Ông bà và bố mẹ bất đồng cách nuôi cháu: cách nói với nhau
Bất đồng cách nuôi cháu giữa ông bà và bố mẹ không hiếm. Cách nhận ra chuyện cần thống nhất, mở lời không làm mất lòng và giữ cả nhà cùng chăm một đứa trẻ.
Ông bà và bố mẹ bất đồng cách nuôi cháu: chuyện thường của nhiều nhà
Khi ông bà và bố mẹ bất đồng cách nuôi cháu, cả nhà có thể thấy căng thẳng dù ai cũng thương trẻ. Thường bất đồng không nằm ở việc thiếu tình cảm, mà ở chỗ hai thế hệ lớn lên với cách hiểu khác nhau về ăn uống, giấc ngủ, kỷ luật và chuyện “chiều” trẻ. Câu hỏi hữu ích không phải là “Ai đúng?”, mà là “Điều gì thực sự quan trọng với sự an toàn và cảm giác của cháu, và nhà mình có thể nói với nhau thế nào?”
Khảo sát của C.S. Mott Children's Hospital (Đại học Michigan) cho thấy 43% phụ huynh từng bất đồng với ông bà về cách chăm sóc, dạy dỗ con, gồm khoảng 6% bất đồng lớn và 37% bất đồng nhỏ (khảo sát năm 2020 với hơn 2.000 phụ huynh ở Mỹ). Những chủ đề hay va chạm nhất gồm kỷ luật (57%), bữa ăn và đồ ăn vặt (44%), thời gian xem tivi và màn hình (36%). Đây là số liệu khảo sát ở Mỹ, không phản ánh đúng mức độ ở Việt Nam, nhưng cho thấy nội dung bất đồng rất quen: chuyện ăn, chuyện ngủ, chuyện chiều.
Vì sao ông bà và bố mẹ dễ nhìn khác nhau?
Ông bà nuôi con trong điều kiện khác: ít tài liệu, ít lựa chọn, và đôi khi phải lo toan nhiều thứ cùng lúc. Kinh nghiệm của ông bà là thật và đã giúp con cái họ lớn lên khoẻ mạnh. Bố mẹ hôm nay tiếp cận nhiều hướng dẫn mới hơn, nhưng cũng có thể bị ngợp bởi lời khuyên trái chiều. Cả hai bên đều đang cố làm điều tốt cho đứa trẻ, chỉ khác nguồn tham chiếu.
Một số khác biệt đến từ kiến thức chăm trẻ đã thay đổi. Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) ghi nhận nhờ ông bà cập nhật những phát hiện y khoa mới hơn thời họ nuôi con, ví dụ tư thế ngủ an toàn của em bé hay cách dùng thuốc không kê đơn an toàn hơn. Điều này không có nghĩa cách cũ hoàn toàn sai; nó chỉ nhắc rằng một vài hướng dẫn hiện nay khác trước. Khi liên quan đến an toàn, cả nhà nên theo hướng dẫn hiện hành của bác sĩ đang theo dõi bé.
Phân loại trước khi nói: việc nào cần thống nhất?
Không phải bất đồng nào cũng cần sửa. Có thể chia thành ba nhóm để dễ trò chuyện:
- An toàn và sức khoẻ: tư thế ngủ, ghế an toàn trên xe, thuốc, vật gây hóc, thức ăn không phù hợp lứa tuổi, khói thuốc. Đây là nhóm cần rõ ràng và thống nhất trước.
- Nếp sinh hoạt ảnh hưởng thường xuyên: giờ ngủ, lượng đồ ngọt, thời gian màn hình. Nên thống nhất vài nguyên tắc chính, chấp nhận linh hoạt trong ngày ông bà chăm.
- Sở thích và cách thể hiện tình cảm: mặc áo gì, ru bài nào, kể chuyện nào, chơi trò gì. Có thể để ông bà tự nhiên, miễn không trái nhóm đầu.
Ai nên mở lời, và mở lời thế nào?
Một nguyên tắc thực tế: người con ruột thường dễ nói chuyện hơn với bố mẹ mình. Chồng nói với bố mẹ chồng, vợ nói với bố mẹ đẻ; con dâu hay con rể có thể đồng hành nhưng không nhất thiết là người trực tiếp đưa ra yêu cầu. Điều này giúp giảm cảm giác “bị người ngoài dạy lại”.
Chọn lúc riêng tư, không có cháu và không có khách. Bắt đầu bằng ghi nhận cụ thể thay vì khen chung: “Con thấy mẹ kiên nhẫn với cháu lúc cháu mệt, con biết ơn điều đó.” Rồi nêu sự việc và mong muốn ngắn: “Sáng nay cháu ăn bánh ngọt trước bữa chính nên không ăn cơm. Mình thử cho cháu ăn cơm trước rồi mới đến bánh, mẹ thấy được không ạ?”
Dùng câu hỏi thay vì mệnh lệnh, nhưng đừng biến câu hỏi thành lời trách móc. “Mẹ thấy sao nếu…” khác với “Sao mẹ cứ cho cháu ăn vậy?”. Nếu có thể, dựa vào người thứ ba đáng tin: lời dặn của bác sĩ, buổi khám của cháu, hoặc một hướng dẫn mà cả nhà cùng đọc. Điều này chuyển cuộc nói chuyện từ “con chống mẹ” sang “mình cùng làm theo điều chuyên môn khuyến nghị”.
Khi ông bà không đồng ý thì sao?
