Phản xạ trẻ sơ sinh: giật mình, nắm tay, mút và khi nào mất đi

Trẻ sơ sinh hay giật mình, nắm chặt tay, quay đầu tìm vú là phản xạ bình thường. Bảng mốc theo AAP, khi nào phản xạ mất đi và dấu hiệu nên đi khám.
Phản xạ của trẻ sơ sinh là gì?
Bé vừa nghe tiếng sập cửa đã giật nảy người, dang hai tay ra. Chạm ngón tay vào lòng bàn tay, bé nắm chặt không buông. Khẽ vuốt má, bé quay đầu, chu miệng tìm vú. Nhiều người nghĩ con "yếu vía" hay "đã biết cầm nắm". Thật ra đó phần lớn là phản xạ của trẻ sơ sinh.
Theo Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), rất nhiều cử động của bé trong những tuần đầu là phản xạ: chúng xảy ra tự động, bé không hề chủ ý. Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (MedlinePlus) giải thích phản xạ là phản ứng cơ tự động khi có một kích thích nhất định, và sự có mặt cũng như độ mạnh của phản xạ là một dấu hiệu quan trọng cho thấy hệ thần kinh của bé đang phát triển và hoạt động ra sao. Vì vậy, bác sĩ thường kiểm tra phản xạ khi khám cho trẻ sơ sinh.
Các phản xạ thường gặp và khi nào mất đi
AAP đưa ra bảng mốc tham khảo dưới đây. Tổ chức này cũng nhấn mạnh không phải bé nào cũng có và mất phản xạ đúng cùng một thời điểm, nên các con số chỉ để bố mẹ hình dung.
- Phản xạ bước đi: có từ khi sinh, mất đi khoảng 2 tháng.
- Phản xạ tìm vú (rooting): có từ khi sinh, mất đi khoảng 4 tháng.
- Phản xạ nắm tay: có từ khi sinh, mất đi khoảng 5–6 tháng.
- Phản xạ Moro (giật mình): có từ khi sinh, mất đi khoảng 2 tháng.
- Phản xạ trương lực cổ ("tư thế đấu kiếm"): có từ khi sinh, mất đi khoảng 5–7 tháng.
- Phản xạ nắm bàn chân: có từ khi sinh, mất đi khoảng 9–12 tháng.
Phản xạ Moro, hay "giật mình"
Khi đầu bé đột ngột đổi tư thế hoặc ngả ra sau, hay khi bé bị giật mình vì tiếng động lớn, bé duỗi thẳng tay chân và cổ, rồi nhanh chóng khép hai tay vào, có khi khóc to. AAP cho biết phản xạ này thường mạnh nhất trong tháng đầu và bắt đầu giảm sau khoảng 2 tháng; đến khoảng 3 tháng, phản xạ giật mình thường đã không còn rõ.
Tìm vú và mút
Vuốt nhẹ má hoặc khoé miệng, bé quay đầu về phía đó và bắt đầu mút. Mút là phản xạ đã có từ trong bụng mẹ. Tuy vậy, AAP lưu ý việc phối hợp mút với thở và nuốt khá phức tạp với trẻ sơ sinh, nên không phải bé nào ngay từ đầu cũng mút hiệu quả; tập luyện dần, phản xạ trở thành kỹ năng. Tìm vú, mút, đưa tay lên miệng là những dấu hiệu đói trong các tuần đầu. Xem thêm bài cho con bú mẹ.
Nắm tay, nắm chân
Chạm vào lòng bàn tay, bé nắm chặt; vuốt gan bàn chân, các ngón chân co quắp lại. AAP cho biết những ngày đầu cái nắm của bé chặt đến mức tưởng như bé có thể tự đu người lên, nhưng tuyệt đối đừng thử, vì bé không điều khiển được phản xạ này và có thể buông tay bất ngờ.
Tư thế đấu kiếm và phản xạ bước đi
Khi bé nằm ngửa, quay đầu sang một bên, tay cùng bên duỗi thẳng còn tay bên kia co lại, giống tư thế người đấu kiếm. AAP cho biết phản xạ này khá kín đáo và có thể không thấy khi bé đang khóc. Với phản xạ bước đi, khi được đỡ dưới nách (đỡ cả đầu) cho bàn chân chạm mặt phẳng, bé đặt chân này trước chân kia như đang "đi". Phản xạ này mất đi sau khoảng 2 tháng; phần lớn bé phải đến khoảng 1 tuổi mới bước những bước thật sự.
Những phản xạ khác
MedlinePlus mô tả thêm phản xạ Galant (vuốt dọc một bên cột sống khi bé nằm sấp, hông bé uốn về phía đó) và phản xạ "dù" ở bé lớn hơn: khi bé được giữ thẳng rồi xoay nhanh về phía trước như sắp ngã, bé đưa hai tay ra đỡ.
Vì sao phản xạ lại quan trọng?
Nhiều phản xạ giúp bé sống còn trong những ngày đầu: tìm vú và mút để ăn, giật mình như một phản ứng bảo vệ. AAP mô tả quá trình hệ thần kinh trưởng thành dần, các phản xạ sơ sinh nhường chỗ cho cử động có chủ ý. Ví dụ, phản xạ tìm vú lúc đầu khiến bé lắc đầu qua lại; dần dần bé chỉ cần đưa đầu và miệng vào đúng vị trí để bú.
