Rạn da khi mang thai: có ngừa được không, ngứa bụng bầu có sao?

Rạn da khi mang thai có ngừa được không, kem chống rạn có tác dụng không? Khi nào ngứa bụng bầu là bình thường, khi nào là dấu hiệu ứ mật thai kỳ cần khám.
Rạn da khi mang thai rất thường gặp: Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) ước tính khoảng 8 trong 10 mẹ bầu bị rạn. Vết rạn vô hại, thường mờ dần sau sinh nhưng hiếm khi mất hẳn, và chưa có loại kem nào được chứng minh là ngừa hay xoá được. Ngứa bụng nhẹ cũng thường là bình thường. Riêng ngứa dữ dội ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, nặng hơn về đêm thì mẹ cần đi khám ngay vì có thể là ứ mật thai kỳ.
Rạn da khi mang thai trông thế nào, xuất hiện lúc nào?
Vết rạn là những đường sọc hẹp trên bề mặt da, màu hồng, đỏ, tím hoặc nâu tuỳ màu da. Theo NHS, chúng hay xuất hiện ở bụng, đôi khi ở đùi trên và ngực, khi bụng bầu lớn dần. Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) cho biết đến 3 tháng cuối, nhiều mẹ bầu có rạn ở bụng, mông, ngực hoặc đùi. Có vết mờ, có vết khá rõ.
Thời điểm rạn xuất hiện khác nhau ở mỗi người. Dấu hiệu đầu tiên có thể chỉ là cảm giác ngứa ở vùng da đang căng mỏng dần (NHS).
Vì sao bà bầu bị rạn da?
NHS giải thích: rạn da xảy ra khi lớp giữa của da (lớp bì) bị kéo căng và đứt gãy ở một số chỗ. Thay đổi nội tiết khi mang thai cũng làm da dễ rạn hơn. Rạn da không chỉ gặp ở mẹ bầu mà cả ở tuổi dậy thì hay khi tăng cân nhanh.
Những yếu tố làm mẹ dễ bị rạn hơn, theo NHS:
- Cơ địa: da mỗi người đàn hồi khác nhau. Nếu mẹ ruột hay chị em gái từng rạn nhiều, mẹ cũng có thể dễ rạn.
- Tăng cân nhanh hoặc nhiều hơn mức trung bình trong thai kỳ. NHS ghi phần lớn phụ nữ tăng khoảng 10–12,5 kg, nhưng con số này thay đổi nhiều tuỳ cân nặng trước khi mang thai.
- Bụng lớn nhanh, ví dụ khi mang song thai (ACOG giải thích rạn xuất hiện khi da căng nhanh lúc thai lớn).
Một lưu ý quan trọng từ NHS: không nên ăn ít đi để giảm cân khi đang mang thai chỉ vì sợ rạn. Mẹ cần ăn uống đủ chất. Nếu lo về cân nặng, hãy hỏi bác sĩ sản khoa. Đọc thêm: Dinh dưỡng thai kỳ.
Kem chống rạn da cho bà bầu có tác dụng không?
Các nguồn y khoa khá thống nhất:
- NHS: nhiều loại kem quảng cáo xoá được vết rạn nhưng không có bằng chứng đáng tin rằng chúng hiệu quả. Bằng chứng về việc dầu hay kem giúp ngừa rạn cũng rất hạn chế.
- ACOG: chưa có bằng chứng sản phẩm nào ngừa được rạn. Kem dưỡng ẩm đậm giúp da mềm hơn, nhưng không làm mất vết rạn.
Vậy nên mẹ cứ dưỡng ẩm nếu thấy dễ chịu, nhất là khi da khô ngứa, nhưng không cần mua sản phẩm đắt tiền và đừng tự trách nếu bôi đều mà vẫn rạn. Bôi dầu dừa theo lời ông bà cũng vậy: giúp da bớt khô, còn chuyện ngừa rạn thì chưa được chứng minh.
Ngứa bụng bầu có sao không?
Theo NHS, ngứa khi mang thai thường không do bệnh nặng. Nguyên nhân hay gặp là thay đổi nội tiết và da bị kéo căng khi bụng lớn, và thường hết sau sinh. Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoàng gia Anh (RCOG) cho biết ngứa gặp ở khoảng 25 trong 100 mẹ bầu, và phần lớn trong số này không bị bệnh gan.
Mẹ có thể làm dịu ngứa tại nhà theo gợi ý của NHS và ACOG:
- Vỗ nhẹ hoặc ấn nhẹ lên da thay vì gãi. Cắt móng tay ngắn để nếu lỡ gãi cũng không trầy da.
- Tắm nước mát hoặc ấm (không nóng), không ngâm quá 20 phút.
- Dùng xà phòng dịu nhẹ, không mùi và thoa kem dưỡng ẩm không hương liệu thường xuyên.
- Mặc đồ rộng bằng vải tự nhiên như cotton. Mùa nóng ẩm ở nhiều vùng Việt Nam càng nên chọn đồ thoáng.
- Đắp khăn mát, ẩm lên vùng ngứa (ACOG).
- Hạn chế đồ ăn quá cay và đồ uống có caffeine như trà, cà phê, vì có thể làm da ngứa hơn (NHS).
Thuốc bôi hay thuốc uống chống ngứa chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ hoặc dược sĩ, và mẹ nhớ báo mình đang mang thai.
Ứ mật thai kỳ: ngứa lòng bàn tay, bàn chân là dấu hiệu cần khám
Ứ mật trong gan thai kỳ (ICP) là bệnh gan khi mang thai làm axit mật tích tụ trong cơ thể. RCOG mô tả đặc điểm chính:
- Ngứa mà không có phát ban. Da vẫn trông bình thường, chỉ có vết gãi.
