Bố mẹ dùng điện thoại nhiều ảnh hưởng gì đến con? Cách cân bằng

Bố mẹ dùng điện thoại nhiều khi ở cạnh con ảnh hưởng thế nào đến giao tiếp, ngôn ngữ của trẻ? Nghiên cứu nói gì và cách cân bằng hợp lý, không cần tự trách.
Bố mẹ dùng điện thoại nhiều có ảnh hưởng đến con không?
Điện thoại giúp bố mẹ làm việc, liên lạc với ông bà ở quê, chụp lại từng khoảnh khắc của con. Nhưng nhiều bố mẹ cũng giật mình khi nhận ra: con gọi "mẹ ơi" ba lần mình mới ngẩng lên. Bài này không nhằm khiến bố mẹ thấy có lỗi. Chúng ta sẽ cùng xem nghiên cứu nói gì, và cách cân bằng thực tế cho gia đình Việt.
Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) cho rằng điện thoại giúp cuộc sống dễ dàng hơn, nhưng dùng quá nhiều có thể cản trở tương tác giữa bố mẹ và con. Theo AAP, nghiên cứu gợi ý rằng "nhiều công nghệ, ít trò chuyện" có thể làm chậm sự phát triển kỹ năng giao tiếp của trẻ. Điều quan trọng nhất cho ngôn ngữ và giao tiếp của con, AAP viết, chính là bố mẹ.
Vì sao sự chú ý của bố mẹ quan trọng đến vậy?
"Giao và đáp" xây não bộ
Trung tâm Phát triển Trẻ em của Đại học Harvard gọi những trao đổi qua lại giữa trẻ và người lớn là "giao và đáp" (serve and return). Khi bé bi bô, chỉ tay hay khóc, và người lớn đáp lại bằng ánh mắt, lời nói, cái ôm, những kết nối trong não bé được hình thành và củng cố. Theo Harvard, các tương tác này là nền tảng cho ngôn ngữ, kỹ năng xã hội và sức khoẻ cảm xúc sau này.
Chú ý chung
AAP giải thích: khi bố mẹ và con cùng chú ý vào một thứ, như cùng xem một cuốn sách, cùng nhìn chú chó ngoài công viên, đó là "chú ý chung" (joint attention), một phần quan trọng của giao tiếp. Khi bố mẹ đang nhìn điện thoại, sự chú ý không còn ở cùng chỗ với con.
Những tín hiệu không lời bị bỏ lỡ
Ánh mắt, nét mặt, cử chỉ là một nửa của giao tiếp. AAP lưu ý khi bố mẹ dùng điện thoại, những tín hiệu không lời gửi tới con thường giảm đi hoặc mất hẳn. Ngược lại, bố mẹ cũng dễ bỏ lỡ tín hiệu con gửi tới: một cái chỉ tay, một ánh nhìn chăm chú. Với trẻ chưa nói được nhiều, đó chính là cách con "nói chuyện". Bố mẹ có thể xem bé 18 tháng tuổi thường giao tiếp ra sao.
Nghiên cứu nói gì?
Một nghiên cứu đăng năm 2024 trên tạp chí Frontiers in Child and Adolescent Psychiatry (Thuỵ Sĩ) quan sát 50 cặp bố mẹ và con 12–36 tháng tuổi chơi cùng nhau. Ở một số nhóm, giữa chừng bố mẹ phải điền một bảng câu hỏi, trên máy tính bảng hoặc trên giấy. Kết quả:
- Khi bị phân tâm, bố mẹ nói ít từ hơn hẳn với con.
- Sự qua lại giữa hai bên giảm, bố mẹ kém nhạy bén với tín hiệu của con hơn.
- Trẻ ít tham gia tương tác hơn và có biểu hiện thu mình nhiều hơn.
- Điều đáng chú ý: không có khác biệt giữa máy tính bảng và giấy. Các tác giả kết luận chính sự phân tâm, chứ không riêng màn hình, tạo ra ảnh hưởng.
Đây là nghiên cứu nhỏ, thời gian ngắn, nên chưa thể nói về ảnh hưởng lâu dài. Nhưng nó gợi ý rằng điều con cần là sự có mặt trọn vẹn của bố mẹ, dù thứ làm mình xao nhãng là điện thoại, sổ sách hay tivi bật suốt ngày.
Cách cân bằng: gợi ý từ AAP
- Nghỉ công nghệ mỗi ngày. AAP cho rằng những khoảng nghỉ này có lợi, nhất là với gia đình có con nhỏ.
- Không điện thoại trên bàn ăn. Đặt điện thoại xuống cho con biết bố mẹ đang ở đây, sẵn sàng lắng nghe.
- Có những buổi đi chơi không công nghệ: ra công viên, về quê thăm ông bà, đi bơi.
- Dùng cùng con. Nếu xem ảnh, gọi video cho bà, hãy cùng con xem, nói về những gì thấy và hỏi con.
- Tự hẹn giờ cho mình. AAP nhận xét nhiều bố mẹ lướt điện thoại để "trốn" áp lực một chút, nhưng dòng tin vô tận dễ khiến mình lướt lâu hơn dự định. Đặt hẹn giờ để nhắc mình quay lại với con.
- Bật chế độ không làm phiền khi muốn có thời gian trọn vẹn bên con.
- Một màn hình mỗi lúc: tắt thiết bị không dùng để bớt xao nhãng.