Khoảng 2 tháng tuổi, CDC ghi nhận phần lớn bé đã cử động được cả hai tay, hai chân, mở bàn tay trong chốc lát và ngóc đầu khi nằm sấp. Những cử động "có ý" ấy lớn dần lên đúng lúc các phản xạ ban đầu mờ đi. Xem thêm bài bé 1 tháng tuổi để biết bé đang làm được gì trong tháng đầu.
Bố mẹ nên làm gì với phản xạ của con?
- Quan sát và tận hưởng. Đưa ngón tay cho bé nắm, vuốt nhẹ lòng bàn chân, ngắm bé "đấu kiếm" khi nằm ngửa. Gợi ý của Agoliva: vừa làm vừa nói chuyện với bé ("Con nắm tay mẹ chặt quá!") để mỗi lần quan sát cũng là một lần trò chuyện.
- Đọc dấu hiệu đói sớm. Khi bé quay đầu tìm, chu miệng, mút tay, đó là lúc cho bú, đừng đợi đến khi bé khóc to.
- Đỡ đầu khi đặt bé xuống. Vì phản xạ Moro dễ bị kích hoạt khi đầu bé ngả ra sau đột ngột, gợi ý của Agoliva là đặt bé xuống từ từ, một tay luôn đỡ sau gáy, để bé đỡ giật mình.
- Cho bé thời gian nằm sấp lúc thức. Đó là cách giúp cổ và lưng bé khoẻ lên, sẵn sàng cho các cử động có chủ ý. Xem bài bé mấy tháng cứng cổ.
Lưu ý an toàn
- Không dùng phản xạ nắm tay để nhấc bé lên; luôn bế bằng cách đỡ đầu, lưng và mông.
- Khi thử phản xạ bước đi, đỡ chắc dưới nách và đỡ cả đầu bé, chỉ trong chốc lát.
- Đừng cố tình làm bé giật mình (vỗ mạnh, thả hẫng người) để "xem phản xạ".
- Luôn đặt bé ngủ ngửa trên mặt phẳng, chắc. Xem bài ngủ an toàn cho bé.
Khi nào nên đưa con đi khám
Hãy nói với bác sĩ nhi nếu bạn thấy:
- Phản xạ ở hai bên người không giống nhau, hoặc bé cử động một bên người tốt hơn hẳn bên kia. AAP lưu ý phản xạ Moro và trương lực cổ bình thường phải có đều cả hai bên.
- Bé chỉ dùng một tay hoặc một bên người.
- Bé có vẻ mềm oặt, rũ hơn hẳn bình thường (có thể là dấu hiệu bé ốm, theo AAP).
- Toàn thân bé run giật, chứ không chỉ run tay hay run cằm nhẹ như nhiều trẻ sơ sinh.
- Bé đã làm được một việc rồi lại không làm được nữa.
- Phản xạ của bé còn kéo dài sau độ tuổi lẽ ra đã mất. MedlinePlus cho biết phản xạ còn tồn tại quá lâu có thể là dấu hiệu vấn đề ở hệ thần kinh, và bác sĩ sẽ khám để đánh giá.
- Bé vẫn bú rất khó khăn sau những ngày đầu, dù mẹ đã được hướng dẫn cách cho bú.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sơ sinh hay giật mình khi ngủ có sao không?
Thường là bình thường. Phản xạ Moro khiến bé giật nảy, dang tay khi có tiếng động hay khi đầu bé đổi tư thế đột ngột. Theo AAP, phản xạ này mạnh nhất trong tháng đầu và bắt đầu mất đi sau khoảng 2 tháng. Hãy hỏi bác sĩ nếu bé giật mình kèm run toàn thân, hoặc chỉ giật một bên người.
Phản xạ Moro mất khi nào?
Theo bảng mốc của AAP, khoảng 2 tháng; đến khoảng 3 tháng thường không còn rõ. Mỗi bé có thể sớm hoặc muộn hơn một chút.
Bé 1 tháng nắm tay chặt, có phải đã biết cầm đồ chơi?
Chưa hẳn. Cái nắm chặt lúc này là phản xạ nắm, bé chưa điều khiển được. AAP mô tả sau khoảng 3 tháng, khi phản xạ dần mất đi, bé mới bắt đầu quờ tay với đồ vật và nắm có chủ ý hơn.
Nguồn tham khảo
- AAP, HealthyChildren.org – Newborn Reflexes
- AAP, HealthyChildren.org – Movement Milestones: Birth to 3 Months
- U.S. National Library of Medicine, MedlinePlus – Infant reflexes
- CDC – Important Milestones: By Two Months
Bài viết liên quan
Vận độngTrò chơi xâu hạt, luồn dây cho bé 2–3 tuổi: lợi ích và cách chơi
Bé mấy tuổi biết xâu hạt? Theo CDC, khoảng 3 tuổi trẻ xâu được hạt to, nui ống. Lợi ích của trò xâu hạt, luồn dây và cách chơi an toàn với đồ trong nhà.
Vận độngMấy tuổi cho bé tập dùng kéo? Cách dạy trẻ cắt giấy an toàn tại nhà
Mấy tuổi cho bé tập dùng kéo? Trẻ bắt đầu học dùng kéo từ khoảng 2 tuổi. Các bước tập cắt, chọn kéo an toàn và trò chơi với giấy, ống hút, đất nặn.
Vận độngBé mấy tháng biết cầm bút vẽ nguệch ngoạc? Giai đoạn và cách giúp con
Bé mấy tháng biết cầm bút vẽ nguệch ngoạc? Các giai đoạn vẽ từ 15 tháng đến 3 tuổi, cách cầm bút thay đổi ra sao và trò vẽ an toàn bố mẹ làm tại nhà.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
