Cai sữa mẹ cho bé: khi nào nên cai và cách cai sữa nhẹ nhàng

Cai sữa mẹ khi nào là đúng, cách cai sữa từ từ cho bé không khóc nhiều, mẹ đỡ căng tức, có nên bôi ớt hay gửi con về bà, theo WHO, AAP và NHS.
Cai sữa mẹ: không có một "ngày đúng" cho mọi nhà
Có mẹ muốn cai sữa khi bé tròn 1 tuổi vì phải đi làm xa. Có mẹ cho con bú đến 2–3 tuổi. Có bé tự bỏ bú lúc nào không hay. Tất cả đều là chuyện bình thường. NHS viết rất rõ: việc khi nào ngừng cho bú là do mẹ và bé quyết định, và không có cách nào là đúng hay sai tuyệt đối.
Về khuyến nghị chung, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyên bú mẹ hoàn toàn 6 tháng đầu, sau đó ăn dặm và tiếp tục bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cũng ủng hộ tiếp tục cho bú sau khi ăn dặm đến 2 tuổi hoặc hơn, chừng nào cả mẹ và bé còn muốn. AAP nhắc thêm: dù cai sớm hay muộn, mẹ đã cho con một khởi đầu tốt, và cho bú một phần vẫn tốt hơn không bú.
Dấu hiệu bé tự cai và khi mẹ là người bắt đầu
Theo AAP, cách cai tự nhiên và đơn giản nhất là khi chính bé bắt đầu. Một số bé dần quay sang đồ ăn khác và những cách được dỗ khác khoảng 1 tuổi, khi đã ăn được nhiều món và biết uống bằng cốc. Một số bé khác tự bỏ trong tuổi chập chững, vì quá mải chạy nhảy, không chịu ngồi yên để bú.
Mẹ cũng có thể chủ động cai vì đi làm, đi xa, mang thai tiếp, hay đơn giản là mẹ thấy đã đến lúc. AAP và NHS đều nói những điều này không nhất thiết buộc phải ngừng hẳn:
- Đi làm lại: mẹ có thể vắt sữa ở chỗ làm, gửi sữa cho người trông bé, hoặc dùng sữa công thức khi xa con (NHS).
- Có thai tiếp: theo NHS, cho bú khi mang thai không ảnh hưởng đến bé lớn hay thai kỳ, dù mẹ có thể mệt hơn. Mẹ vẫn có thể cho cả hai con bú.
- Phải uống thuốc: phần lớn thuốc dùng được khi cho con bú. Luôn báo bác sĩ, nha sĩ, dược sĩ rằng mình đang cho bú (NHS).
Nếu đã quyết định cai, cứ yên tâm. Quyết định đó là của mẹ, và mẹ hiểu gia đình mình nhất.
Cách cai sữa từ từ: bỏ từng cữ một
NHS và AAP cùng khuyên cai từ từ. Giảm dần trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng, giúp bé có thời gian quen với những cách gần gũi mới, và giúp ngực mẹ giảm sữa dần, tránh căng tức và viêm vú.
- Bỏ một cữ trước. NHS cho biết bỏ cữ nào trước cũng được, chọn cữ hợp với nếp nhà. AAP gợi ý cữ trưa thường dễ bỏ nhất, vì bé vừa ăn bữa trưa và uống nước.
- Đợi vài ngày đến một tuần cho cả hai quen, rồi mới bỏ cữ tiếp theo (AAP, NHS).
- Thay cữ bú đã bỏ đúng cách theo tuổi. Bé dưới 1 tuổi cần một cữ sữa công thức thay thế, bằng bình hoặc (nếu trên 6 tháng) bằng cốc. Đến ít nhất 1 tuổi, sữa mẹ hoặc sữa công thức vẫn là đồ uống chính, sữa bò chưa dùng làm đồ uống chính được. Bé trên 1 tuổi đã ăn uống đa dạng thì không cần cữ thay thế (NHS).
- Giữ lại cữ bé quý nhất lâu hơn. Thường là cữ trước khi ngủ và cữ sáng sớm. AAP cho biết những cữ yên tĩnh này hiếm khi ảnh hưởng nếp sinh hoạt và có thể giữ bao lâu tuỳ bé. Nếu bé đang thức đêm bú nhiều, xem thêm bài Cai sữa đêm.
Theo NHS, ngừng hẳn có thể mất từ vài tuần đến vài tháng.
"Không mời, không từ chối"
Với bé từ 1 tuổi, AAP gợi ý một cách nhẹ nhàng: đến giờ quen bú, mẹ không chủ động mời và chờ xem bé có đòi không. Nếu bé đòi thì vẫn cho bú, để bé biết mẹ vẫn ở đó. Song song, mẹ:
- Tránh những "tín hiệu bú" quen thuộc: ngồi vào chiếc ghế hay cho bú, kéo bé vào lòng ở tư thế bú, thay áo trước mặt bé.
- Rủ bé làm một việc thú vị vào giờ đó: đi dạo, đọc sách, chơi nước, ra ban công ngắm xe.
- Cho bé món ăn, đồ uống khác, hoặc đồ vật an ủi quen thuộc như chiếc chăn, con thú bông.
- Ôm, hôn, vỗ về con nhiều hơn bình thường. AAP nhấn mạnh với bé lớn, phần cảm xúc của việc bú rất mạnh, cần được thay bằng sự gần gũi khác.
Bôi ớt, dán băng keo, gửi con về bà: nên hiểu thế nào?