Khảo sát của Mott cho thấy trong số phụ huynh từng yêu cầu ông bà thay đổi, khoảng 47% nói ông bà đã thay đổi, 36% đồng ý nhưng chưa làm theo, và 17% từ chối. Tỉ lệ bất đồng lớn cao hơn ở nhóm ông bà không làm theo. Con số này gợi ý một điều: thay đổi hành vi thường chậm hơn thay đổi lời nói, nên cần kiên nhẫn và nhắc lại nhẹ nhàng thay vì coi một lần chưa được là thất bại.
Nếu ông bà từ chối ở nhóm an toàn, bố mẹ vẫn là người chịu trách nhiệm cuối cùng. Có thể giảm thời gian gửi con, thay đổi cách sắp xếp, hoặc nhờ thêm người hỗ trợ. Nói rõ lý do là an toàn của cháu, không phải để trừng phạt ông bà. Gợi ý của Agoliva: khi đặt giới hạn, nên nói một lần, nhất quán và vẫn giữ sự tôn trọng, thay vì đe doạ hay im lặng cắt liên lạc đột ngột.
Nếu ông bà cảm thấy bị xem nhẹ, hãy dành thời gian lắng nghe trước khi giải thích. Có thể hỏi: “Ngày trước bố/mẹ xử lý việc này thế nào ạ?” Việc mời ông bà kể lại kinh nghiệm không có nghĩa là sẽ làm y hệt; nó giúp ông bà thấy mình vẫn có tiếng nói.
Giữ cho cháu không bị kẹt giữa hai bên
Trẻ nhỏ rất nhạy với căng thẳng giữa người lớn. Tránh hỏi cháu “Ai thương con hơn?”, tránh nói xấu nhau trước mặt cháu, và tránh bắt cháu giữ bí mật về một bên. Nếu cuộc trao đổi có nguy cơ to tiếng, hãy nói khi cháu ở phòng khác hoặc nhờ người trông cháu. Bài vợ chồng sau khi có con gợi ý cách giữ sự hợp tác giữa hai người lớn ngay trong nhà.
Khi cả nhà đã thống nhất vài điều, có thể viết ngắn ra giấy dán ở bếp: giờ ngủ, món ăn nhẹ, giới hạn màn hình, số điện thoại bác sĩ. Cách này giúp người chăm không phải nhớ hết và giúp bố mẹ không phải nhắc lại mỗi ngày. Xem thêm ông bà chăm cháu khác cách bố mẹ để có thêm gợi ý về việc cùng lập kế hoạch chăm cháu.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ chồng hay cho cháu ăn vặt, nói thế nào để không mất lòng?
Nói riêng, ghi nhận tình thương của bà, rồi đề nghị một cách cụ thể như đổi giờ ăn vặt hoặc chọn món ít đường hơn. Có thể nhờ chồng cùng nói và cùng thống nhất với bà một lần.
Ông bà nói “ngày xưa tao nuôi mày có sao đâu” thì trả lời sao?
Có thể đáp: “Con biết bố mẹ đã nuôi con rất vất vả. Có vài điều bác sĩ dặn khác ngày xưa, con muốn mình cùng làm theo để cháu an toàn.” Tránh phủ nhận toàn bộ kinh nghiệm cũ.
Có nên nhờ bác sĩ nói giúp không?
Có thể. Mời ông bà cùng đi khám hoặc cùng nghe dặn dò giúp lời khuyên bớt mang tính “con dâu dạy mẹ chồng”. Hãy hỏi trước bác sĩ để buổi khám diễn ra thuận lợi.
Bất đồng kéo dài có ảnh hưởng đến cháu không?
Điều ảnh hưởng mạnh hơn cả là cách người lớn cư xử với nhau trước mặt trẻ. Nếu căng thẳng kéo dài, nên tìm cách nói chuyện có trung gian hoặc nhờ tư vấn gia đình, thay vì để trẻ chứng kiến những trận tranh cãi lặp lại.
Nguồn tham khảo
- C.S. Mott Children's Hospital, University of Michigan – When parents and grandparents disagree
- American Academy of Pediatrics – Tips for Grandparents Who Provide Child Care
- Pew Research Center – 6 facts about grandparents in the U.S.
Bài viết liên quan
Từ bi hỷ xả là gì? Tứ vô lượng tâm trong đời sống làm cha mẹ
Từ bi hỷ xả là gì? Bốn tâm từ, bi, hỷ, xả trong Phật giáo, và nghiên cứu về tự trắc ẩn cho thấy vì sao cha mẹ cần dành chút từ bi cho chính mình.
Lưới Đế Thích là gì? Duyên khởi và chuyện mỗi người trong nhà nối nhau
Lưới Đế Thích là gì? Hình ảnh lưới châu báu của Hoa Nghiêm nói về duyên khởi, và vì sao trong một nhà, tâm trạng mỗi người đều in bóng lên người khác.
Nhân quả là gì? Hiểu đúng chữ nghiệp để dạy con không mê tín
Nhân quả là gì, nghiệp có phải số phận? Hiểu theo nghĩa gốc: hành động có chủ ý dẫn tới kết quả. Áp dụng vào dạy con bằng hệ quả tự nhiên, không doạ quả báo.
Trở thành một trong những gia đình đầu tiên của Agoliva
Để lại thông tin, chúng tôi sẽ báo bạn ngay khi chương trình mở. Không spam, và bạn có thể huỷ bất cứ lúc nào.
- Ưu đãi riêng cho những gia đình đăng ký sớm
- Được dùng thử trước khi chương trình ra mắt chính thức
- Được góp ý để chương trình làm đúng điều nhà bạn cần
