đình không có khả năng theo dõi sát, trẻ thừa cân béo phì hoặc có bệnh mạn tính. Bản tóm tắt hướng dẫn của Bộ Y tế mà Agoliva tham khảo trình bày chủ yếu cho người lớn; các nguyên tắc chăm sóc dưới đây thống nhất với khuyến cáo của WHO và CDC.
Cho uống đủ nước
- WHO và CDC khuyên nghỉ ngơi và uống nhiều nước; CDC nêu nước lọc hoặc đồ uống có bổ sung điện giải.
- Bộ Y tế khuyến khích uống dung dịch bù nước điện giải (ORS), nước trái cây như nước dừa, cam, chanh, hoặc nước cháo loãng với muối. Pha gói ORS đúng theo hướng dẫn trên bao bì.
- Bé còn bú: tiếp tục cho bú mẹ, cho bú thường xuyên hơn.
- Bộ Y tế khuyên không cho ăn uống đồ có màu nâu, đỏ như xá xị, sô cô la. Gợi ý của Agoliva: điều này giúp bố mẹ và bác sĩ không nhầm với nôn ra máu hay đi ngoài phân đen.
Hạ sốt đúng cách
- Bộ Y tế hướng dẫn khi sốt cao từ 38,5°C: cho thuốc hạ sốt, nới lỏng quần áo và lau mát bằng nước ấm.
- Thuốc hạ sốt được dùng là paracetamol đơn chất (WHO, CDC, Bộ Y tế), đúng liều theo chỉ định của bác sĩ hoặc dược sĩ, tính theo cân nặng của con.
- Không dùng aspirin, ibuprofen (WHO, CDC), và theo Bộ Y tế, không dùng cả analgin, vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Khi mua thuốc, hãy nói rõ với dược sĩ là con nghi sốt xuất huyết.
Theo dõi và đi tái khám
- Bộ Y tế khuyên tái khám và làm xét nghiệm hằng ngày theo hẹn của bác sĩ.
- Gợi ý của Agoliva: ghi lại mỗi ngày nhiệt độ, số tã ướt hoặc lần đi tiểu, lượng con uống, có nôn hay đau bụng không, để báo bác sĩ.
- Cho con nằm màn cả ban ngày khi đang ốm: CDC cho biết người bệnh có thể truyền virus sang muỗi trong tuần đầu của bệnh, nên phòng muỗi đốt con cũng là bảo vệ cả nhà.
Khi nào cần đưa con đi khám
Đi khám sớm
- Con sốt và gia đình đang sống ở nơi có dịch sốt xuất huyết hoặc vừa đi về từ vùng có dịch (CDC).
- Bé dưới 3 tháng sốt từ 38°C trở lên, bất kể nguyên nhân (xem bài con bị sốt).
- Con thấy khó chịu hơn dù đã giảm sốt hoặc hết sốt; con không ăn uống được (Bộ Y tế).
Đưa con đến viện ngay, gọi cấp cứu 115 nếu cần
Theo CDC, sốt xuất huyết nặng là tình trạng cấp cứu. Đưa con đến viện ngay, kể cả ban đêm, nếu có một trong các dấu hiệu:
- Đau bụng hoặc bụng đau khi chạm vào; đau bụng nhiều (CDC, WHO, Bộ Y tế).
- Nôn ít nhất 3 lần trong 24 giờ (CDC), nôn liên tục (WHO), nôn ói nhiều (Bộ Y tế).
- Chảy máu mũi, chảy máu chân răng; nôn ra máu, phân có máu hoặc phân đen (CDC, WHO, Bộ Y tế).
- Mệt lả, bứt rứt, vật vã, quấy kích thích, hoặc li bì, lú lẫn (CDC, WHO, Bộ Y tế).
- Tay chân lạnh, ẩm; da tái, lạnh (WHO, Bộ Y tế).
- Không đi tiểu trên 6 giờ (Bộ Y tế). Với em bé, tức là tã khô suốt 6 giờ.
- Thở nhanh, khát nước nhiều, mệt yếu (WHO).
