🌱 Agoliva sắp ra mắt. Đăng ký sớm để nhận ưu đãi cho những gia đình đầu tiên.
🌱 Đăng ký sớm, miễn phí
Thai kỳ

Dinh dưỡng thai kỳ: bà bầu nên ăn gì, kiêng gì, tăng bao nhiêu cân

Agoliva · 13/11/2026 · 7 phút đọc · Thai kỳ

Dinh dưỡng thai kỳ: bà bầu nên ăn gì, kiêng gì, tăng bao nhiêu cân – Agoliva

Dinh dưỡng thai kỳ đúng cách: axit folic, sắt, i-ốt, canxi, những món bà bầu nên tránh như đồ sống, cá nhiều thuỷ ngân, rượu, và tăng cân bao nhiêu là hợp lý.

Dinh dưỡng thai kỳ: không phải "ăn cho hai người"

Khi biết tin có em bé, cả nhà thường thi nhau "tẩm bổ" cho mẹ bầu: ăn thêm bát cơm, thêm cốc sữa, thêm nồi canh hầm, vì "giờ con ăn cho hai người". Tấm lòng ấy rất đáng quý. Nhưng dinh dưỡng thai kỳ tốt không nằm ở chỗ ăn thật nhiều, mà ở chỗ ăn đa dạng, đủ chất và an toàn.

NHS (Anh) nói rõ: mẹ bầu có thể thấy đói hơn bình thường, nhưng không cần ăn cho hai người, kể cả khi mang song thai. Nhu cầu năng lượng chỉ tăng thêm khoảng 200 kcal mỗi ngày trong 3 tháng cuối, tương đương nửa chiếc bánh mì kẹp phô mai, hay một bữa phụ nhỏ.

Tăng bao nhiêu cân là hợp lý?

Mức tăng cân phù hợp phụ thuộc vào cân nặng trước khi mang thai. CDC (Hoa Kỳ), dựa trên khuyến nghị của Viện Y học Hoa Kỳ (IOM), đưa ra các mốc cho người mang một thai:

  • Thiếu cân (BMI dưới 18,5): tăng khoảng 12,5–18 kg.
  • Cân nặng bình thường (BMI 18,5–24,9): khoảng 11,5–16 kg.
  • Thừa cân (BMI 25–29,9): khoảng 7–11,5 kg.
  • Béo phì (BMI từ 30): khoảng 5–9 kg.

Bác sĩ khám thai sẽ theo dõi và điều chỉnh mục tiêu cho riêng mẹ. Tăng cân quá ít hay quá nhiều đều nên được trao đổi trong các lần khám.

Bữa ăn hằng ngày nên có gì

Theo NHS, một bữa ăn tốt cho mẹ bầu gồm:

  • Rau và trái cây: ít nhất 5 phần mỗi ngày.
  • Tinh bột: cơm, bún, phở, khoai, ngô; ưu tiên loại nguyên cám như gạo lứt, bánh mì đen khi có thể.
  • Chất đạm: thịt, cá, trứng, đậu, đỗ, các loại hạt.
  • Sữa và chế phẩm từ sữa để có canxi.

Bữa cơm gia đình với cơm, canh rau, cá kho, đậu phụ, trứng, cùng hoa quả tráng miệng đã là một nền tảng rất tốt.

Khi bị ốm nghén

Những tháng đầu, nhiều mẹ ngửi mùi cơm cũng thấy buồn nôn. NHS gợi ý:

  • Ăn nhiều bữa nhỏ, chọn món nhạt, nhiều tinh bột, ít dầu mỡ như cơm, bánh mì, bánh quy giòn, mì.
  • Uống nước từng ngụm nhỏ, nhiều lần trong ngày.
  • Món ăn, đồ uống có gừng có thể giúp đỡ buồn nôn; nếu muốn dùng viên gừng thì hỏi dược sĩ trước.
  • Nghỉ ngơi đủ, vì mệt mỏi có thể làm nghén nặng hơn.

Những vi chất mẹ bầu cần chú ý

Axit folic và sắt

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị phụ nữ mang thai uống bổ sung sắt và axit folic hằng ngày như một phần của chăm sóc thai, nhằm phòng thiếu máu ở mẹ, nhiễm khuẩn hậu sản, trẻ nhẹ cân và sinh non. Axit folic nên bắt đầu càng sớm càng tốt, lý tưởng là trước khi có thai, để giúp phòng dị tật ống thần kinh (não và tuỷ sống) ở em bé.

CDC (Hoa Kỳ) giải thích vì sao phải sớm như vậy: dị tật ống thần kinh hình thành trong vài tuần đầu của thai kỳ, thường là trước khi mẹ biết mình có thai. Vì thế CDC khuyên mọi phụ nữ có khả năng mang thai nên bổ sung axit folic hằng ngày, bắt đầu ít nhất 1 tháng trước khi thụ thai, kể cả khi chưa có kế hoạch sinh con. Loại viên và liều dùng cụ thể, mẹ hãy uống theo chỉ định của bác sĩ hoặc nữ hộ sinh khám thai.

Trong bữa ăn, mẹ có thể bổ sung sắt từ thịt nạc, cá, trứng, các loại đậu và rau lá xanh đậm.

I-ốt

Theo WHO, nhu cầu i-ốt khi mang thai cao hơn lúc bình thường. Thiếu i-ốt trong thai kỳ có liên quan tới dị tật bẩm sinh và giảm trí tuệ ở trẻ. WHO coi muối i-ốt là cách phòng thiếu i-ốt chủ yếu. Vì vậy, gia đình nên dùng muối có i-ốt trong nấu ăn hằng ngày, và hỏi bác sĩ xem mẹ có cần bổ sung thêm không.