- Ngứa thường bắt đầu sau tuần 28, nhưng có thể sớm hơn.
- Hay ngứa ở lòng bàn tay và lòng bàn chân, có khi lan ra thân người (ACOG).
- Thường nặng hơn về đêm, làm mẹ mất ngủ.
- Hiếm khi kèm vàng da, vàng mắt.
Ở Anh, RCOG ghi nhận ICP gặp ở khoảng 7 trong 1.000 phụ nữ, và cao hơn ở phụ nữ gốc Ấn Độ, Pakistan. Bệnh được chẩn đoán bằng xét nghiệm máu (chức năng gan và axit mật). Có mẹ ngứa vài ngày đến vài tuần rồi xét nghiệm mới bất thường, nên nếu vẫn ngứa mà chưa tìm ra nguyên nhân, xét nghiệm cần được làm lại.
Vì sao cần khám sớm? Theo RCOG và ACOG, ICP làm tăng khả năng sinh non, khả năng em bé đi phân su trong bụng mẹ, và khi bệnh nặng thì tăng nguy cơ thai chết lưu. Bác sĩ sẽ theo dõi sát và có thể bàn với mẹ thời điểm sinh phù hợp tuỳ mức axit mật. Phần lớn mẹ bị ICP vẫn hồi phục hoàn toàn và sinh con khoẻ mạnh (NHS). Bệnh có thể tái lại ở lần mang thai sau. Trong thời gian này, mẹ để ý kỹ cử động của con: xem cách theo dõi ở bài đếm cử động thai.
Khi nào cần đi khám?
Hẹn khám với bác sĩ sản khoa nếu mẹ ngứa và (theo NHS):
- Ngứa ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
- Đã thử các cách trên hoặc dùng thuốc theo hướng dẫn mà không đỡ, hoặc ngứa cứ tái đi tái lại.
- Mẹ có bệnh chàm, vì chàm có thể nặng hơn khi mang thai.
- Có phát ban, nốt, mụn nước hay vùng sưng mới. ACOG cho biết có vài bệnh da riêng của thai kỳ cần bác sĩ xem.
Đi khám ngay trong ngày
NHS khuyên tìm trợ giúp y tế khẩn nếu mẹ bầu ngứa rất nhiều (đến mức mất ngủ), ngứa lòng bàn tay hoặc lòng bàn chân, hay ngứa nặng hơn về đêm. Hãy gọi hoặc đến khoa sản nơi mẹ khám thai, đừng chờ đến lịch hẹn sau.
Gọi 115 hoặc đến bệnh viện ngay nếu mẹ thấy em bé cử động ít hơn bình thường (RCOG khuyên đến khoa sản kiểm tra ngay), hoặc có các dấu hiệu khẩn cấp khác như ra máu âm đạo, đau bụng dữ dội. Xem thêm các mốc khám ở bài Khám thai các mốc quan trọng.
Câu hỏi thường gặp
Rạn da sau sinh có hết không?
Theo NHS và ACOG, phần lớn vết rạn mờ dần sau sinh, chuyển thành sẹo nhạt màu, nhưng thường không biến mất hoàn toàn.
Nên bôi kem chống rạn từ tháng thứ mấy?
Không có mốc nào được khuyến cáo, vì chưa có bằng chứng kem ngừa được rạn. Nếu mẹ thích, có thể dưỡng ẩm khi da bắt đầu căng, khô hoặc ngứa, thường ở 3 tháng giữa thai kỳ. Tránh sản phẩm chứa retinoid.
Ngứa bụng bầu có phải con nhiều tóc không?
Đây là câu nói vui trong dân gian, không có cơ sở khoa học. Ngứa bụng thường do da căng và nội tiết thay đổi (NHS). Điều mẹ cần nhớ là ngứa ở lòng bàn tay, bàn chân hoặc nặng về đêm thì phải đi khám.
Ứ mật thai kỳ có nguy hiểm cho em bé không?
RCOG cho biết ICP làm tăng khả năng sinh non, và chỉ khi bệnh nặng mới tăng nguy cơ thai chết lưu. Vì vậy mẹ cần được xét nghiệm và theo dõi theo kế hoạch của bác sĩ sản khoa. Sau sinh, ngứa sẽ hết và xét nghiệm gan sẽ được kiểm tra lại.
Nguồn tham khảo
- NHS – Stretch marks in pregnancy
- NHS – Stretch marks
- NHS – Itching and intrahepatic cholestasis of pregnancy
- RCOG – Intrahepatic cholestasis of pregnancy, patient information
- ACOG – Skin Conditions During Pregnancy
Bài viết liên quan
Thai kỳThai nhi 40 tuần: đến ngày dự sinh chưa đẻ phải làm sao
Thai nhi 40 tuần nặng khoảng 3,6 kg theo WHO. Mang thai 40 tuần chưa có dấu hiệu sinh có sao không, khi nào gọi viện, có nên tự kích sinh tại nhà?
Thai kỳThai nhi 39 tuần: đủ tháng, 9 dấu hiệu mẹ không được bỏ qua
Thai nhi 39 tuần nặng khoảng 3,4 kg theo WHO, đã đủ tháng. Mang thai 39 tuần ra nhầy, đau lưng có phải sắp sinh? 9 dấu hiệu mẹ cần gọi bác sĩ ngay.
Thai kỳThai nhi 38 tuần: nặng bao nhiêu, vỡ ối thế nào, chờ sinh ra sao
Thai nhi 38 tuần nặng khoảng 3,2 kg theo WHO, da dày hơn, có lớp gây giúp dễ chào đời. Thai 38 tuần là mấy tháng, vỡ ối có thể chỉ rỉ ít, khi nào cần vào viện?
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