Nhiều nhà vẫn truyền nhau mẹo bôi dầu gió, ớt, nghệ lên ngực, dán băng keo, hay gửi bé về quê ở với bà vài hôm để cai cho "dứt". Ông bà làm vậy vì thương, muốn mẹ con qua nhanh giai đoạn khó. Nhưng các hướng dẫn trên đều khuyên cai từ từ và nhẹ nhàng, vì những lý do sau:
- Với mẹ: NHS cảnh báo không nên ngừng cho bú đột ngột, vì dễ căng tức và viêm vú. NHS cũng khuyên không bôi dầu, chất ngâm hay kem lên ngực khi bị viêm.
- Với bé: bú mẹ là nguồn dỗ dành, không chỉ là bữa ăn. AAP cho biết cai đột ngột dễ sinh giằng co, phản kháng.
- Gợi ý của Agoliva: chất cay, dầu nóng có thể dính vào mắt, miệng bé gây rát. Mẹ con xa nhau đột ngột cũng có thể làm bé hoảng. Bố mẹ có thể nhẹ nhàng thưa với ông bà, và nhờ ông bà giúp một việc khác rất quý: bế bé đi chơi, cho bé ăn vào đúng giờ bé hay đòi bú.
Khi nào cần đi khám
Trong lúc cai, ngực mẹ có thể căng. Vắt ra một chút vừa đủ cho dễ chịu, không vắt nhiều hơn lượng bé cần (NHS). Hãy đi khám hoặc hỏi nhân viên y tế khi:
- Mẹ có vùng ngực sưng, nóng, đau, có thể đỏ, khối cứng, kèm sốt, ớn lạnh, mệt như cúm, và không đỡ sau 12–24 giờ tự chăm sóc. Đó có thể là viêm vú (NHS). Thuốc chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ.
- Bé dưới 1 tuổi không chịu bình hay cốc, ít tã ướt hơn thường lệ, nước tiểu vàng sẫm, khóc ít hoặc không có nước mắt, li bì hay cáu gắt. NHS mô tả đây là những dấu hiệu mất nước ở bé.
- Bé sụt cân, ăn uống kém kéo dài sau khi bớt bú.
- Mẹ thấy buồn bã, trống rỗng kéo dài sau khi cai. Xem thêm bài Trầm cảm sau sinh và nhờ người thân, bác sĩ hỗ trợ.
Đi cấp cứu ngay (gọi 115)
- Với bé: thóp trũng, da hoặc môi tái, xám, loang lổ, da lạnh, thở nhanh hoặc khó thở, li bì khó đánh thức (NHS).
- Với mẹ: sốt kèm lú lẫn, nói khó, run lẩy bẩy không kiểm soát, khó thở, da tái xám loang lổ. NHS cảnh báo đây có thể là nhiễm trùng huyết.
Câu hỏi thường gặp
Nên cai sữa mẹ cho bé khi nào?
Không có mốc bắt buộc. WHO khuyên bú mẹ đến 2 tuổi hoặc lâu hơn, AAP ủng hộ chừng nào mẹ và bé còn muốn. Thời điểm cai là lựa chọn của từng gia đình.
Cai sữa mất bao lâu?
Theo NHS, có thể từ vài tuần đến vài tháng. Bỏ từng cữ một, mỗi lần cách vài ngày đến một tuần, sẽ êm hơn cho cả mẹ và bé.
Bé 1 tuổi cai sữa mẹ có cần uống sữa công thức thay không?
Theo NHS, bé trên 1 tuổi ăn uống đa dạng thì không cần cữ thay thế. Bé dưới 1 tuổi thì cần thay cữ bú bằng sữa công thức. Hỏi bác sĩ nhi nếu bé ăn kém. Tham khảo thêm bài Bé 12 tháng tuổi.
Đã cai rồi có cho bú lại được không?
NHS cho biết có thể, nhưng mất nhiều thời gian và không phải ai cũng có lại đủ sữa. Cho bé ngậm vú thường xuyên, vắt sữa và áp da kề da sẽ giúp. Nên nhờ nhân viên y tế hướng dẫn.
Nguồn tham khảo
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – Breastfeeding
- AAP / HealthyChildren – Weaning Your Baby
- AAP / HealthyChildren – Where We Stand: Breastfeeding
- NHS – How to stop breastfeeding
- NHS – Mastitis và Sepsis
- NHS – Dehydration
Bài viết liên quan
Thai kỳThai nhi 40 tuần: đến ngày dự sinh chưa đẻ phải làm sao
Thai nhi 40 tuần nặng khoảng 3,6 kg theo WHO. Mang thai 40 tuần chưa có dấu hiệu sinh có sao không, khi nào gọi viện, có nên tự kích sinh tại nhà?
Thai kỳThai nhi 39 tuần: đủ tháng, 9 dấu hiệu mẹ không được bỏ qua
Thai nhi 39 tuần nặng khoảng 3,4 kg theo WHO, đã đủ tháng. Mang thai 39 tuần ra nhầy, đau lưng có phải sắp sinh? 9 dấu hiệu mẹ cần gọi bác sĩ ngay.
Thai kỳThai nhi 38 tuần: nặng bao nhiêu, vỡ ối thế nào, chờ sinh ra sao
Thai nhi 38 tuần nặng khoảng 3,2 kg theo WHO, da dày hơn, có lớp gây giúp dễ chào đời. Thai 38 tuần là mấy tháng, vỡ ối có thể chỉ rỉ ít, khi nào cần vào viện?
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