Canxi

Sữa, sữa chua, đậu phụ, tôm cua cá nhỏ ăn cả xương, rau xanh là những nguồn canxi quen thuộc trong bữa cơm Việt. Ở những cộng đồng có khẩu phần ăn ít canxi, WHO khuyến nghị phụ nữ mang thai bổ sung canxi hằng ngày để giảm nguy cơ tiền sản giật. Mẹ có cần uống thêm canxi hay không, hãy để bác sĩ đánh giá.

Đừng tự mua nhiều loại thuốc bổ cùng lúc. NHS khuyên mẹ bầu không dùng dầu gan cá hay thực phẩm chức năng có vitamin A (retinol), vì quá nhiều vitamin A có thể ảnh hưởng tới sự phát triển của em bé.

Những món nên tránh khi mang thai

Theo danh sách của NHS, mẹ bầu nên tránh:

  • Rượu bia: an toàn nhất là không uống, kể cả rượu nếp, rượu thuốc.
  • Thịt sống hoặc chưa chín kỹ: với món Việt, có thể là phở tái, bò tái chanh, nem chua, tiết canh.
  • Cá sống và hải sản sống: gỏi cá, sashimi, hàu sống.
  • Một số loại cá lớn: cá mập, cá kiếm, cá cờ marlin. Cá ngừ và cá nhiều dầu (cá hồi, cá thu, cá mòi) vẫn ăn được nhưng nên giới hạn: NHS khuyên tối đa 2 phần cá nhiều dầu mỗi tuần.
  • Gan và các món từ gan, vì chứa nhiều vitamin A.
  • Sữa chưa tiệt trùng và các sản phẩm làm từ sữa chưa tiệt trùng.
  • Trứng sống hoặc chưa chín, như trứng lòng đào, trứng chần tái. NHS chỉ chấp nhận trứng sống với một số loại trứng gà có chứng nhận an toàn riêng ở Anh, nên ở Việt Nam, mẹ hãy ăn trứng đã nấu chín kỹ.
  • Cà phê, trà: giới hạn caffeine không quá 200 mg mỗi ngày.

Sau sinh và khi cho con bú

Ở cữ là lúc ông bà thường nấu cho mẹ đủ món "lợi sữa". Theo NHS, mẹ cho con bú không cần chế độ ăn đặc biệt, chỉ cần ăn đa dạng, lành mạnh như khi mang thai. Một vài lưu ý từ NHS:

  • Uống đủ nước: để sẵn một cốc nước bên cạnh mỗi lần ngồi cho con bú.
  • Ăn cá ít nhất 2 phần mỗi tuần, trong đó có 1 phần cá nhiều dầu; nhưng không quá 2 phần cá nhiều dầu mỗi tuần, và không quá 1 phần cá mập, cá kiếm hoặc cá cờ marlin mỗi tuần.
  • Caffeine giữ ở mức không quá 200 mg mỗi ngày, nhất là khi bé dưới 6 tháng.
  • Hỏi bác sĩ xem mẹ, và cả bé bú mẹ, có cần bổ sung vitamin D hay không.

Gợi ý của Agoliva: đừng vội ăn kiêng để lấy lại vóc dáng ngay sau sinh. Cơ thể mẹ cần năng lượng để hồi phục và nuôi con; khi muốn giảm cân, hãy hỏi bác sĩ trong lần khám hậu sản. Bố mẹ có thể đọc thêm bài cho con bú mẹ.

Khi nào cần đi khám

Theo NHS, khi đang nôn nghén mà mẹ có một trong các dấu hiệu sau thì cần liên hệ bác sĩ ngay: nước tiểu rất sẫm màu hoặc hơn 8 giờ không đi tiểu; không giữ được thức ăn hay nước uống trong 24 giờ; thấy rất yếu, chóng mặt hoặc muốn ngất khi đứng lên; đau bụng hoặc sốt cao; nôn ra máu; sụt cân. Nghén nặng có thể gây mất nước và cần được điều trị. Mẹ cũng nên đi khám nếu thấy mệt mỏi, da xanh, chóng mặt kéo dài. Mẹ cũng nên hỏi bác sĩ nếu đang ăn chay, có bệnh mạn tính, hoặc tăng cân quá nhanh hay quá chậm so với mốc. Khi gần đến ngày sinh, mẹ có thể đọc thêm bài chuẩn bị đi sinh.

Câu hỏi thường gặp

Bà bầu uống axit folic từ khi nào?

WHO khuyên bắt đầu càng sớm càng tốt, lý tưởng là trước khi mang thai. Nếu đã có thai mà chưa uống, hãy hỏi bác sĩ và bắt đầu ngay theo chỉ định.

Bà bầu ăn cá được không?

Được, cá là nguồn đạm tốt. Chỉ cần nấu chín kỹ, tránh cá mập, cá kiếm, cá cờ marlin, và giới hạn cá nhiều dầu ở mức tối đa 2 phần mỗi tuần theo NHS.

Bài viết là kiến thức phổ thông, không thay thế lời khuyên của bác sĩ dành riêng cho mẹ và bé. Khi lo lắng, hãy hỏi bác sĩ.

Nguồn tham khảo

  • Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), eLENA – Daily iron and folic acid supplementation during pregnancy; Calcium supplementation during pregnancy
  • WHO – Iodine supplementation during pregnancy, eLENA
  • NHS (Anh) – Foods to avoid in pregnancy; Healthy eating in pregnancy; Vomiting and morning sickness; Breastfeeding and diet
  • CDC (Hoa Kỳ) – About Folic Acid
  • CDC (Hoa Kỳ) – Weight Gain During Pregnancy