Phòng sốt xuất huyết cho con
WHO cho biết muỗi truyền bệnh hoạt động vào ban ngày. Vì vậy, giấc ngủ ngày của con cũng cần được che chắn. Trẻ 1–2 tuổi thường còn ngủ 1–2 giấc ngày (xem bài bé 16 tháng tuổi).
Tránh muỗi đốt
- Cho con nằm màn khi ngủ ngày (WHO).
- Mặc cho con quần áo dài, thoáng mát, che được nhiều da (WHO).
- Lắp lưới chống muỗi ở cửa sổ, cửa ra vào (WHO).
- WHO kể các thuốc xua muỗi chứa DEET, picaridin hoặc IR3535. Với trẻ nhỏ, hãy hỏi dược sĩ loại nào và cách dùng nào phù hợp với tuổi của con (gợi ý của Agoliva).
Không cho muỗi đẻ trứng quanh nhà
- Đậy kín, đổ bỏ và cọ rửa các dụng cụ chứa nước hằng tuần: chum, vại, xô, thùng (WHO).
- Dọn dẹp rác, vỏ chai lọ, lốp xe cũ và mọi thứ có thể đọng nước (WHO). Ở nhà mình, đừng quên khay hứng nước dưới chậu cây, bình hoa, chậu nước trên ban công.
Về vắc xin: WHO cho biết hiện có một vắc xin được cấp phép ở một số nước, nhưng chỉ được khuyến cáo cho trẻ 6–16 tuổi ở nơi lây truyền cao. Với các mũi tiêm theo lịch của con, xem bài tiêm chủng cho trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sốt xuất huyết hết sốt là khỏi chưa?
Chưa chắc. Theo Bộ Y tế, giai đoạn nguy hiểm thường rơi vào ngày thứ 3–7, khi con có thể đã giảm sốt. CDC cho biết dấu hiệu cảnh báo thường xuất hiện 24–48 giờ sau khi hết sốt. Hãy tiếp tục theo dõi sát và tái khám theo hẹn.
Trẻ sốt xuất huyết uống thuốc hạ sốt gì?
WHO, CDC và Bộ Y tế đều chỉ dùng paracetamol, với liều do bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn theo cân nặng. Không dùng aspirin, ibuprofen; Bộ Y tế khuyên không dùng cả analgin.
Trẻ sốt xuất huyết có nên uống nước dừa không?
Có thể. Bộ Y tế liệt kê nước dừa, nước cam, nước chanh, dung dịch ORS và nước cháo loãng với muối là các loại nên khuyến khích uống. Điều quan trọng là uống đủ và đều, và tránh đồ uống có màu nâu, đỏ.
Nguồn tham khảo
- WHO – Dengue and severe dengue, fact sheet
- CDC – Symptoms of Dengue and Testing
- CDC – Manage Dengue
- Bộ Y tế – Cập nhật chẩn đoán và điều trị sốt xuất huyết Dengue theo QĐ 2760/QĐ-BYT ngày 04/7/2023 (bản tóm tắt đăng trên cổng thông tin TP Hải Phòng)
Bài viết liên quan
Sức khoẻ & dinh dưỡngCác loại trị liệu cho trẻ: vật lý, hoạt động và âm ngữ trị liệu
Vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và âm ngữ trị liệu cho trẻ khác nhau thế nào, giúp con điều gì, khi nào cần? Giải thích theo AAP, CDC, ASHA cho bố mẹ Việt.
Sức khoẻ & dinh dưỡngTrẻ bị bẹp đầu, méo đầu và vẹo cổ: cách phòng và khi nào cần khám
Trẻ sơ sinh bị bẹp đầu, méo đầu, vẹo cổ có sao không? Cách phòng bằng nằm sấp, đổi tư thế, vì sao không dùng gối chống bẹp đầu và khi nào cần cho bé đi khám.
Sức khoẻ & dinh dưỡngKhe hở môi, vòm miệng ở trẻ: cho bé bú và hành trình điều trị
Khe hở môi, vòm miệng (sứt môi, hở hàm ếch) ở trẻ: vì sao xảy ra, cách cho bé bú, các mốc phẫu thuật, thính lực, lời nói và khi nào cần đưa bé đi khám ngay.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