- Làm gương. Khi buộc phải dùng điện thoại trước mặt con, hãy nói cho con biết mình đang làm gì.
AAP gợi ý lập một kế hoạch sử dụng thiết bị cho cả gia đình, với những "vùng không màn hình" như bàn ăn và giờ đi ngủ. Với trẻ nhỏ, xem thêm bài con và màn hình để biết khuyến nghị cho chính bé.
Gợi ý của Agoliva cho nhà Việt
- Một chiếc giỏ ở cửa: về đến nhà, điện thoại vào giỏ trong giờ cơm và giờ tắm, ru con. Ông bà, cô chú cùng nhà cũng có thể tham gia.
- Tắt tivi "bật cho vui". Tivi chạy nền suốt ngày cũng là một kiểu xao nhãng, cho cả người lớn và trẻ.
- Chụp nhanh rồi cất. Chụp một tấm ảnh con, rồi cất máy và quay lại chơi tiếp. Khoảnh khắc thật đẹp hơn khoảnh khắc trên màn hình.
- Trò chơi mặt đối mặt: ú òa, vỗ tay, hát đồng dao. AAP nhận xét những trò đơn giản như ú òa giúp trẻ học luân phiên và gắn kết.
An toàn: những lúc không được rời mắt
Gợi ý của Agoliva: có những lúc chỉ vài giây nhìn màn hình cũng có thể nguy hiểm. Hãy cất điện thoại khi:
- Con đang tắm, chơi gần chậu nước, bể bơi, xô nước. Xem bài phòng đuối nước.
- Con ăn những món dễ hóc, hoặc đang leo trèo cầu thang, sofa.
- Đang chở con bằng xe máy hay lái ô tô. Nghe gọi, nhắn tin lúc này nguy hiểm cho cả nhà.
Khi nào cần tìm hỗ trợ
- Nếu bạn thấy mình dùng điện thoại chủ yếu để trốn tránh cảm giác mệt mỏi, buồn bã kéo dài, có thể đó là dấu hiệu cần quan tâm đến chính mình. Xem bài sức khoẻ tinh thần của bố mẹ.
- Nếu con có dấu hiệu chậm giao tiếp, như ít nhìn mắt, ít bi bô, chưa chỉ tay hay chưa nói theo mốc tuổi, hãy trao đổi với bác sĩ nhi. Thời gian bố mẹ dùng điện thoại không phải là cách để chẩn đoán vấn đề của con; chỉ bác sĩ mới đánh giá được.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ dùng điện thoại khi cho con bú có sao không?
Thỉnh thoảng thì không sao. Nhưng giờ bú là một trong những lúc mẹ và con được nhìn nhau, nghe nhau nhiều nhất. Gợi ý của Agoliva: dành ít nhất vài cữ bú mỗi ngày không điện thoại, để ý ánh mắt con và trò chuyện nhẹ nhàng.
Vừa trông con vừa làm việc online thì làm sao?
Không ai có thể chú ý trọn vẹn cả ngày. Thay vào đó, hãy chia khung giờ rõ ràng: những lúc làm việc, nhờ người khác trông hoặc cho con chơi an toàn bên cạnh; những lúc dành cho con thì cất máy. Vài khoảng ngắn có mặt trọn vẹn có giá trị hơn cả ngày ở cạnh nhưng nửa vời.
Gọi video cho ông bà có tính là thời gian màn hình xấu?
AAP khuyến khích dùng thiết bị một cách tương tác, cùng con. Gọi video cho ông bà, bố mẹ ngồi cạnh, chỉ cho con "bà đây này", trò chuyện cùng, là một cách dùng công nghệ để kết nối.
Nguồn tham khảo
- AAP, HealthyChildren.org – Parents of Young Children: Why Your Screen Time Matters, Too
- AAP, HealthyChildren.org – Kids & Tech: 12 Tips for Parents in the Digital Age
- AAP, HealthyChildren.org – How to Make a Family Media Plan
- Harvard Center on the Developing Child – Serve and Return
- Frontiers in Child and Adolescent Psychiatry (2024) – Effects of digital and non-digital parental distraction on parent-child interaction and communication
- AAP, HealthyChildren.org – Keeping Technology in Check: Mindful Technology Use DOs for Parents
Bài viết liên quan
Nuôi dạy conMẹ đi làm lại sau sinh: chuẩn bị cho con, giữ sữa và giữ mình
Mẹ đi làm lại sau sinh: chuẩn bị cho con ở với bà hay đi nhà trẻ, tập bú bình, vắt và trữ sữa ở công ty, quyền nghỉ 60 phút mỗi ngày và cách giữ tinh thần.
Nuôi dạy conDạy con an toàn với chó mèo: phòng chó cắn, mèo cào và bệnh dại
Dạy con an toàn với chó mèo từ 1–3 tuổi: cách chào chó, lúc nào tránh xa, làm gì khi bé bị chó cắn, mèo cào để phòng bệnh dại, khi nào phải gọi 115.
Nuôi dạy conNuôi chó mèo khi nhà có trẻ nhỏ: lợi ích, rủi ro và cách an toàn
Nhà có trẻ nhỏ có nên nuôi chó mèo? Lợi ích, rủi ro, con vật nào không hợp với trẻ dưới 5 tuổi, cách đón em bé về nhà có thú cưng và giữ vệ sinh an toàn.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
